Говийн өндөр

6 дугаар сард уншив. 624 хуудастай. Уран зохиолын бөгөөд монгол ахуй гарах тул хурдан уншигдана. Өдөрт 100 хуудас уншсаар, дуусгасан. Худалч хүнд гуравхан өдөрт уншчих шиг боллоо. 

20 зууны шилдэг роман.  Сормууниршийн Дашдооров "Говийн өндөр" хэмээх роман. Говийн нэгэн гүдэхсэн залуу болох Дамдингийн тухай гарна. Мэдээж олон дүр гарна л даа. Должин, Цогзол, Цэвэлжид, Өлзиймаа, Самбуу, Гэрэл, Тогоо, Чогдов, Жамбал гээд л... 

Дүр тус бүр өөр өөрийн онцлогтой. Дээхэн үеийн хөдөөнийхний ахуй амьдрал ёстой л "Монголын амар амгалан", "зүлгэн дээр гэрээ бариад зүгээр л нэг амьдрах" гэдгийн утгыг бүрэн утгаар нь үзүүлдэг байсан гэмээр.  

За тэгээд говь нутгийн онцлог, новь нутгийн өөрийн гэсэн үзэсгэлэнт төрх байдал, хүн зоных нь ааш араншин, зан аяг, аж төрөх ёсон зэргийг дурдсан, говьд очиж үзээгүй надад шинэ соргог бүтээл байлаа. 

Нэг нартай сайхан өдөр говь нутагт очиж, тэмээ унаж үзнэ, тэмээн дээрээс наран ойрхон дууг аялна гэсэн алс холын мөрөөдөл бол бий бий. 

Наана нь дууныхаа үгийг сайтар цээжлэх, аятайхан аялаад сурчих гээд ажил их их. Хэ хэ. 

Суугуул нутаг минь нэг элсэн манхантай, тэнд нь  ганц тэмээ бий. Хөөрхий тэрмуу ганц тэмээгээр их мөнгө олно оо, эд нар. Есөн жороор нь сурталчилна. 

Ингэхэд манайхан олон олон тэмээгээ ашиглаад, эх орноо сурталчлаад, ахиухан зоос олж чадаж байна уу? Хэлээрэй... 

Үзэл суртлын хувьд бол 1940-1950 оны үйл явдлыг хамарсан. Тухайн цаг үеийн, нийгмийн үйл явдлыг өгүүлсэн. Говийн тэр нэгэн жижигхэн суманд нэгдэлжих хөдөлгөөн хэрхэн өрнөсөн, ард иргэд хэрхэн хүлээн авсан, хэрхэн гар бие оролцсон, хэрхэн дөлсөн, ямар хүмүүс нь хэрхэн завшсан, ямар хүмүүс нь үнэнчээр зүтгэсэн гээд л гарна. 

Иймэрхүү утгатай зохиол уншихаар өөрийн эрхгүй хүмүүний тухай, хүмүүний мөс, чанарын тухай эргэцүүлдэг. Би өөрөө эдгээр олон дүрүүдийн аль нь бол? гэж мэгээд л тунгаана. 

"Зөв явбал зөөлөн зөөлөн замбуулин" гэх дууны үг хар аяндаа бодогдоно. 

Ихэд олзуурхсан зүйл минь их гоё гоё үгтэй таарна. Энэ утгаараа уншаад байгаа хэрнээ эх хэлний минь үгийн баялаг асар муу юм гэж мэднэ. Мөн хот газар төрж өссөн болохоор хөдөө нутгийнхны ахуй амьдралтай холбоотой үг маш тааруу мэддэг гэдэгтэйгээ эвлэрдэг...

Тийм болохоор ч тэр үү, хөдөө нутгийн үзэсгэлэн төгөлдөрт дуртай, энэ талаар өгүүлсэн зохиол бүтээлд татагддаг байх. Тэтгэвэртээ гарахаараа ёстой л зүлгэн дээр гэр бариад ном дэлгээд л сууна. Хань ижил тэнд хонь мал гээд л... Ха ха. 

Дамдин залуу маань яасан бэ? 

Жаахан мангардуу ч гэмээр гол дүрийн баатар минь төөрч будилж, мунгинаж  явсаар, сайн хүмүүс, сайн нөхөдтэй таарч, амьдралын эргүүлэгт хөл алдалгүй, хөөрхөн мандана. Нутагтаа үлдсэн ижий нь сэтгэл тэнийнэ...

Нэг сонин нь ижийдээ очихгүй явсаар зохиол дуусчихдаг. Ижийгээ ч нэг их дурсахгүй, хар элгийн Гэрэл, Өлзиймаа ч гэх шиг. Миний зулзага тэгвэл ч гомдох л юм билээ. Ха ха. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Тэнгисийн эрэг дээр

За та бүхэн гарчгийг нь хараад уншмаар санагдаад ороод ирсэн үү? Эгч "Тэнгисийн эрэг дээр" гэдэгт оролцоо юм болов уу? гэж мэгж бодсон уу? Ха ха. 

Үгүй юм аа. 

Энэ л Япон тэнгисийн эгэрт ирээд нэлээд хэдэн жилийг үджээ. Байнгын уншигчид минь бараг блог бичсэн цагаас нь тооцоод хэдэн жил болж байгааг минь бодоод гаргаад ирэх байх шүү. Хэ хэ. 

Өгөөж ихтэй байсан. Золиос ч байсан. Тухайн хүний харах өнцөг л мэдэх зүйл...

Намуун сайхан өдөр байлаа. Өөрийн эрхгүй л зураг дарав. Түүнээс ч далай тэнгис чинь нэг уур нь хүрэхээрээ бас л... Та бүхэн мэдэж байгаа биз дээ?  

Хэдий эрэгт нь шахуу амьдардаг байж тэр бүр эрэгт нь очоод алсын бараа ширтэж, эморч амждаггүй юм. Угтаа алсын бараа ширтэж, эморон бясалгаж, нүдээ амраамаар л байдаг ч амралтын өдрүүдээр зулзагуудын элдэв ажилд гүйгээд л таарах...

Энэ өдөр ажлаар явсан юм. Хэдий ажил л гэсэн амжуулна аа гэж. 

За энэ дээврүүдийн нэгэн дор нь би нь амьдардаг шүү. Хэ хэ. Тоглосон юм аа, эгч нь үүнийг бодвол арай хотжуу газар нь гэрээ бариад амьдарч байгаа шүү. 

Яг ингээд эрэг дээр, далайтайгаа хиллээд амьдрахаар бас л гайхна өө. Бороо их орохоор, хүчтэй давалгаалахаар, хар шуурга ирэхээр, цүнами ирвэл яах улс юм бол? 

Ойлгодоггүй байлаа. Эд чинь далайтайгаа салшгүй хүйн холбоотой л амьдардаг улс юм билээ. Бид таван хошуу малтайгаа нэг тийм илэрхийлж чадамгүй, хүйн холбоотой байдаг шиг л юм гэж ухаарсан бөлгөө. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Женни Герхардт

5 дугаар сард уншсан ном. Уран зохиолын ном. Нэлээд дээр худалдаж авсан. Японд ганц нэг ном зардаг хүмүүс байдаг. Тэдгээр хүмүүсийн нэгнээс авсан. Ковидын үеэр, монголоос ном авч чадахгүй байхдаа худалдаж авч байсан санаад байна. 

Теодор Драйзер зохиолчийн 1911 онд хэвлүүлсэн ном "Женни Герхардт" гэдэг ном. Эвий минь, эвий минь. Үнэхээрийн гэнэн хонгор бүсгүй юм аа. Үзэсгэлэн гоо, гэнэн хонгор, үнэнч зангаараа эрчүүдийн сэтгэлийг татна. 

Хаа очиж сэтгэл зүрхийг нь эзэмдсэн эрчүүд нь тийм ч муу байгаагүй. Харин ч "мужик" хүмүүс байсан шиг...

Харамсалтай нь эхнийх нь эр хүн цагаасаа жаахан эрт "таалал төгсчихдөг".  Хүүхэдтэй болоод хоцроно. Одоо цагийнхаар бол тийм ч гайхаад байх биш зүйлүүд тухайн цаг үед "цээрлүүштэй, ёс зүйгүй, ичгэвтэр, ёс бус, тэвчишгүй" гэж үздэг байжээ. 

Тухайн цагийн нийгмийн байр байдал, хүмүүсийн нийгмийн давхарга, шашин, итгэл үнэмшил нь өөрсдийнх нь болон эргэн тойрных нь хүмүүст сөргөөр нөлөөлөөд, хувь заяаг нь буруугаар эргүүлдэг байж ээ. 

Төгсгөл нь ч нэлээд эмгэнэлтэй байлаа. Сэргэлэн хөөрхөн охин нь өвчнөөр нас барчихдаг нь үнэхээрийн харамсалтай. Ээж, аавын үхэл бол нэг ёсны жам ёсных байлаа гэж үзвэл охиных нь үхэл цаг бус, өвчнөөр үхчихдэг нь Женний бүсгүйд хэрхэн хүнд тусах нь ойлгомжтой. 

Сүүлд учирдаг, Лестер Кейн хэмээх залуу харин Женнид үнэхээрийн хайртай байж, амьдралынхаа эцсийн мөчид Женниг дуудан ирүүлж хайртайгаа хэлж буй нь догдлом байлаа. 

Лестерийн гэрийнхэн мэдээж Женнид дургүй. Учир нь гарал үүсэл нь "дор". 

Яагаад ч юм монголд байхдаа орос сувгаар үздэг байсан "Просто Мария" гэдэг кино санаанд ороод. Хөдөөний нэг гэнэн хонгор, үзэсгэлэнт бүсгүй болох Мариягийн тухай гардаг. Төгсгөл нь бол тийм ч муугүй л байсан. Хөлөө олно, нэрд гарна гээд л...

6 дугаар сард дан уран зохиолын ном унших санаатай, эхнээс нь уншаад эхэлсэн. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Шинэ төрлийн спорт

Ажлын шугамаар нэг зүйл орчуулсан юм. Тэгсэн шинэ шинэ төрлийн спортуудын нэр гарч ирээд. Оноогоод хэлж мэдэхгүй тул нетээр нэлээд хайв. Зарим нэг спорт нь монголд нэвтрээд, ороод удаагүй ч оноосон нэршил, орчуулга нь байдаг юм байна. Олзуурхав.

Нөгөөтэйгүүр би өөрөө спортын хүн биш тул мэддэггүй зүйл ихтэй байлаа. Аан, ингэж хэлдэг байх нь гэж шинэ зүйл мэдэж авав. 

Харин зарим нэг спорт нь үнэхээр манайд байдаггүй юм билээ. Англиар нь бичиээд л явуулчихлаа. Мөн зарим нэг спортын хэллэг нь ч англиар нь хэлээд явчихдаг юм байна. 

Жишээ дурдвал: lifesaving, gateball, rubber бэйсбол, гэх мэт. Спорт болж ороогүй хэдий ч хичээллэдэг, сонирхдог хүмүүс мэр сэр байдаг бололтой юм. Зүг чиг олох" гэдэг спорт байдаг юм байна. Тэр нь дотроо "ой мод" гэдэг төрөлтэй. Хэ хэ. 

Шинэ содон зүйл олж сонсох, мэдэх зүгээр тийм ээ? Тархиа бага ч гэсэн ажиллуулж байна аа л гэсэн үг байх даа? 

Гэснээс япон хэл усандаа ус цас болох ч бас л яагаа ч үгүй байна даа гэж өөрийгөө голон голон ажлаа хийх тохиолдол гарах л юм. Заримдаа ч "өө, төгс хүн хаана ч үгүй" гэж ирээд л, их өөдрөг, эерэг болчих ч тохиолдол байна. 

Хүүе, "зарим" гэдэг үгийг хэдэн ч удаа хэрэглэчихэв дээ? Ха ха. 

Гэснээс сүүлийн үед ахмадууд маань граунд гольфийг сонирхон хичээллэдэг болсонд ихэд олзуурхаж байгаа. Хаана ч, хэдийд ч, хэн ч тоглож болдог, мөн эрүүл мэнд, найз нөхөдтэйгөө хөгжилдөхөд ихээхэн ач тустай хэмээн суугуул нутагт минь ч сонирхогчид их. 

Арга ч үгүй байх, анх үүсгэн байгуулсан хүн болон газар нь суугуул нутгийнх минь тул... 

Мөн Япон тэнгисийн эрэг дагуух нэгэн толгод дээр анх тоглон, үүсгэсэн гэдэг утгаараа яг тэрхүү толгодоо тохижуулан тэмцээний талбай болгоод жил бүр олон улсын тэмцээн зохиогоод, эх орноос минь их олон ахмадууд ирж оролцдог...

Уншигч олон дунд дээд дурдсан спортуудаас мэддэг нь спорт байвал хэлж, мэдээллээ хуваалцаж тус болоорой. Баярлалаа, гялайлаа. 

6 дугаар сарын мэнд ээ

6 дугаар сар гараад хэд хоночихлоо. Эх үрсийн баяр ажлын өдөр байсныг ч хэлэх үү, бид тэмдэглэж барьсангүй ээ. Хэ хэ. 

5 дугаар сард төлөвлөгөөт номоо нэгээр дутуу уншлаа. Энэ сар нэг ном илүү уншина даа гэж бодсоор л явна. 

Ном уншихын хажуугаар бас бус ажил гараад байх юм өө. Жишээ нь аяга угаагч нэхэх. Энэ сарын сүүлээр ажлаар гялс эх орондоо очиж, Монголын үнэртэй салхиа хальт үнэрлээд л ирэх сураг гараад. 

Цөөхөн хоног ч байсан хамаагүй, ижий аавдаа үнсүүлээд, эх орныхоо сэрүүн сайхан салхийг цээж дүүрэн амьсгалчихаад ирнэ хэмээн би догдлоостой. Хамгийн гоё нь улсын мөнгөөр ниснэ. Хэ хэ. 

Хөөрсөн хүн ижий ааваасаа юу захих вэ гэж асуугаад л, их зүйл хэлэхээр нь "яасан их юм бэ?" гэж айлгачихаад л...

Ижий минь охиндоо эрхэлж ийм хэлбэртэй аяга угаагч захьсан. Хамгийн анх ийм хэлбэртэйг нэхдэг байсан юм. О.зулзага дөрвөлжин хэлбэртэй нь угаахад амар байдаг гэхээр нь зулзагынхаа үгэнд ороод, тувт дөрвөлжин хэлбэртэйг нэхсэн. 

Харин ижий минь уламжлалт хэлбэрт нь дуртай, ээждээ ийм дугуй хэлбэртэйг нэхэж ирээрэй гэхэд нь "өө, тэгж хэлбэр энэ тэр өөрчлөөд суух цаг зав алга өө" гээд халгаадаггүй байсан алдаагаа засах санаатай... 

Өдөрт бага багаар нэхнэ. 10 ширхэгийг нэхэж авчраарай гэж зарлигдсан. Аравхан ширхэг? Гарын үзүүрээр л хийх ажил. Өнгө өнгийн утас худалдаж авч ирээд л, оройд амсхийн суухдаа 2-3 ширхэгийг нэхэж тавина. 

Энд тэнд хүнтэй уулзахдаа, найзууд ирэхэд гээд л эхнээс нь бэлэглэнэ. Саяхан бас хоёр япон залуу хүнд бэлэглэсэн. Нэг нь ганц бие, нэг нь найз охинтой. "Хөөх, ийм гоё хөөрхөн юмыг чинь хэрэглэхэд хайран юм байна аа" гэж хэлээд л хоёр гардан авна. 

Ийм өнгөтэйнүүдийг нэхэв. Зарим нэг нь шинэ өнгө. Урд нь карим нэг өнгийн утас зарагдаггүй байсан. Зарим нэг өнгө нь зарагдахаа байсан байна лээ. 10 ширхэг аяга угаагч дорхноо л нэхээд дуусгасан. 

Одоо найзууддаа бэлэглэхээр дөрвөлжин хэлбэртэйгээ нэхэж байгаа. Нэг найзад минь ганцхан үлдсэн гэсэн. Уг нь ойр ойрхон бэлэглээд байдаг юм. Өнгөрдөг жил уулзаж амжаагүй тул бэлэглэж чадалгүй ирсэн. Энэ жил уулзаж  амжихгүй бол үлдээгээд л ирнэ дээ. 

Уг нь өмнөх жил очихдоо үлдээгээд л ирсэн. Ижий аав минь аваачиж өгч амжаагүй гэсэн. 

Зээ, нэг иймэрхүү сонин сайхантайгаар 6 дугаар сараа эхлүүлж байна. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Манлайллын шилжилт

Бага залуудаа иймэрхүү ном олж уншсан бол ч...

Хэмээн бодов. Өдий насандаа "зүлгэн дээр гэрээ бариад зүгээр л нэг амьдрах" мөрөөдөлтэй болчихсон нэгэн тул нэг их үзүүлээд өгөх минь, гялалзуулаад өгөх минь гэж сэтгэл хөөрч, догдолж уншсангүй ээ. 

Хойшид бол зүгээр л уран зохиолын номоо уншаад, тухайн зохиолынхоо ертөнцөд хэсэг умбаад л, дуусахаар нь номоо зөөлөн хаагаад л гэдэг хэмнэлийг хүсч буй би...

Таалагдсан зүйл нь хүн цаг тутамдаа, өдөр тутамдаа, насан туршдаа суралцах хэрэгтэй гэдэг санаа нь байлаа. Унших дадалтай байх ёстой гэнэ. 

Залуус минь ээ, иймэрхүү өөрийн чинь хөгжилд санаа оноо өгөх номыг насан залуудаа уншаад, тэмдэглээд авах хэрэгтэй шүү. Бүгдийг нь биш юм гэхэд бага багаар хэрэгжүүлэх гээд, ой тоондоо үлдээх гээд оролдоорой. 

Амьдралд чинь хэзээ нэгэн цагт үр өгөөжөө өгөх байх өө. Оройтоогүй дээрээ...

Жон.К Максвелл "Манлайллын шилжилт" гэдэг ном. 5 сард уншсан. 

"Өөрчлөгд, эсвэл үх". Томас Эдглей

Ямар айхтар үг вэ? Айлаа айлаа, өөрчлөгдөх минь, өнөөдрөөс. Хэ хэ. Тэгэхгүй бол бидний олж авсан мэдлэг, мэдээлэл хэдхэн жилийн л настай тул цаг үе биднээс гарцаагүй л өөрчлөлтийг хүсээд байна тийм ээ? 

"Ус савныхаа хэлбэрийг дагадагтай адил мэргэн хүн нөхцөл байдалдаа тохируулан өөрийгөө өөрчилдөг." Хятад ардын зүйр үг. 

Бас л айхтар хэлж шүү. Цаг үетэйгээ хөл нийлүүлж, өөрчлөгдөх хэрэг ч өөрийн эрхгүй л тулгараад байна, гэм нь би өөрөө өөрчлөгдөхгүй л байгаа болохоос...

"Байнга суралц, сурснаа март, дахин суралт."

Насан туршдаа суралцах ёстой юм шиг байна өө. Суралцаад л явж байна, олон зүйлд. Уншигч олон та бүхэн ч өдөр тутамдаа суралцаад явж буй биз ээ? 

"Өчигдрийг үнэл, гэхдээ өнөөдөртөө амьдар."

Өчигдөр ямар өдөр байлаа? Өчигдрөөс би юу суралцав? Ажлаар гадуур явсан. Ганц нэг шинэ үг сурсан. Би байнга үзэг цаастай явдаг юм өө. Сонсоогүй шинэ үг гарвал л тэмдэглэж авдаг. Дараа нь хэрэг болдог тул...

"Өнөөдөртөө амьдарч, маргаашийн талаар бод."

Өнөөдөртөө идэвх санаачилгатай ажиллаж байж гэмээнэ маргаашийг бүтээж чадна." 

Ямар нэгэн шинэ зүйл сур

Өөр зүйл турш

Илүү сайныг ол

Илүү томоор хар...

"Хол явахын тулд удаан явах."

 

"Өдөр бүр үнэ цэнийг бий болгоход анхаарах." 

"Өөрийгөө хөгжүүлэх нь бусад бүх зүйлээ хөжгүүлэхийн эхлэл юм." 

"Гадагшаа хөгжилд дотогшоо хөгжилд."

"Суралцах хүсэл тэмүүллээ айдас эсвэл бүтэлгүйтлээс илүү болгох."

"Зөв хандлагатай байх нь чухал. Учир нь таны үйл хөдлөл хэлээс тань илүү жин дардаг."

"Хэзээ ч бүү тухал. Баялагт хүргэх шилжилтийг үргэлж хий. Өөрийгөө сорь. Шинэ зүйлд суралцаж, өөрчлөлт хий. Боломжийг ашиглаж, бүтээлчээр сэтгэ."

Гэх мэтээр зөндөө л зүйл бичиж. Орчуулгын ном тул зарим нэг агуулга нь толгойд нэг л бууж өгөхгүй, эсвэл би сайн ойлгохгүй байх шиг...

Тодорхой бус байдлаас зайлсхийж, тууштай байж, сайтар төлөвлөх хэрэгтэй гэсэн шүү. Та нар ч хэрэгжүүлэхийг бодоорой. 

Хувийн ажлаа нэлээд төлөвлөдөг болж байна. Тэр өдөр тийм юмтай, ийм юмтай гэж бичиж, тэмдэглэхгүй бол гэрийнхээ бүх гишүүдийг менежер хийж, зөөдөг, зохицуулдаг хүн нь би тул...

Ядарна аа...

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Монгол хэлц үгийн утга тайлах үлгэр

Бас л удаан хугацаанд зээлж, цүнхэлж явсан ном. Номын сангаас зээлсэн. Номын санд ийм ном байна гээд бод доо. Сүрхий байна уу? 

Суугуул муж маань Төв аймгийн Д.Нацагдоржийн нэрэмжит Төв номын сантай харилцан ном солилцоод 5 жил гаран болж байна. 

Миний мэдэхийн овоо хэдэн номтой болсон. Хүүхдийн ном, уран зохиолын ном, ганц нэг бөхийн тухай ном, Төв аймгийн танилцуулга ном гээд л олон төрлийн ном бий. 

Түүний нэг нь энэ. Тун дажгүй санагдаад, тухтайхан шиг уншина гэж зээлж явсаар өдийг хүрэв. 

Ш.Нарантуяа "Монгол хэлц үгийн утга тайлах үлгэр" гэдэг ном. Олзуурхууштай нь монгол бичгээр бас бяцхан тайлбартай. Би нь овоо уншаад байдаг шүү. 10 жилдээ монгол бичиг гайгүй сайн сурч байсан юм, энд ирснээс хойш л хойрго болчихсон болохоос...

94 богино хэмжээний үлгэртэй. Үлгэр бүрт хэлц үг орсон. Түүнийг тайлбарласан, ил утга, далд цаад утгыг нь тайлбарласан байв. Сонсож өссөн, одоо ч үе үе сонсдог хэлц үг байв. 

Хэлц үгийг өвөрмөц хэлц, хэвшмэл хэлц гэж ангилдаг. 

Үг илжирдэггүй

Үнэн балардаггүй. 

Үгэн дотор үг байдаг

Үхрийн нуруунд гуур байдаг. 

Үгэнд үхэхээр

Сүхэнд үх. 

Үгэнд дайрагдахаар 

Үхэр тэргэнд дайрагд.

Үгэнд ижилдвэл цэцэн болдог

Илдэнд ижилдвэл баатар болдог.

Дээхэн үеийн хүмүүсийн харилцан яриа зэргийг сонсохоор үнэхээрийн уран яруу ярьдаг байсан тийм ээ? Одоо бол хар яр, түс тас гээд л ярьчихдаг тийм ээ? 

Би өөрөөрөө жишээ авахад гэртээ бол жаахан даам царайлаад, тэг ингэ гээд шулуухан заагаад явчихдаг болоод байгаа, сүүлийн үед. Тэгэхгүй бол тэртэй тэргүй хийх ёстой зүйлээ хийхгүй утас маажих нь утсаа маажаад, тоглох нь тоглоод, унтах нь унтаад уур хүргээд байдаг юм аа. Ха ха. 

Энэ номыг уншсан чинь өөрийн эрхгүй уран яруу, хэлц үг зэргийг оролцуулаад ярьдаг болмоор, яриандаа өргөнөөр хэрэглэдэг болмоор санагдав өө...

"Аргатай бол арсланг унана."

"Аргат туулай арслана барина." Эдгээр хэлцийг санан санан, ажилдаа, амьдралдаа хэрэгжүүлнэ ээ. Хо хо. 

"Бага уувал бал, балбартал уувал мал." Энэ үгийг халбага дарс уухдаа санаж явах юм шүү. Ха ха. 

"Хэв жигд бол бичиг нь сайхан, Хэл цэгц бол яриа нь сайхан." Гараараа бичих ховордсон тул бичгийн хэв минь маш муухай. Гаргацтай л бичиж байвал болно доо, тийм үү? Буруу зөв яриад хүмүүсийн уурыг хүргэх тохиолдол их ээ их. Хи хи. 

Зарим нэг нь сонсож байгаагүй хэлц байлаа. 

"Бугын бөөр тасарч унахыг хүлээж чоно үлбэрч үхэв."

"Битон ч үгүй бяруу ч үгүй."

"Зам эвддэг ус, зан эвддэг архи."

"Бялуугаар зодвол иднэ, булгаар зүлгэвэл уйлна."

"Газар хороохгүй гахайн жороо морь."

"Гэрээс үгээ салхинд."

"Манзушир аварсангүй, манхны туулай аврав."

"Санаа нь дэлхий, чадал нь мэлхий." Зэ хө, санаж явна аа. Өглөө сэрэхдээ би санаа нь дэлхий, орой нь харьж ирээд чадал нь мэлхий болчихоод байна өө. Ха ха. 

Дараа дахин нэг зээлж аваад, дахин дахин нухацтай уншина аа. Хэлц үг орсон үлгэрүүд нь бас сонирхолтой юм. Нэг уншаад тогтоохгүй, зарим нэг үлгэрүүдийг бол уншсан, мэддэг байсан. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хзсье. 

Хичээл хөгжилтэй болох мөч 3

Үүгээр төгсгөнө өө. Яг дуусгачих гэсэн чинь бас сүүлд өөрөө санаж байхаар ганц нэг зүйлийг тэмдэглэж үлдээмээр санагдаад, номоо номын санд буцааж өгч чаддаггүй ээ, сэтгэл хоргодоод. 

Худалдаад авчихдаг ч юм билүү? гэж бодож энэ тэр. Уншаагүй олон япон хэл дээрх ном, монгол хэл дээрх ном бий тул аль болох авахгүй байх санаатай. Ялангуяа япон номыг эндхийнхээ олон олон номын сангаас зээлээд уншчихаж болох тул, тийм ээ? 

Харин монголоосоо бол яаж ийгээд захиж авчруулаад л байдаг. Яанам бэ? 

Энэ хуудасны зургийг ахлах ангийн зулзагадаа явуулаад. Ээжийн үглээнээс илүү хэн нэгний ингэж бичсэн, хэлснийг нэг чихээрээ сонсоод нөгөө чихээрээ гаргачихалгүйхэн шиг толгойдоо үлдээх болов уу? гэж горьдоод. 

Түүнээс ч ээжийн үглээг бол яг л нөгөө чихээрээ гаргаад байна. Харваас мэдэгдээд, уур хүргээд байх юм. Ха ха. 

Чихэвч зүүлгүй хичээлээ хийх, харьж ирээд шууд ширээндээ хичээлээ хийхээр суух, 30 минут зөв цэгц суугаад хичээлээ хийх гэсэн дадлуудыг хэвшүүлье. Ирээдүйн зорилгоо тодорхойльё. 

Гэж бичсэн. Ээж ингэж үглэвэл "Та яагаад миний өмнөөс шийдээд байна аа? Би өөрөө мэдэж байна аа. Улиг болтлоо л сонслоо" гэх мэтээр өөдөөс цор цор хийх нь ойлгомжтой. 

Яг энэ зулзага том зулзагаас жаахан өөр байгаад байна өө. Бодсон санаснаа шулуухан хэлчихээд, тэрэнд нь би заримдаа бухимдаад л явж байна. Ээж би тэвчих ёстой шүү, гуравхан жил гэж бодож л гүрийж байна. 3 жилийн дараа оюутан болоод үүрнээсээ ниснэ. Тэгээд л амьдрал өмнө нь дурайх байх, хүссэн хүсээгүй, тийм үү? 

"Ямар ч багшаас суралцах зүйл их бий. хамгийн гол нь суралцах, шинийг мэдэх чин эрмэлзлэл л байвал ямар ч багшаас суралцах боломжтой." 

Гэнэ шүү. Үнэн үнэн. Зулзагаа хараад байхад дуртай багш, дургүй багш гэж байна. Дургүй багшдаа элдэв хоч өгөөд, дуртай багшаа бол магтаад л. Ээж бол багш нарыг нь муулах дургүй, зулзага муулах юм бол харин ч заах багш байна гэдэг талархууштай шүү гэж үглэнэ. Нэг их "тийм шүү" гэж тоож хүлээж авахгүй л харагддаг. 

Хүүхэд юм даа гэж л бодох. Том болоод, өөрөө багш болчихсон гүйж явахыг үгүйсгэхгүй. Хэ хэ. 

"Өнөөдөр гэдэг өдөр нь хичээл хийхэд хамгийн тохиромжтой өдөр" гэж бодон төлөвлөж, хичээл хийх цагийг өөрөө гаргах хэрэгтэй. 

Чухам үнэн байна уу? Өнөөдөр ном уншихад хамгийн тохиромжтой өдөр, өнөөдөр блогоо бичихэд хамгийн тохиромжтой өдөр гэж өөртөө цаг гаргадаг болох гэж хичээж л явна...

За тэгээд "шилжиж дуусдаггүй нас"-ан дээрээ яваа зулзагатай ээж аавуудад амжилт хүсье. Түр баяртай. 

Уусан нь

Хүүш л дээ, энэ ажилд орсноор миний ууж идэх ажил нэмэгдсэн гэж хэллүү? Байсхийгээд л хамт ажилладаг хүмүүстэйгээ, өмнөх ажлынхантайгаа, ганц нэг танилтайгаа, фракцынхантайгаа гээд л ууж идэх шалтаг мундахгүй юм.

Нэг бодлын олонтойгоо яваагийн минь баталгаа гэж өөрийгөө хөөргөнө. Нөгөө бодлын монгол хүн гэсэн нэр нүүрээ аятайхан авч явах гэсэн хариуцлага гэж дотогшоогоо өмөлзөнө. Хэ хэ. Бөөн далим уу? Ха ха. 

Гаднаас нь харахад ундаа шиг л байна уу? Энд гэхдээ нэг их хатуу зүйл уугаад байдаггүй, залуус нь. Өвөө нар сакэ гэх мэт архиа уудаг. Залуус бол шар айраг, ликёр, дарс гэх зөөлөн зүйлс ууна. 

Маргааш нь ажил дээрээ гозойж л байна. Шарттлаа уух нь ховор. Мэдээж ой тоогоо алдтал уудаг хүмүүс бийг үгүйсгэхгүй. 

Би ихэвчлэн улаан дарс шимдэг байсныгаа сүүлийн үед иймэрхүү нялуундуу "ундаа"-г ууж үзэж байгаа, албаар. 

Энэ ямар ч билээ архийг орэнж жүүсээр зөөллөсөн ундаа. Үүнийг би уугаагүй шиг санаж байна. Хэ хэ. Санахаа больтол уугаагүй л дээ, нэлээд дээхний явдал тул мартжээ. 

Мөс ихтэй тул бас их шингэн ирнэ ээ. Заримдаа мөсгүй гэж хэлэх үе бий. Олигтойхон шиг өтгөнөөр нь уучихмаар байхад, нэг их том том мөс хөвүүлчихдэг. Уушийн газартаа бол үнэн ашигтай л байх даа тийм ээ?

Надад бол ашиггүй, мөнгөндөө тааруулаад л уучихмаар байхад, үгүй ээ бүр давуулан уумаар байхад, тийм ээ? Хо хо.  

Төгсгөлд нь гэх үү? Хаалтанд нь улаан дарсаа шимнэ. Дээхэн дан улаан дарсаар дагнаад, маргааш нь шартаад аюул болсон. Тэр нэгэн явдлаас хойш улаан дарсаа бага шимдэг болж туршлагажсан. Хи хи. 

Гэртээ ч улаан дарс авч тавихаа багасгасан. Зочин ирвэл л авна. Наана нь урьдчилаж авахгүй. Гэрт бэлэн байгаад байхаар хаа нэгтээ жаахан "стрессдэн" үедээ задалчих гээд байдаг шүү, золиг чинь. 

Хуучин ажлын газрын маань хэсэг хүүхнүүд дарсаа гоё жаргаж хүртэнэ шүү, бултаараа. Стрессдэж биш, хэрэв стрессээ тайлах гэж уувал дарс минь хөөрхий, өрөвдөлтэй, дарсанд ямар ч буруу байхгүй шүү дээ гэсэн. 

Нэг бодлын зөв тийм ээ? Тийм болохоор дарсаа найз нөхөдтэйгөө хөгжин цэнгэхдээ л уух минь гээд гэртээ бэлэн авч тавихаа больж буй бөлгөө. Бага багаар "гэгээрэх" замдаа орж л байна гэхгүй юу? Ха ха. 

За өнөөх хар халуун, тамын халуун нь эхлэх гэж байна. Ийм халууны үед ч хүйтэн шар айраг ч аяа бас л жаргал шүү дээ. Тамын халуун гэж үг сурсан. Нэгэн монгол охин хэлсэн, тамын халуун нь одоо эхлэх үү? гээд...

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Хичээл сонирхолтой болох мөч 2

Номныхоо үргэлжлэлийг бичих гэсэн чинь мэдээжийн зүйлсийг их энгийнээр  бичсэн байсан тул юу бичих вэ гэж бодон сууна. Тэгснээ гэнэт дараах хуудсыг санав. Нүүр номдоо зургийг нь оруулсныгаа эндээ бас татаад ирэв. 

Солонгос хүмүүсийн дунд хийсэн судалгаа. "Амьдралдаа хамгийн их харамсдаг зүйлс чинь юу вэ?" гэдэг асуултыг эр эм хүмүүст, мөн нас насаар нь ангилж байгаад л тавьж л дээ. Хариулт нь байна аа даа...

"Хичээлээ л сайн хийж байдаг байж." гэсэн гэнэ. 10, 20, 30, 40, 50, 60, 70 гээд насны ангилалд эр эм хүйс, нас харгалзалгүй бүгд шахуу л хичээлээ хийж байх минь яав даа гэж боддог гэнэ. 

Мэдэж дээрх хариултыг нэгт тавьж байна уу? Хоёр, гуравт тавьж байна уу гэдэг нь бага зэрэг ялгаатай ч ямартай ч харамсдаг зүйлсийнх нь дотор зоолттой л хичээлээ хийж байсан бол гэдэг харамсал байдаг байх нь ээ. 

Цахим ертөнцөөр "гэр бүлийнхэндээ их цаг гаргадаг байж, ээж ааваа тэгж асардаг байж, үр хүүхдэдээ тэгж ханддаг байж" гэх мэт нэлээд уянгын халилтай харамсал их харагддаг ч гэлээ илүү сайн хичээлээ хийж байсан бол гэдэг харамсал сэтгэлийнх нь угт хадаатай л байдаг байх нь. 

Солонгос улс нь нэлээд өрсөлдөөнтэй нийгэм учир бас энэ харамсал дээгүүрт орсон байж магад. Манайхан шиг "сэтгэлийн амьтдад" бол ч дундуур хавьцаа л явах байх, тийм ээ?  Та юу гэж бодож байна? 

За тэгээд гарчиг болгоны ард хөөрхөн түүхүүдийг бичжээ. Эхийн хайр, эцгийн хайр гээд л. Мөн багшийн чин сэтгэл гээд л...

21 хоногийн дүрэм баримтлах нь зүгээр гэнэ. Мөн 7 чухал дадлыг онцолжээ. 

1. Цэх зөв суун хичээлээ хийх. 

2.  Тэгэнгээ, ингэнгээ хичээл хийхгүй байх. Жишээ нь дуу сонсонгоо хичээл хийхгүй байх. 

3. Дэвтрийн чинь гаднах үзэмж биш доторх агуулга чухал. Үүнд хэт цэмцгэн, гоё бичсэн дэвтэр биш байх, эсрэгээрээ хэт муухай сараачсан, ноорхой дэвтэр биш байх. Өөрт ойлгомжтой, эргэн сөхөхөд "аятайхан" тэвдэр хөтлөх. 

4. Эхний эгнээнд суух. Арын эгнээнд голцуу суугаад байж болохгүй. Аль болох урагшаа суух. Тэгвэл өөрийн эрхгүй л багшийн хэлж буйг сонсоно. 

5. Аль болох ханиад хүрэхгүй байх. Үүний тулд биедээ, эрүүл мэнддээ сайн анхаарах. Гараа сайн угааж байх. Шингэн зүйл сайн уух, нойр сайн авах, уураглаг, витаминлаг хоол хүнс идэх. Мөн биеийн дулаанаа сайн хянаж, мэддэг байх.

6. Завсарлагааны цагийг зөв өнгөрөөх. Энэ цагаар "сайн амрах". Завсарлагааны цагийг тоглож, найз нөхөдтэйгөө буу халж өнгөрөөх нь их ч энэ нь эсрэгээрээ нэлээд энерги зардаг тул хэрхэм амрах тухайгаа сайтар тунгаан бодох хэрэгтэй. 

7. Ширээн дээрхээ болон цүнхэн доторхоо эмх цэгцтэй байлгах. Нэг дор бүгдийг эмхлэх, цэгцлэх гэж зүдрэх бус бага багаар л эмхлээд явах нь чухал. Хэрэгтэй зүйлс чинь тогтсон байранд байх, тэр бүр хэрэглээд байдаггүй зүйлсээ далд хийх. 

Гэжээ. Мэдээжийн зүйлс байгаа биз дээ? Сүүлийн үеийн бүхий л хүний хөгжлийн номонд гардаг шахуу зүйлс бичээстэй байсан. 

 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Бидний доторх чөтгөр 2

Номынхоо сүүл хэсэгт таарсан чухам энэ номыг үнэд оруулчихсан болов уу гэмээр хэсгийг дор хуулаад биччихлээ. 

Чөтгөр гээч чинь яг чухам юу билээ? Элдэв дүрстэй, элдэв зан ааштай, үзлийн муухай хүн? амьтан байдаг л гэж бодоод, уншаад байсан чинь хариултыг нь олчихсон. 

"Харин над шиг анд нөхөд дундаа ухаалаг гэгддэг хүн залуу насаа яаж ийм утгагүй, хоосон өнгөрүүлсэнд хэн хүнээс өмнө би өөрөө гайхсан гэдгийг хэлье... Эхэндээ би үүнийгээ мэдээгүй. Өөрсдийгөө хосгүй ухаантай, авъяаслаг гэж боддог найзууданхаа дунд, ариун дагшин, бардам мунхруулалд автан амьдарч, зөвхөн ингэж амьдарснаараа чухал үйл бүтээж байна гэж боддог байлаа. Надад ямар ч зорилго, ямар ч бодол байгаагүй. Ухаан минь хамаг хүч чадлаа тэрхэн мөчид л гаргадаг. Оновчтой хариулт, хурц ухаалаг үгийг бүхий л бодит байдлаас эрхэмд үзэж байв...

...Гэтэл үнэндээ юуных нь чөтгөр байх вэ дээ, анд минь, юуных нь чөтгөр? Бидний энэ бардам сэтгэл, бидний энэ мулгуу зан л тйим юм зохион бодож байгаа хэрэг шүү дээ... Дотор бугласан чөтгөр гэдэг зугтах, бултах гэсэн төдийлөн зальжин бус арга мэх... Бидний дотор чөтгөр байхгүй... Бидний дотор бүтэлгүйтэл, доройтол л байгаа... Залхуурал бий... Өөрийгөө захирч чадахгүй, ухаан мэдлэггүй, түүнчлэн энэ бүгдээс хамгийн аймшигтай нь гашуун үнэнийг олж мэдэхээс бултаж нүүр буруулах зуршил буй..."

Зэ хө "бүтэлгүйтэл, доройтол, залхуурал, ухаан мэдлэггүй, гашуун үнэнийг олж мэдэхээс бултаж нүүр буруулдаг зуршил" гэсэн эдгээр зүйлс миний дотор ч байна өө байна. Нуугаад яахав.

Уншигч олон та нарт ч бас бий л байх даа? Бүгд биш юм аа гэхэд, дор хаяж гурав. Хэ хэ. Заавал өөртэйгөө адилхан байлгах гээд үзчихлээ шүү, би.

Хөөрхөн богинохон бичвэр боллоо. Ямартай ч "Арьсан хүрэмт Мадонна"-гаа унших минь. Тийм ээ? 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Бидний доторх чөтгөр

5 дугаар сард уншсан ном. Энэ сард 4 ширхэг ном уншчих санаатай. Өмнөх саруудад дөрөв дөрвөн ном уншсан юм. Тэгж байж л жилд овоо хэдэн ном унших юм билээ. Энэ сард төлөвлөгөө минь биелэхээргүй ч юм шиг санагдаад, гэхдээ шантралгүй л унших юм шүү. 

Агуулгын хувьд гол баатрын байж байгаа байр байдлыг бодохоор л унтууцаад байлаа. Гол баатрын бүсгүй яахаараа тийм сонин залууг сонгоод суучихав даа гэж бодоостой. Бас л сонин агуулгатай. Ха ха. 

Сүүлийн үед манайхан их сонин сонин ном уншаад байгаа. Гүйцэж унших гэж, ойлгож унших гэж хичээж байна өө би. Хо хо.

Сабахаттин Али. "Бидний доторх чөтгөр" гэдэг ном. 

20-р зууны Туркийн хамгийн нөлөө бүхий зохиолч гэнэ. "Арьсан хүрэмт Мадонна"-г бичсэн гэнэ. Бодоод байсан төстэй ч юм шиг. Үйл явдал нь төстэй биш хэлэх гээд буй санаа нь, хүмүүсийнх нь сэтгэлийн дотоод ертөнцтэйгөө тэмцэлдээд байгаа нь төстэй ч юм шиг...

Гэснээс би "Арьсан хүрэмт Мадонна"-г дундаас нь орхиод, дуусгаагүй шиг санаад байх юм. Гүйцээж уншлуу? Яалаа? 

Хайж үзсэн чинь эндээ, тэмдэглэл бичээгүй байх юм. Анхны блогтоо ч бас бичээгүй байна. Нээрээ уншиж дуусгаад тэмдэглэл бичихгүй бол алдас болох юм байна шүү. Сануулж байгаарай, манайхаан. 

Гол дүрийн Өмэр гэх залуу. Дотоод сэтгэлдээ үнэнхүү зөрчилтэй. Тийм байж эхнэртэй болчихно. Эхнэр нь хүүхдээрээ шахуу. Гэрлэсэн ч гэж дээ зүгээр л хамт амьдраад байх шиг, өнөөгийн цаг үеэр бол. 

Дээхэн үед бол нэг гэрт л орчихвол л гэрлэсэн гэж үздэг байсан бололтой. Бас нэг хачирхалтай нь холын хамаатан нь гэх шиг болсон. Европ зүгт үеэл, хаяалтайгаа суучихдаг тийм ээ? Хайр дурлал аа гэж хүнийг сохроодог гэж яг үнэн...

Гарчигнаас харахад нээрээ л бидний дотор чөтгөр байдаг тийм ээ? Миний дотор бол хэд хэдэн чөтгөр байх шиг байдаг. Эндээ бичдэггүй л болохоос, солонгон аашт, шулам, чөтгөрлөг, баздаг, базуулдаг гээд л хүмүүсээс гардаг бүхий л ааш надад ч бий. Ха ха. 

Мөн шийдвэр гаргахдаа уддаг тал ч бий. Нэг тийм "арчаагүй" тал ч ажиглагддаг. Хо хо. 

Мажидэ бүсгүй хар багаасаа нэг хачин хар юм дагаад амьдарч байсан хамаатан эгчийнхээ гэрээс явчих юм. Өнөөх нь олигтойхон арчаатай залуу байсан бол ч яахав. Мэдэхгүй ээ, охидтой хүн тул иймэрхүү ахуйн зүйл л бодож уншив. Хи хи. 

Сүүл хэсэгт харин зэвүүн өгүүлбэртэй таарсан. Бараг энэ номыг базаад, алдаршуулчихсан гэж хэлж болохоор...

Энэ хэсгийг дараагийн бичвэрт бичиж үлдээе. Урт болчихлоо. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Нээлттэй хичээл

Дандаа л идэж уугаад явдаггүй шүү би. Хэ хэ. Бичсэн зүйлсээ эргээд харсан чинь нэг бол их л гэгээрсэн хүн, уншаад л. Нэг бол архины хамааралтай болчихсон юм уу? гэмээр л ууж идсэн зураг байх чинь вэ? 

Мэдэхгүй хүн бол АА-д явах хэрэгтэй хүн байна гэж бодох вий дээ? Ха ха. 

Хичээлийн шинэ жил эхлэхээр энд нээлттэй хичээл болдог. Хагас сайнд болсон. Ахлах, бага сургууль. Нээрээ манайх нэг ахлах ангийн сурагчтай болсон, мэдэж байгаа байх тийм ээ? Удахгүй тэгээд оюутан болоод л явах байх даа. 

Энэ их хөөрхөн шүлэг. Гэрийн даалгаварт уран уншлагын даалгавар байдаг юм. Тухайн сард нэг шүлэг, сурах бичгээсээ нэг бяцхан хэмжээний бичвэр уншина. Түүнийг нь гэрийнхэн нь сонсоод, гарын үсэг зурна. 

Шүлгүүдийг нь сонсоод байхаар их хөөрхөн. Агуулга нь. Нэг тийм хүүхдэд зориулсан агуулгатай. Сонсоод би их хөөрнө өө. Зулзага минь хөөрч буй ээжийгээ хараад бас л хөөрнө. Хэ хэ. 

Ангийнхаа хананд бичиж хадсан байсан. Дуртай зүйлсээ, зорилгоо бичсэн. Хөөрхөн санагдаад, эгдүү хүрээд, хайр хүрээд...

1 дүгээр ангийнхандаа лидер байна гэнэ ээ. Анги дэвшсэнээ мэдэрчихсэн байна лээ. Хо хо. 

Төгөлдөр хуурандаа сайн гэчихэж ээ, өөрийгөө. хэ хэ. Хичээж л байна. Гэхдээ тийм ч сайн уу гэхээр, бас үгүй юм аа. Гэртээ давтахгүй юм чинь, яаж сайжрах вэ дээ. Бага зэрэг томроод, төгөлдөр хууртаа дурлаад ирэхээрээ сайжрах байх өө. 

Заримдаа ч даалгавраа хийгээд байгаа нь их юм гэж бодох...

Та нарын зулзагууд хэрхэн өөрчлөгдөж, өсч байна даа?

Бүгдэд нь амжилт хүсье.