Жилийн дараах Монгол

Жилийн дараа эх орондоо салхи шиг л очоод ирсэн. Асар богино хугацаанд. Ажлаар. Улсын мөнгөөр. Хэ хэ. 

Өнгөрдөг жилийн 6 сарын 15-нд нисэх байсан дотоодын нислэг хойшлоод гээд л паян ихтэй байсан даа. Энэ ажил яг манай хэлтсээс зохион байгуулдаг ажил. Сурагчдаа үдчихээд, ганц нэг хоног спортын хэлтсийнхний ажлаар үлдээд, орой нь найз дүү нартайгаа Чингис шар айраг ууж амжсан гэж бичсэн байх аа. 

Энэ жилийн томилолт гэнэт санал орж ирээд, би ч уухайн тас зөвшөөрнө биз дээ. Улсын мөнгөөр, эх нутагтаа очоод ирнэ гэдэг чинь тэнгэрийн умдаг атгасан л гэсэн үг. 

Сэтгэл нь хөөрсөн хүн хувьдаа хөөрхөн паакталсан. Яасан гэхлээр байна аа? 

Онгоцонд авч орох жижиг чемоданыхаа түлхүүрийг бэлдэлгүй, онгоцны буудалд ирэв. Ачаагаа өгөх гээд зогсож байгаа гар минь өтчихсөн юм шиг очоод түгжээг нь "цоожилчихов". Тэгээд гэнэт юу билээ? Түлхүүр цоож нь яах билээ? гэж сандраад. 

Нөхөртөө хошуугаа унжуулж хэлээд, нөхөр баларсан юм гэж үглэн, гэр лүүгээ жирийлгэв. Хаа очиж ойрхон, түгжрэхгүй юм даа. 

Хаалгаар орсон байх ёстой цагтаа ам мөчид амжиж оров. Нөхрийн авчирсан түлхүүрийг шүүрч аваад л...

Би олоогүй түлхүүрийг нөхөр олж авчирна ч гэж юу байхав тийм ээ? Мэдээж шал өөр түлхүүр байсан. Ха ха. 

Тэр чемоданыг минь дундах зулзага нэг аялалдаа авч явж байсан тул хар үүрээр утасдаад асуучих гэсэн чинь утсаа авдаггүй, аав нь гэртээ орж ирэнгүүтээ л загнаад асуусан чинь тоохгүй" би яаж мэддэгийн" гээд нойрмог уурлаад, тусыг эс үзүүлэв гэсэн. Хэ хэ. 

За тэгээд дотоодын нислэгээр Ханэда онгоцны буудалдаа буучихаар жижиг чемоданаа онгойлгож үзэх гэсэн чинь түлхүүр нь таардаггүй, ээ харлаа биш байна аа, яах билээ гэж бодож байснаа санаандгүй нэг юмыг нь түлхээдэхсэн чинь мултардаг гэнэ ээ. Ээ ашгүй минь болж тайвршаад, гэрийнхэндээ зүгээр онгойсон шүү гэж бичив. 

Суугуул нутгаас Токиогийн Ханэда нисэх онгоцны буудал хүртэл би онгоцоор ниссэн юм. Тэгсэн хоёр тээш өгч болно гэхээр нь гайхал жижгийгээ өгчихгүй юу. Тэгээд л мунгинаж эхэлсэн нь тэр. 

За тэгээд сэтгэл уужирсан хүн Нарита нисэх онгоцны буудал орчихоод ачаа бараагаа жин тан болгож, хамгийн түрүүнд шахуу ачаагаа өгчихөөд, онгоцондоо суух хаалгаа олж очоод, номоо дэлгэв. Утсаа ч цэнэглэв. 

Утасны цэнэглэгчээ мартсан байв. Тэгж мартсанаа Улаанбаатарт очоод зочид буудалдаа орчихоод, гэрийнхэнтэйгээ уулзчихаад, унтах гээд хэвтэхдээ утсаа цэнэглэнэ дээ гэж бодсоноо санав. Ха ха. 

Гурав дахь паян нь бас л миний өөрийн хайхрамжгүйнх. Гэхдээ энэ удаад азтай. Өглөө эрт буудлаасаа нисэх рүү хөдлөв. Жолоочтойгоо ачаа бараа ихдэв, илүү гарсныгаа тэгэв ингэв гээд буу халж явлаа. 

Тэгснээ гэнэт гар хилээ яалаа? гэж санан үүргэвчээ ухав. Байвал үүргэвчинд л байх ёстой юм. Ухаад байдаггүй. Жолооч минь би утасдаадхая, үүдэнд хүмүүсээ хүргэж өгөх гээд хүлээж байсан нэг ах хүү байсан даа гээд. 

Утасдаад, байвал араас чинь аваад очъё гээд. Жолооч залуу минь аятайхан, тун дажгүй залуу таарсан. Дараа миний мэдэл гарвал дахин үйлчлүүлмээр санагдсан. 

Нисэх дээр очоод дөнгөж буугаад л ачаа бараагаа машиныхаа араас буулгаад л байж байсан чинь араас жолоочийн минь танил ах нь хүрээд ирсэн. Миний гар хилийг аваад ирсэн. 

Ёх, ийм л олон паянтай байлаа. Мөн эх орон маш их хүйтэн байлаа. Зөндөө даарсан. Найзаасаа ноолууран цамц зээлж өмссөн. Цас бороотой байсан тул бэрээсээ усны гутлыг нь зээлэв. Хи хи. 

Бусдаар монгол хоолоо идээд, ааруул идээд, шар айргаа уугаад гээд л сайхан явсан. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье.

Тойром

6 дугаар сарын төлөвлөгөөт ном. Нимгэвтэр ном байлаа. Зузаан ном уншаад байсан хүн чинь дорхноо л уншаад дуусгав. 

Нимгэвтэр тул замдаа уншина гэж төлөвлөөд, замдаа авч гарсан. Яг оносон байна лээ. Зузаан ном авч гарвал ачааны нэмэр, нимгэн, жижиг ном нь цүнхлээд явахад амар тийм ээ? 

Уншчихаад буцаагаад аваад ирсэн. Угтаа үлдээж болох ч номын клубынхны минь төлөвлөгөөт ном тул үлдээж зүрхэлсэнгүй. Тэгээд ч эндээ бас тэмдэглэж бичиж амжаагүй тул...

Ц.Гончиг гэж нэг хөөрхөн "хүү" байх шиг байгаа юм. Хүү юу? Ха ха. Дүү юм билээ, эгчээс нь. Тэгээд л... 

Өмнө нэг номыг нь унших гээд би өөрөө хайгаад ололгүй, найздаа захиж үлдээгээд. Тэр найз минь хаа байсан Хөвсгөл аймгаас зохиолчоос нь өөрөөс нь гарын үсэгтэй номыг нь олж өгч явуулсан шүү дээ. 

Маш их баярласан шүү. Одоо ч баярлаж явдаг шүү. Үргэлж сэтгэл гаргадагт нь... 

"Цул мөнгөн гүүр" хэмээх хөөрхөн ном байж билээ. Зохиолчийг нь цахим ертөнцөөс хайж үзсэн. "Хөөрхөн хүү" шиг санагдсан. 

Зохиолч миний энэ блогийг олж унших болов уу? Уншаасай... Хи хи. Жаахан аальгүйтэв...

Энэ удаагийн ном нь "Тойром" хэмээх роман. Гол агуулга нь шагайн харваа гарна. Миний мэдэх ганц нэг сонин хүмүүс шагайн харваа тоглоод байдаг юм. Тэгээд би ч шагай харвааг жаахан үл тоох маягтай байлаа. 

Тойромыг уншаад бодол минь 360 хэм өөрчлөгдөв. Шагайн харваа ямар ч буруугүй гэж. Мөн аавын минь шагай харвааны хашлага, сум нь энд надад байдаг. Хаа нэгтээ яваа. Олж аваад нандигнан хадгалах минь...

За тэгээд зөвхөн шагайн харвааны тухай бус түүнийг тойрон хүрээлсэн хүмүүний амьдрал ахуй, бодол санаа зэргийг яруу тодоор өгүүлсэн. 

Үгийн сонголт нь үнэхээрийн таалагдаад, яаж бичихээрээ ингэж бичдэг байна аа л гэж бодсон. Би ч ямар бичих биш, хааяадаа ганц нэг зүйл орчуулах гэхээр бяд дутаад байдаг юм. 

Тийм болохоор л монгол зохиолчдынхоо номыг алгасалгүй унших гэж хичээнэ. Ганц нэг үг, хэллэгийг тэмдэглэж авна. Мартчихсан л явна. Дахин сөхнө. 

Уламжлал ёсоороо хөөрхөн санагдсан хэлц зэргийг эндээ бичиж үлдээх минь...

Сүүлд уншихад "онц сонирхолтой" байдаг юм. Тийм үү? 

Зохиолчийн өөрийн хэлсэн "Шагайн харвааг хүн спорт, уламжлалт наадгай, сонирхол гэх мэт олон талаас нь харж болно. Харин би урлаг талаас нь хараад, түүнийгээ хүмүүст хүргэх нь зүй гэж санан бичсэн" хэлсэн байдаг юм байна. 

Нээрээ л хойшид урлаг талаас нь нэг харж үзэхийг хичээнэ ээ. 

"Хууччуул хашлагандаа хуруугаа нийлэхдээ эмэгтэй хүний хөхний товчинд хүрч буй лугаа мэдрэх ёстой гэдэгсэн..."

Эмэгтэй хүмүүс бид ийм л агуу. Хаа байсан шагайн харваанд хүртэл ингэж нөлөөлдөг байх нь. Ха ха. 

"Хамгийн гол нь сэтгэлээ л хичээж яваарай". 

Энэ хэлц уг номын хамгийн хамгийн нь юм шиг санагдсан. 

Хачин их гуниг төрүүлсэн нэг үйл явдал нь Чин Ван Ханддоржийн агь Дэнзэнжамцын хувь заяа... Манжийн хаанаас цээрлэл хүртчихдэг. Ийм л их үнэ цэнээр олж авсан эх орон минь, эрх чөлөө минь, тусгаар улс минь гэж өөрийн эрхгүй бодогдоод, хэсэгтээ сэтгэл хөндүүрлэнэ. 

Бод доо? Бага зулзагаа оронд нь тавиад үзэхээр үнэхээрийн тэвчишгүй...

"Хашлаганаас сугарсан сум, хагархайгаас унасан үг хоёрыг барьж болдоггүй юм даа."

"Хоосон гэдэг нь чухамдаа юу ч байхгүй гэсэн үг биш харин бүх зүйл өөрчлөгддөг, аливаа зүйл тогтсон нэг мөн чанаргүй гэсэн утгын тухайтад ойлголт юм."

"Хоосон чанарт бүх зүйл хоорондоо харилцан хамааралтай хэмээн сургадаг."

Най задлахгүй, зай холдохгүй нөхөрлөдөг хүмүүс. 

"Халхын заяа их ээ" хэмээн бичвэрээ өндөрлөе. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Тунгалаг Тамир 2

Саяхан л уншиж дуусгав. Уг нь сонирхолтой хурдан уншигдаад буй хэдий ч, дунд нь бас хувьсгалт үйл явдал гараад, сонирхол бууруулаад байна өө. 

Түүнээс монгол ахуй, Хонгор, Сүрэн, Бат, Солонго нарын хайр дурлал хөөрхөн. Итгэлт баян гэж хэдийд ч "өмхий"-гөө тавихгүй айхтар өвгөн юм. Кинон дээрээ л өвгөн дүртэй гардаг болохоос зохиолын эхэнд бол одоогийн надаас ч дүү гардаг юм билээ шүү дээ. Хи хи. 

Бат сүүлд их зоримог шийдвэр гаргаад Солонгыгоо ааваас нь салгаад, аваад явдаг нь урамтай байлаа. Хонгор эвий минь, ёстой л гэнэн хонгор, цайлган залуу ч юм уу? Үрэгдчихдэг нь золгүй...

Дээхний монгол зохиол унших гоё тийм ээ? Нэг тийм амар амгалан мэдэгддэг, хүмүүсээс нь. 

Мэдээж шунал ихтэй, шулам шиг хүмүүс байсан, одоо ч бий тул. Ха ха. 

Зохиолын ганц нэг баатар минь үнэхээрийн харамсалтайгаар төгсөв өө гэж... Одоо л нэг жаргах байх гэтэл...

Мэддэг, сонсож байсан хэлц үг, зүйр цэцэн үгнүүдээ шар өнгөөр тодруулсан. Аминдаа хэр их уран цэцэн хэллэг, тод яруу хэлц оруулж вэ? гэж тоолох санаатай. Одоогоор тоолоогүй байна өө, залхуу хүрээд. 

Хажуугаар нь өөр ном уншиж байгаа тул...

Засагт ханы Цахиур Төмөр бол үнэн агуа байлаа. Дулмаагаа олж аваад, хэдийгээр өөр хүнтэй суусан байсан ч гэсэн эрсхэн дагуулаад явж буй дүр төрх... Ээ дээ уужим дотортой монгол эр хүн гэж л бодов. Бусармаг хүмүүсийн гарт амиа алдчих нь тун тоогүй. Харамсаад байх юм. 

Тэгтэл Эрдэнэ гуай яасан? Долгорыгоо хаяад явчихдаг, тэгснээ өөрөө тэр өдрөө шахуу өөр эмстэй садарлаад. Эрчүүд ийм л зэвүүн гэж бодов. Ха ха. Долгор зайлуул их тэвчээр зааж байснаа, өөр хүнтэй суучихдаг нь бүр болж гэж бодогдмоор. 

Харамсалтай нь зохиолын эцэст Эрдэнийхээ төлөө яваад амиа алдчихдаг шиг, яг үхчихдэг нь тодорхгойгүй. Эсвэл би ойлгосонгүй юу? 

Сүрэн бас их айхтар дүр юм тийм ээ? Цоглог ч юм. Итгэлтийн тэр бэрээсээ айж байгээг ээ. Ха ха. 

Олон хүмүүс энэхүү романыг ширээнийхээ ном болгосон, байнга уншдаг тул би ч мөн адил үе үе гаргаж ирж уншина даа. Яруу тод хэлнийхээ баялагийг арвижуулахдаа анхаарна аа. 

Гэхдээ байна аа? Намайг өдий олон жил болчихоод эх хэлээрээ ёстой сайхан ярьж байна өө гэж хэлдэг л дээ. Мэдээж мэдлэг мэдээлэл дулимагаас минь болж ганц нэг үг орж ирэхгүй тохиолдол бий бий. Үнэнээ хүлээе. Хи хи. 

Номынхоо тавиурт зөөлөн зөөлөн буцаалаа. Дахин заавал сөхөж уншина аа...

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Шагар сонгино

Ийм нэртэй ургамал? Эсвэл хүсний бүтээгдэхүүн та нар сонсож байсан уу?

Би сүүлийн хэдэн жил хүнсэндээ өргөн хэрэглэж байгаа. Заримдаа ч хөргөгчнөөсөө гаргаж ирэлгүй, мартчихаад байдаг юм. Карритай будаа хийж идэхдээ бол хамт иднэ. 

Япон нэр нь раккёо, монголоор шагар сонгино. Өнгөрдөг жил бичсэн тул сонирхоно биз ээ?

                            

Суугуул мужид минь тариалдаг. 6 сарын эхээр худалдаанд гардаг. Дуртай хүмүүс нь худалдаж аваад, тусгай цуунд дардаг. Улирал нь эхлэнгүүт дэлгүүрүүд үүдэндээ худалдан авагчдын нүдэнд шууд өртөхөөр газар байрлуулдаг. 

Бидний нүдэнд ч өртөнө. Хань ижил нэлээд идэвхитэйгээр шаарддаг. Хүүе, раккёогоо дарахгүй юм уу? гээд л. Цуу нь, дарах шил нь гээд бүгд нэг дор байршуулаад зардаг. 

Цуу нь ийм. Тусгай бэлдчихсэн байдаг. Нэмж улаан чинжүү ганц нэг ширхэгийг нэмж хийхэд л болохоор амархан дардаг болсон. Түүнээс дээхэн үед бол нэлээд ажиллагаатай байсан байх. 

Гэхдээ байна аа, мэдээж угаана. Мөн халуун усаар ариутгал болгож хальт угаана. Огт гараа хөдөлгөхгүйгээр амттай, эрүүл хүнс иднэ ч гэж юу байхав? Тийм үү? 

Бид энэ жил харьцангуй багыг авч дарав. "Ногоон чавга" үйл ажиллагаандаа жаахан ядраад, би... Хэ хэ.

Дөнгөж хураасан, шороотойгоор нь ч зардаг. Ингээд арилгаад, угаагаад ууталчихсаныг ч зардаг. Манайх чинь чавганы дарс хийх энэ тэр гээд ажил ихтэй улс тул бэлэн ийм ууттай бэлэн шахуу шагар сонгино аваад адрчихдаг. 

Гэснээс энэхүү шагар сонгиныг өдөрт 4-5 ширхэгийг идвэл цус шингэрүүлдэг гэж ярьдаг юм билээ. Тэр утгаараа идэх дуртай ч хүн байдаг, эсрэгээрээ дургүй ч хүн байдаг юм билээ. 

Би болон хань ижил дуртай. зулзагууд харин идэж өгөхгүй л байна. Сургуульд нь өдрийн хоолонд гарахаар иддэг гэсэн. Учир нь сургуульд аль болох үлдээж болохгүй гэж сургадаг тул. 

Японд байдаг хүмүүс байвал энэхүү шагар сонгинотой таарвал идчихэж байгаарай. Битгий буцаарай...

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Ногоон чавга 2

Үргэлжлэл.

Ногоон чавганы дарс хийхэд уг нь тусгай ликёр ашигладаг юм. Бид харин монголоос бэлгэнд ирсэн цагаан архиа ашиглаж хийдэг. Илүү амттай болдог. Нэлээд хэдэн жилийн өмнө нэг япон ярьж байсныг нь хэрэгжүүлж үзээд. таалагдсан. 

Ирсэн зочдод минь ч таалагддаг. Түүнд нь урамшаад л бид жил бүхэн ингэж дарс хийгээд байна өө. 

Зарим нэг уух дуртай хүний нүдээр харахад зүгээр л архиар нь уухад яадаг юм гэж бодогдохоор. Гэхдээ байна аа, энд энэ хатуу архийг уух нь нэг л боломгүй. 

Тэгээд ч эрүүл мэндэд хортой. Хань ижил шар айраг уух дуртай, цагаан архиас илүү. Хаа нэгтээ виски ууна. Би улаан дарсанд дуртай. 

Архины төрлийн зүйл сурталчлаад уучлаарай. Мөн архинд дуртай гэж хэлсэнд өршөөгтий. Хэ хэ. 

Өнгөрдөг жил маш олон архийг дарс болгосон. Тэгсэн энэ 1 жилийн хугацаанд бас л хөөрхөн архи цугларсан байна уу? 

Үүнээс харахад манайд овоо тооны хүмүүс зорин ирдэг байх нь тийм үү? Өнөөх "Зан сайтай айлд хүн бүхэн цуглана" гэдэг нь шүү. Хи хи. 

Мэдээж яг манайд ирээгүй ч ажлын шугамаар надад бэлгэнд ирсэн архи ч бий. 

Энэ архийг ихээ олон жил дүү минь ирэхдээ бэлэглэсэн. Шил нь хөөрхөн байсан болохоор тэр байх, хадгалаад л байсныгаа сая зориглоод ашиглачихлаа. Мөн шилийг нь ч хаяихлаа. Хэ хэ. 

Элдэв хэрэггүй зүйлсээсээ салах гэж үзэж тарах гээд л... Нэг л болж өгөхгүй байна. 

Монголд ойрхон байдаг бол шууд л хэрэгтэй хүнд нь өгчихмөөр...

За дарс ажиллагаа дууссан, ашгүй. Одоо амттай болог ээ гэж ерөөгөөд л суух үлдсэн. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Ногоон чавга 1

Уламжлалт бичлэг шүү. Өнгөрдөг жил ч энэ тухай бичсэн байх. Уулнаас нь очиж түүж ирнэ. Түүнэ гэдэг нь газраас биш, модноос. Заримдаа бүр модондоо авирна. Шат тавьж авирна, шатан дээрээсээ түүнэ. 

Бөөн дур уу? Хань ижлийн сонирхол бастүлхүү яваад байна л даа. Би архи уух хоббигоо бага зэрэг халж байгаа. Хааяа л нэг ажлын шугамаар...

Ийм ногоон өнгөтэй. Модондоо удахаараа шарлаад зөөлөн болдог. Ногоон байхад нь навчнаас нь ялгаж түүх гэж басл хөөрхөн хараа, анхаарал шалгана. За тэгээд нэг түүгээд эхэлчихээр улайраад, зогсохоо болиод, шуналтаад түүгээд байдаг. Ха ха. 

Тэгж шарласаныг нь түүж чанамал зэрэг хийдэг хүн бий. Уулын минь эмээ хийж өгч байсан. Дажгүй л юм билээ. 

Түүж байх явцад аалзны тор, элдэв хорхой, шавж, заримдаа жижиг амьтад таарна. Би ч бага залуудаа айдаг л байсан л даа. Ээж болоод ер нь элдэв хорхойноос айхаа больсон шиг байна лээ. 

Мэдээж дургүй л дээ, хармааргүй, дотор муухай оргино. Гэхдээ учиргүй орилоод, чарлаад, зугтаад гүйхгүй л гэсэн үг. 

Энэ удаагийнхаа түүлтээр могой гараад ирэх вий гэж жаахан айсан. Мөн "майга хүрэн"-тэй таарчих вий гэж айдас хүйдэс байсан.

"Жигмэд Тогмид хоёр жимсэнд хамт явжээ" гэдэг дуу мэднэ биз дээ? Ялангуяа одооны залуус. Хэ хэ. 

Энэ хувин 30 литрийн багтаамжтай. Хоёр ийм хувинг дүүргэж ирсэн. Тэгээд хэдэн өдөр түүнийгээ угааж, хатааж, шилэндээ дарсан. 

Дараагийнхаа бичвэрээр үргэлжлэлийг нь оруулна аа. 

Нэг бол учиргүй аж ахуйч. Нэг бол юу ч хийдэггүй, ном шагайсан хүн, нэг бол орж гарч ууж идсэн хүн. Яг аль нь "жинхэнэ би" юм бол?

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Тунгалаг тамир 1

Бас л дээхэн худалдаж авсан. Ковидын үеэр. Бараг энэ номын тухай сэтгэгдэл бичих нь илүүц байх тийм үү? Хэ хэ. 

Ч.Лодойдамба зохиолчийн "Тунгалаг Тамир" роман. Мөлжүүр ихтэй ном. Дүрүүд нь ч гэсэн мөлжүүр сайтай. Зарим нэг дүрээр нь бараг судалгааны ажил хийчихмээр... 

Задлан шинжлээд, бичээд байдаг даа ганц нэг дүрийг нь...

"Говийн өндөр"-ийг уншсан чинь цаанаасаа л монгол ном уншмаар санагдаад болох бус. Тэгээд гэнэт санаад л номын тавиураа ухсан. 2 дэвтэртэй. Угтаа өөр нэг монгол ном эхлүүлэх гэсэн чинь их зузаан юм аа. Тэгэхээр нь дараа сард уншина гэж төлөвлөв. 

Киног нь зөндөө үзсэн болохоор ч тэр юм уу? Номыг нь унших минь гэж боддоггүй байж. Аав ижий хоёр минь ном нь илүү сонирхолтой, ганц нэг үйл явдал нь мэдээж зөрүүтэй гэдэг байсан л даа. 

Гэрийн минь номын санд байдаггүй байсан юм болов уу? Би сонирхож хараагүй юм болов уу? Түүнээс манайх их номтой л айл байсан. Гэхдээ саяхан нэг харихдаа номнуудаа ухаж төнхөөд Лениний 12 боть зэргийг гаргаад, хая л гэлээ. Ха ха. 

Эх хэлээ сайн сурах, эх хэлнийхээ үгийн баялагийг сайжруулмаар байвал "Тунгалаг тамир" романыг олон унш гэх зөвлөгөөг уншсанаас хойш уншмаар санагддаг байлаа. 

За тэгээд барьж авав. Дээхний хүмүүс ярих нь үнэхээр л ийм уран цэцэн байсан юм уу? 

Элдэв байгалийн үзэгдэлтэй, амьтан ургамалтай зүйрлэж их жишээ авч ярих юм өө. Суралцмаар. 

Хэвлэлийн алдаа нэлээд харагдсан. Зарим нэг хэллэг нь бүхэл бүтэн үг орхиод хэвлэчихсэн юм болов уу? гэмээр ойлгомжгүй өгүүлбэр байсан. Хэвлэлийнх нь хяналтыг хийдэг, хариуцдаг хүн байдаг л байх даа тийм ээ?

Ийм сайхан номыг баллаад хаячих юм. 

За тэгээд гоё гоё дүр их гарна. Зэвүүн зэвүүн дүр ч их гарна. Одоогоор шилийн сайн эр Засагт ханы Цахиур Төмөрийг "краш"-ланхан уншиж байна. 

Нэг дэх дэвтрийг нь дуусав. Хоёр дугаар дэвтэртээ орсон. 

Араа гоожуулсан өгүүлбэр их гарна. Айраг их ууцгаах юм аа. Ха ха. 

Өө тийм. Эрдэнэ их өөдгүй тийм ээ? Долгорыг яаж байгаа юм бэ. Тэгснээ өөрөө болохоор хоёр өдөр "завхайрч" энэ тэр...

Гэх мэтчилэн сонирхолтой л байна. Харин цаг үеийн үйл явдал нь жаахан уйтгартай. Мэдэхгүй ээ, би иймэрхүү түүхийн бүтээл уншихдаа жаахан хойрго...

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Сэрүүхэн сайхан

6 дугаар сарын эхний хэдэн өдөр сайхан сэрүүхэн байна шүү. хэр удаан үргэлжлэх бол? гэж айдас хүйдэс бол байна байна...

Удахгүй халаад эхлэнэ гэж бодохоор, амжуулаад хэдэн ном уншчих юмсан гэж бодсон ч. Хувь хувьсгалын ажил их л байна. Тайлангаа бичээд л явах тул шагайж л байгаарай, үүгээр минь. 

5 дугаар сарын дундуур билүү? Сүүлээр билүү? Шилжээд явчихсан нэг нэгжийнхээ даргатай, мөн хэдэн жилийн өмнө монгол хариуцаж ажиллаж байсан залуутай гээд гурвуулаа уусан үеийн ундаа. 

Нэг сайхан нь япончуудын залуус нь иймэрхүү сул амттай дарс уух нь олон. Хатуу юмаар шахаад байхгүй, уухгүй байсан ч нэг их юм хэлэхгүй амар. Тухайн хүндээ тааруулаад л уувал уугаад, хоолловол хооллочихно. 

Энэ их сонирхолтой санагдсан. Хэ хэ. Бүгд л өхөөрдөж зураг дарав. Амт нь тун догь. Амны цангааг бол тайлахаар л юм билээ. Намайгаа болсон болоогүй зураг дарж явдгийг мэддэг дарга маань, их дэмжиж "хөөе, зураг дарахаа мартав аа?" гэж сануулсан. 

Мань хүн өөрөө мэргэжлийн том зургийн аппараттай. Хааяадаа зураг дардаг гэсэн. Том хотоос шилжиж ирсэн. Бид ч гайхаад л асуудаг гэж байгаа. Яаж яваад энэ хөдөө газар ирчихсэн юм бэ? гээд л...

Өөдөөс нь харахад нэг иймэрхүү. Ингээд хэрчээд хөлдөөчихдөг байх. Бараг гэртээ ингэж хэрчиж хөлдөөчихөөд, найз нөхдийгөө ирсэн үед дайлж болохоор гоё санаа болохоор. 

Намар хэдэн найзууд манайд цуглах ээлжтэй. Мартчихалгүй байвал ингэж дайлахыг хичээнэ ээ. Чавганы дарс энэ тэрээ гэж байнаад мартчих л байх л даа. Дараа нь л өө тэгдэг байж гэж санадаг болж, насны намар нь гадаа ирээ юу даа гэмээр л мартана үе үе.

Нэг хэсэг гүзээлзгэнэтэй мөс хөлдөөж ирээд л дарсандаа хийж найзуудыгаа дайлдаг байж. Хэзээнээс гүзээлзгэнэтэй мөс хөлдөөхөө больчихов оо? Насны намар гадаа ирээд, ядраад байдаг болсных ч байж магад. Хэ хэ. 

За түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Говийн өндөр

6 дугаар сард уншив. 624 хуудастай. Уран зохиолын бөгөөд монгол ахуй гарах тул хурдан уншигдана. Өдөрт 100 хуудас уншсаар, дуусгасан. Худалч хүнд гуравхан өдөрт уншчих шиг боллоо. 

20 зууны шилдэг роман.  Сормууниршийн Дашдооров "Говийн өндөр" хэмээх роман. Говийн нэгэн гүдэхсэн залуу болох Дамдингийн тухай гарна. Мэдээж олон дүр гарна л даа. Должин, Цогзол, Цэвэлжид, Өлзиймаа, Самбуу, Гэрэл, Тогоо, Чогдов, Жамбал гээд л... 

Дүр тус бүр өөр өөрийн онцлогтой. Дээхэн үеийн хөдөөнийхний ахуй амьдрал ёстой л "Монголын амар амгалан", "зүлгэн дээр гэрээ бариад зүгээр л нэг амьдрах" гэдгийн утгыг бүрэн утгаар нь үзүүлдэг байсан гэмээр.  

За тэгээд говь нутгийн онцлог, новь нутгийн өөрийн гэсэн үзэсгэлэнт төрх байдал, хүн зоных нь ааш араншин, зан аяг, аж төрөх ёсон зэргийг дурдсан, говьд очиж үзээгүй надад шинэ соргог бүтээл байлаа. 

Нэг нартай сайхан өдөр говь нутагт очиж, тэмээ унаж үзнэ, тэмээн дээрээс наран ойрхон дууг аялна гэсэн алс холын мөрөөдөл бол бий бий. 

Наана нь дууныхаа үгийг сайтар цээжлэх, аятайхан аялаад сурчих гээд ажил их их. Хэ хэ. 

Суугуул нутаг минь нэг элсэн манхантай, тэнд нь  ганц тэмээ бий. Хөөрхий тэрмуу ганц тэмээгээр их мөнгө олно оо, эд нар. Есөн жороор нь сурталчилна. 

Ингэхэд манайхан олон олон тэмээгээ ашиглаад, эх орноо сурталчлаад, ахиухан зоос олж чадаж байна уу? Хэлээрэй... 

Үзэл суртлын хувьд бол 1940-1950 оны үйл явдлыг хамарсан. Тухайн цаг үеийн, нийгмийн үйл явдлыг өгүүлсэн. Говийн тэр нэгэн жижигхэн суманд нэгдэлжих хөдөлгөөн хэрхэн өрнөсөн, ард иргэд хэрхэн хүлээн авсан, хэрхэн гар бие оролцсон, хэрхэн дөлсөн, ямар хүмүүс нь хэрхэн завшсан, ямар хүмүүс нь үнэнчээр зүтгэсэн гээд л гарна. 

Иймэрхүү утгатай зохиол уншихаар өөрийн эрхгүй хүмүүний тухай, хүмүүний мөс, чанарын тухай эргэцүүлдэг. Би өөрөө эдгээр олон дүрүүдийн аль нь бол? гэж мэгээд л тунгаана. 

"Зөв явбал зөөлөн зөөлөн замбуулин" гэх дууны үг хар аяндаа бодогдоно. 

Ихэд олзуурхсан зүйл минь их гоё гоё үгтэй таарна. Энэ утгаараа уншаад байгаа хэрнээ эх хэлний минь үгийн баялаг асар муу юм гэж мэднэ. Мөн хот газар төрж өссөн болохоор хөдөө нутгийнхны ахуй амьдралтай холбоотой үг маш тааруу мэддэг гэдэгтэйгээ эвлэрдэг...

Тийм болохоор ч тэр үү, хөдөө нутгийн үзэсгэлэн төгөлдөрт дуртай, энэ талаар өгүүлсэн зохиол бүтээлд татагддаг байх. Тэтгэвэртээ гарахаараа ёстой л зүлгэн дээр гэр бариад ном дэлгээд л сууна. Хань ижил тэнд хонь мал гээд л... Ха ха. 

Дамдин залуу маань яасан бэ? 

Жаахан мангардуу ч гэмээр гол дүрийн баатар минь төөрч будилж, мунгинаж  явсаар, сайн хүмүүс, сайн нөхөдтэй таарч, амьдралын эргүүлэгт хөл алдалгүй, хөөрхөн мандана. Нутагтаа үлдсэн ижий нь сэтгэл тэнийнэ...

Нэг сонин нь ижийдээ очихгүй явсаар зохиол дуусчихдаг. Ижийгээ ч нэг их дурсахгүй, хар элгийн Гэрэл, Өлзиймаа ч гэх шиг. Миний зулзага тэгвэл ч гомдох л юм билээ. Ха ха. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Тэнгисийн эрэг дээр

За та бүхэн гарчгийг нь хараад уншмаар санагдаад ороод ирсэн үү? Эгч "Тэнгисийн эрэг дээр" гэдэгт оролцоо юм болов уу? гэж мэгж бодсон уу? Ха ха. 

Үгүй юм аа. 

Энэ л Япон тэнгисийн эгэрт ирээд нэлээд хэдэн жилийг үджээ. Байнгын уншигчид минь бараг блог бичсэн цагаас нь тооцоод хэдэн жил болж байгааг минь бодоод гаргаад ирэх байх шүү. Хэ хэ. 

Өгөөж ихтэй байсан. Золиос ч байсан. Тухайн хүний харах өнцөг л мэдэх зүйл...

Намуун сайхан өдөр байлаа. Өөрийн эрхгүй л зураг дарав. Түүнээс ч далай тэнгис чинь нэг уур нь хүрэхээрээ бас л... Та бүхэн мэдэж байгаа биз дээ?  

Хэдий эрэгт нь шахуу амьдардаг байж тэр бүр эрэгт нь очоод алсын бараа ширтэж, эморч амждаггүй юм. Угтаа алсын бараа ширтэж, эморон бясалгаж, нүдээ амраамаар л байдаг ч амралтын өдрүүдээр зулзагуудын элдэв ажилд гүйгээд л таарах...

Энэ өдөр ажлаар явсан юм. Хэдий ажил л гэсэн амжуулна аа гэж. 

За энэ дээврүүдийн нэгэн дор нь би нь амьдардаг шүү. Хэ хэ. Тоглосон юм аа, эгч нь үүнийг бодвол арай хотжуу газар нь гэрээ бариад амьдарч байгаа шүү. 

Яг ингээд эрэг дээр, далайтайгаа хиллээд амьдрахаар бас л гайхна өө. Бороо их орохоор, хүчтэй давалгаалахаар, хар шуурга ирэхээр, цүнами ирвэл яах улс юм бол? 

Ойлгодоггүй байлаа. Эд чинь далайтайгаа салшгүй хүйн холбоотой л амьдардаг улс юм билээ. Бид таван хошуу малтайгаа нэг тийм илэрхийлж чадамгүй, хүйн холбоотой байдаг шиг л юм гэж ухаарсан бөлгөө. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Женни Герхардт

5 дугаар сард уншсан ном. Уран зохиолын ном. Нэлээд дээр худалдаж авсан. Японд ганц нэг ном зардаг хүмүүс байдаг. Тэдгээр хүмүүсийн нэгнээс авсан. Ковидын үеэр, монголоос ном авч чадахгүй байхдаа худалдаж авч байсан санаад байна. 

Теодор Драйзер зохиолчийн 1911 онд хэвлүүлсэн ном "Женни Герхардт" гэдэг ном. Эвий минь, эвий минь. Үнэхээрийн гэнэн хонгор бүсгүй юм аа. Үзэсгэлэн гоо, гэнэн хонгор, үнэнч зангаараа эрчүүдийн сэтгэлийг татна. 

Хаа очиж сэтгэл зүрхийг нь эзэмдсэн эрчүүд нь тийм ч муу байгаагүй. Харин ч "мужик" хүмүүс байсан шиг...

Харамсалтай нь эхнийх нь эр хүн цагаасаа жаахан эрт "таалал төгсчихдөг".  Хүүхэдтэй болоод хоцроно. Одоо цагийнхаар бол тийм ч гайхаад байх биш зүйлүүд тухайн цаг үед "цээрлүүштэй, ёс зүйгүй, ичгэвтэр, ёс бус, тэвчишгүй" гэж үздэг байжээ. 

Тухайн цагийн нийгмийн байр байдал, хүмүүсийн нийгмийн давхарга, шашин, итгэл үнэмшил нь өөрсдийнх нь болон эргэн тойрных нь хүмүүст сөргөөр нөлөөлөөд, хувь заяаг нь буруугаар эргүүлдэг байж ээ. 

Төгсгөл нь ч нэлээд эмгэнэлтэй байлаа. Сэргэлэн хөөрхөн охин нь өвчнөөр нас барчихдаг нь үнэхээрийн харамсалтай. Ээж, аавын үхэл бол нэг ёсны жам ёсных байлаа гэж үзвэл охиных нь үхэл цаг бус, өвчнөөр үхчихдэг нь Женний бүсгүйд хэрхэн хүнд тусах нь ойлгомжтой. 

Сүүлд учирдаг, Лестер Кейн хэмээх залуу харин Женнид үнэхээрийн хайртай байж, амьдралынхаа эцсийн мөчид Женниг дуудан ирүүлж хайртайгаа хэлж буй нь догдлом байлаа. 

Лестерийн гэрийнхэн мэдээж Женнид дургүй. Учир нь гарал үүсэл нь "дор". 

Яагаад ч юм монголд байхдаа орос сувгаар үздэг байсан "Просто Мария" гэдэг кино санаанд ороод. Хөдөөний нэг гэнэн хонгор, үзэсгэлэнт бүсгүй болох Мариягийн тухай гардаг. Төгсгөл нь бол тийм ч муугүй л байсан. Хөлөө олно, нэрд гарна гээд л...

6 дугаар сард дан уран зохиолын ном унших санаатай, эхнээс нь уншаад эхэлсэн. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Шинэ төрлийн спорт

Ажлын шугамаар нэг зүйл орчуулсан юм. Тэгсэн шинэ шинэ төрлийн спортуудын нэр гарч ирээд. Оноогоод хэлж мэдэхгүй тул нетээр нэлээд хайв. Зарим нэг спорт нь монголд нэвтрээд, ороод удаагүй ч оноосон нэршил, орчуулга нь байдаг юм байна. Олзуурхав.

Нөгөөтэйгүүр би өөрөө спортын хүн биш тул мэддэггүй зүйл ихтэй байлаа. Аан, ингэж хэлдэг байх нь гэж шинэ зүйл мэдэж авав. 

Харин зарим нэг спорт нь үнэхээр манайд байдаггүй юм билээ. Англиар нь бичиээд л явуулчихлаа. Мөн зарим нэг спортын хэллэг нь ч англиар нь хэлээд явчихдаг юм байна. 

Жишээ дурдвал: lifesaving, gateball, rubber бэйсбол, гэх мэт. Спорт болж ороогүй хэдий ч хичээллэдэг, сонирхдог хүмүүс мэр сэр байдаг бололтой юм. Зүг чиг олох" гэдэг спорт байдаг юм байна. Тэр нь дотроо "ой мод" гэдэг төрөлтэй. Хэ хэ. 

Шинэ содон зүйл олж сонсох, мэдэх зүгээр тийм ээ? Тархиа бага ч гэсэн ажиллуулж байна аа л гэсэн үг байх даа? 

Гэснээс япон хэл усандаа ус цас болох ч бас л яагаа ч үгүй байна даа гэж өөрийгөө голон голон ажлаа хийх тохиолдол гарах л юм. Заримдаа ч "өө, төгс хүн хаана ч үгүй" гэж ирээд л, их өөдрөг, эерэг болчих ч тохиолдол байна. 

Хүүе, "зарим" гэдэг үгийг хэдэн ч удаа хэрэглэчихэв дээ? Ха ха. 

Гэснээс сүүлийн үед ахмадууд маань граунд гольфийг сонирхон хичээллэдэг болсонд ихэд олзуурхаж байгаа. Хаана ч, хэдийд ч, хэн ч тоглож болдог, мөн эрүүл мэнд, найз нөхөдтэйгөө хөгжилдөхөд ихээхэн ач тустай хэмээн суугуул нутагт минь ч сонирхогчид их. 

Арга ч үгүй байх, анх үүсгэн байгуулсан хүн болон газар нь суугуул нутгийнх минь тул... 

Мөн Япон тэнгисийн эрэг дагуух нэгэн толгод дээр анх тоглон, үүсгэсэн гэдэг утгаараа яг тэрхүү толгодоо тохижуулан тэмцээний талбай болгоод жил бүр олон улсын тэмцээн зохиогоод, эх орноос минь их олон ахмадууд ирж оролцдог...

Уншигч олон дунд дээд дурдсан спортуудаас мэддэг нь спорт байвал хэлж, мэдээллээ хуваалцаж тус болоорой. Баярлалаа, гялайлаа. 

6 дугаар сарын мэнд ээ

6 дугаар сар гараад хэд хоночихлоо. Эх үрсийн баяр ажлын өдөр байсныг ч хэлэх үү, бид тэмдэглэж барьсангүй ээ. Хэ хэ. 

5 дугаар сард төлөвлөгөөт номоо нэгээр дутуу уншлаа. Энэ сар нэг ном илүү уншина даа гэж бодсоор л явна. 

Ном уншихын хажуугаар бас бус ажил гараад байх юм өө. Жишээ нь аяга угаагч нэхэх. Энэ сарын сүүлээр ажлаар гялс эх орондоо очиж, Монголын үнэртэй салхиа хальт үнэрлээд л ирэх сураг гараад. 

Цөөхөн хоног ч байсан хамаагүй, ижий аавдаа үнсүүлээд, эх орныхоо сэрүүн сайхан салхийг цээж дүүрэн амьсгалчихаад ирнэ хэмээн би догдлоостой. Хамгийн гоё нь улсын мөнгөөр ниснэ. Хэ хэ. 

Хөөрсөн хүн ижий ааваасаа юу захих вэ гэж асуугаад л, их зүйл хэлэхээр нь "яасан их юм бэ?" гэж айлгачихаад л...

Ижий минь охиндоо эрхэлж ийм хэлбэртэй аяга угаагч захьсан. Хамгийн анх ийм хэлбэртэйг нэхдэг байсан юм. О.зулзага дөрвөлжин хэлбэртэй нь угаахад амар байдаг гэхээр нь зулзагынхаа үгэнд ороод, тувт дөрвөлжин хэлбэртэйг нэхсэн. 

Харин ижий минь уламжлалт хэлбэрт нь дуртай, ээждээ ийм дугуй хэлбэртэйг нэхэж ирээрэй гэхэд нь "өө, тэгж хэлбэр энэ тэр өөрчлөөд суух цаг зав алга өө" гээд халгаадаггүй байсан алдаагаа засах санаатай... 

Өдөрт бага багаар нэхнэ. 10 ширхэгийг нэхэж авчраарай гэж зарлигдсан. Аравхан ширхэг? Гарын үзүүрээр л хийх ажил. Өнгө өнгийн утас худалдаж авч ирээд л, оройд амсхийн суухдаа 2-3 ширхэгийг нэхэж тавина. 

Энд тэнд хүнтэй уулзахдаа, найзууд ирэхэд гээд л эхнээс нь бэлэглэнэ. Саяхан бас хоёр япон залуу хүнд бэлэглэсэн. Нэг нь ганц бие, нэг нь найз охинтой. "Хөөх, ийм гоё хөөрхөн юмыг чинь хэрэглэхэд хайран юм байна аа" гэж хэлээд л хоёр гардан авна. 

Ийм өнгөтэйнүүдийг нэхэв. Зарим нэг нь шинэ өнгө. Урд нь карим нэг өнгийн утас зарагдаггүй байсан. Зарим нэг өнгө нь зарагдахаа байсан байна лээ. 10 ширхэг аяга угаагч дорхноо л нэхээд дуусгасан. 

Одоо найзууддаа бэлэглэхээр дөрвөлжин хэлбэртэйгээ нэхэж байгаа. Нэг найзад минь ганцхан үлдсэн гэсэн. Уг нь ойр ойрхон бэлэглээд байдаг юм. Өнгөрдөг жил уулзаж амжаагүй тул бэлэглэж чадалгүй ирсэн. Энэ жил уулзаж  амжихгүй бол үлдээгээд л ирнэ дээ. 

Уг нь өмнөх жил очихдоо үлдээгээд л ирсэн. Ижий аав минь аваачиж өгч амжаагүй гэсэн. 

Зээ, нэг иймэрхүү сонин сайхантайгаар 6 дугаар сараа эхлүүлж байна. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье.