Санниковын газар 2

Бага зэрэг үргэлжлүүлж бичмээр санагдаад өө. Сүрхий час хийсэн агуулгатай зүйл бичихгүй байх шүү. Зүгээр л өөрт санагдсан зүйлсээсээ бичнэ. Зүгээр суухаар зүлгэж суу гэгчээр бичмээр санагддаг болжээ, юуны ч хамаагүй, ямар нэгэн зүйлийн тухай бичих...

...Умард мөсөн туйлын хөвмөл мөсийг ашиглан, Индигирка голын адагт улс төрийн хэргээр цөлөгдөн сууж байсан хэсэг хүмүүс Санниковын газрыг олох гэж оролдсон тухай энэ номд өгүүлнэ...

Шинэ газар нээх гэж буй хүмүүс мэдээж төсөв мөнгө олно. Тийм болохоор нэгэн академичаас мөнгөн тусламж хүртэн, тусгай даалгавартай явж буй гэсэн үг. Тэгэхээр туулсан сонин хачин зүйлсээ, адал явдлаа бичиж тэмдэглэж үлдээнэ. Зураг дарна, дэвтэрт бичиж тэмдэглэнэ.

Одоогийн орчин үед бол шууд л ухаалаг утсаа гаргаж ирээд л бичлэг хийх байсан даа гэж бодов. Хэ хэ. Балар эртнийхээрээ буй хүмүүсийн тухай уншихаар бас их хөөхрөн. Тэдгээрийн хэрэглэж буй зэвсэг, эхнэрээ сонгож буй тэмцээн, идэж буй хоол хүнс гээд л сонирхолтой. 

Мөсөн дээрх урт аялал тул олон ноход хөллөн давхина. Нохдоо хооллоно. Энэ тухай кинон дээрээс харж байсан зураглал тул харьцангуй төсөөлөлтэй байлаа. Цав цагаан цас, мөс хараад байхаар нүд их өвддөг байхдаа, арьсанд их халгаатай байхдаа гэж бодоод амжина аа. Хэ хэ. 

"Уснаас үхтлээ айдаг монголчууд шиг" гэдэг зүйрлэл гарна. Өөрийн эрхгүй инээмсэглэв. Нээрээ л бид чинь их уснаас айдаг, эмээдэг, биширдэг, сүсэглэдэг ард түмэн тийм ээ? 

Ан ав хийгээд, тэрхүү амьтныхаа арьс үсийг тэр дор нь өвчөөд, янзлаад явчихдаг нь нэлээд ойр, төсөөлөлтэй байлаа. Таван хошуу малаа муулаад, арьс үсийг нь дор нь янзалчихдаг ард түмний нэг хэлтэрхий юм хойно, тийм ээ? Түүнээс би өөрөө идэхээс өөр ид шидгүй хүн шүү дээ. 

Ажилсаг, ер зүгээр суудаггүй хүмүүсийн тухай уншихаар сүүлийн үед юу ч хийхгүй, гэдсээ илээд хэвтээд буй надад нэг тийм гэмшлийн мэдрэмж төрсөн гэж. Ингээд зүв зүгээр суугаад байж болох уу? Цаана чинь манайхан тэнд цагаан сардээ бэлтгээд, банш бууз, ууц, ул боов, идээ таваг бэлдэх гээд түмэн ажил ундарч байхад чи...

Гэж ирээд л бага зэрэг гэмшлийн мэдрэмжтэй л яваа шүү. Хо хо. 

Ойрд таараагүй сонин содон үгтэй нэлээд таарна. Мэдээж ганц нэг хэвлэлийн алдаа байсныг эс тооцвол орчуулга нь тун догь юм өө. Чаддаггүй хүн нь юм болохоор хүмүүсийн "чадварлаг"-ийг гайхдаг болсон. 

Алаг нугас, цууцаль, алгар шувуу, зана шувуу, ламут-овгийн нэр, тэнгис хадаалмагц, ой бараагнах, хэдрэгтэн, савгат хирс, цасан ташлуур, сэрийлдэх, агуйн бану, лаг хагшаас, нийгүүрсийн төгөл, шавар уруйд, тошин, мод залтас, элтэрч унах, өшиглүүр хөнжил, хүүршиж хуучирсан, юкигар-овгийн нэр, цоролзох, мөсөн цул гилийнэ, ташлан, хүрмэн бялхмаг, заарьт үхэр, далан хальс, алагтуу, ятга шаазгай, усны самар (trapa natans), phoca sibirica (Байгаль нуурын цэнгэг усанд байдаг хав загасны онцгой төрөл), халиа түшин, тошигносон мөс, дэлэнч, бөхнө, заарцаглан, мянжиг, лэнсий бараа, утаангир, лужир, усны өрх, хавтгалж шувуу, цоололдой шувуу, хараалж шувуу, тутгалжин шувуу, гараа өлчиж, хэдэргэн зам, даачаа тэрэг, бадай хүрэм...

Ийм үгнүүдтэй тааралдав. Цаг гарвал судалж, хайж үзнэ гэж бодож л байна. Мартчихдаг болж дээ. Олон үгтэй таарна өө, толь бичиг сөхнө дөө гэж бодоод л мартчихдаг болсон...

Аялалын явцдаа нэг гишүүнээ болон судалгааны нотолгоо болсон зураг хөрөг, тэмдэглэлээ алдчихдаг нь жаахан харамсалтай. Хэдийгээр уран зөгнөлт зохиол ч гэлээ, харамсав. Хэ хэ. 

Арслан заан гэж их чухал амьтан байсан юм байна. Тухайн нутагт. Яг л үлэг гүрвэл шиг. 

Нэг хөөрхөн нь Анниур гэгч бүсгүй хайрт орчин үеийн залуугаа дагаад овог, турж өссөн нутгаа орхиод хамт соёлт ертөнцөд ирдэг нь. Харин нэг соёлт залуу нутагтаа үлдсэн яншаа эхнэрээсээ залхаад, онкилон бүсгүйтэй гэрлээд тэндээ үлдэх шийдвэр гаргасан ч үзэл бодлын зөрүүгээс болон аргагүйн эрхэнд оргон зугтаж, эргэж нөхөдтэйгөө нийлнэ. 

Гэх мэт хөөрхөн адал явдалт зохиол байлаа. 10 хэдэн насны хүүхдүүддээ уншуулбал сонирхолтой шүү. Ямар ном уншуулах вэ гэж асуугаад байдаг эцэг эхчүүд минь. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье.

Шармаанийн өдөр

Гэгээн хайрын баярын мэнд ээ. Шармаанийн өдөр шүү дээ. Би өөртөө ингэж нэрлээд нэлээд хэдэн жилийн нүүр үзэж байна өө. Хэ хэ. Хүмүүс гайхдаг л байх. Шармаань гэж хэн бэ? гээд судлаад үзнэ биз дээ? 

За тэгээд энгийн л нэг өдөр байлаа. Дүнсгэр дүү, гэр зуур, зурагтаа үзсэн шиг л. Төмс нөхөртэй хүн чинь хэндээ ч гомдох вэ дээ? Ха ха. Миний өөрийн л сонголт. Охид ч мөн тэгж айлдсан, надад. 

Зээ, би нэг гарахдаа хямдарсан байхаар нь худалдаж авсан чёко. Дотроо анар жимстэй. Бас нэг өөр жимстэйг авсан. Нэр нь орж ирдэггүй ээ. Бараг 300 иенээр хямдарсан байхаар нь тэсэхгүй худалдаад авчихсан. Хэ хэ. 

Яахав, нэг их орж гарахгүй байгаа тул өөрийгөө баясгах гэж л авсан юм. Сүүлийн 10 хоног гэрээс огт гараагүй, эрүүл мэндийн хувьд бяцхан асуудал үүсээд, түүнийгээ эмчлүүлж буй тул...

Монгол амттан. Сүүлийн үед савлагаа нь их дажгүй болсон, маргах аргагүй. Гэхдээ заримдаа доторх нь чанарын шаардлага хангаагүй байдаг шүү. Худалдаалж буй хүмүүс нь худалдан авагчдаа хуурахгүй байхыг чин сэтгэлээсээ хүсье. 

Хадгалалтын хугацаа дууссан байдаг юм уу, хар өнгөтэй байх ёстой амттан маань цайрчихсан байдаг. Заримдаа барьцалдаад наалдчихсан байдаг гэх мэт. Баярын өдөр ингэсгээд л зогсоё дөө, шүүмжлэлийг. Хэ хэ.  

Дотроо ийм хөөрхөн хэлбэр дүрстэй. Би "эмээл"-ийг нь идсэн. Самартай байсан. 

Сүүлийн үед албан байгууллагууд чёко өгч авалцах нь багассан. Миний шинэ ажил яг яадгийг би амарч байгаа болохоороо мэдсэнгүй ээ. 

Сүүлийн үед нэг тийм дор бүрнээ өөр өөрсдийнхөө асуудлаас илүү гардаггүй, нийгмийн элдэв сурталчилгаанд толгойгоо угаалгаад байдаг залуус цөөрсөн мэт санагддаг. 

Яг л хосууд л хоорондоо янз бүр болдог байх, хувь хувьдаа. 

За одоо цагаан ногоон сар ч боллоо доо. Ижий аавынхаа сэтгэлээ шингээж хийсэн бууз баншнаас идэх юмсан. Мөн төрлүүд минь туслалцдаг. Та бүхэндээ бүгдэд нь баярлаж явдаг шүү. Буян нь түм бумаар арвижиг ээ. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье.

Цасан Тоторо

Цонхолсон өдрөө манай хоёр зулзага гадаа өнжсөн. Урд өдөр нь гэрт бүгсэн улс чинь агаар дутагдсан юм уу? Эсвэл гадаа аятайхан байсан болохоор ч тэр юм уу? 

Орж гаран л гадаа өнжих шив дээ? Ээж бас амарч таарсан тул цонхоор харж баясав. Хэ хэ. Гарсангүй. 

Эгч дүүгээ хөөргөөд л манлайлаад л гарав. Цас ухаж төнхөөд л, манай хүрз эвдэрсэн байсан тул хажуу хөрш эмээгээс хүрз зээлж аваад л бүтээл туурвиад л байв. 

Сүүлд зураг үзсэн чинь нэг иймэрхүү. Тэр хажуугийн жижигхэн нь Олөф хийсэн чинь нар төөнөөд хайлаад урсчихсан гэсэн. Хэ хэ. 

Эгчийн бүтээл. Дүү яахав хажууд нь далайсан газар нь далд орж, далласан газар нь ил гарч гүйсэн. Лууван л гэнэ, чулуу л гэнэ, ус л гэнэ гээд л орж гарч гүйгээд л. Хөөрхөн гэж.

Бас нэг бүтээл байсан. Юу ч гэлээ, дуу мууны л нэр хэлэх шиг болсон. Сүүлд зураг өгсөн байсан ээжид. Ээж түүнийг нь нэг их тооснгүй, мэдэхгүй юм чинь...

Сүүлийн хоёр хоног харьцангуй гайгүй, цас орсонгүй. Хайлж байна. Төв замууд бол хар. Цасыг бол дор нь л цэвэлрээд, автобус унаа явахаар болгочихож байгаа юм. Юун төлөө бид чинь хотын янз бүрийн татвар төлдөг билээ дээ? Тэр татварын мөнгө минь иймэрхүү зүйлд зориулагддаг. 

Цас орохоор хамгийн их баярладаг улс нь зулзагууд байна, хамгийн ихээр халширдаг хүмүүс нь мэдээж томчууд. 

Токио хотоор бас цас хаялаад ихэнх таньж мэддэг хүмүүж стори хийсэн байсан. Өө иймхэн цасанд эмороод байх юм гэж мэгж бодов. Гэтэл хойд Хоккайдо нутаг, Аомори муж ч гэх юм уу цас мөсний оронд амьдардаг хүмүүс өрөвдсөн байх даа. Ха ха. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Санниковын газар

2 дугаар сард эрүүл мэндийн шалтгаанаар бага ном уншина. Түүний нэг нь энэхүү "Санниковын газар" гэдэг ном. Номныхоо тухай бичихээсээ өмнө бага зэрэг оршил бичнэ. Сонирхолгүй бол алгасаарай. Хэ хэ.

Энэ жил зузаан номнуудаасаа түүж унших зорилттой юм. Зузаан, нимгэн гээд сөөлжлөөд уншина гэж шийдсэн. Жижиг ном чинь бас их хөөрхөн таашаал өгдөг. Хурдан дуусахаар уншсан номны тоо ихсээд, сэтгэлийн таашаал өгнө биз дээ? Хо хо. 

Ялангуяа уншаагүй олон ном өрөөстэй над мэтийн хүнд уншсан номны тоо их бол "за ашгүй, олон ном уншиж шүү, цагийг бас ч гэж үр бүтээлтэй өнгөрөөжээ" гэж амжилтаараа, өөрөөрөө бахархах сэтгэл төрнө. Хүн чинь сэтгэлийн амьтан. Хи хи. 

Энэхүү Санниковын газар номыг их олон хүмүүс багадаа уншсан, бүр гурав дөрөв уншсан байдаг юм байна. Тэгсэн би бол огт уншаагүй ном байсан. 

Үүнийг уншихгүй хаагуур явсан юм бол гэж бодоод. Миний өөрийн гаргалгаа болохоор, би хайр дурлалтай номонд дуртай байжээ. Тийм номнуудыг түүж уншдаг байж. 

Жишээ нь "Цагаан бээлий", "Морь унасан толгойгүй хүн", "хурлийз бүсгүй", "Монте-Кристо гүн" гэх мэт зохиолын хайр дурлал гардаг хэсэг буюу үнсэлцдэг, харц тулгардаг хэсгийг дахин дахин уншдаг байснаа санадаг юм. Ха ха. 

Монгол зохиолллс гэвэл "хорвоо"-нууд. "Үнэний хорвоо", "Хорвоогийн өнгө", "Энэрэлгүй хорвоо" гэх мэт нэрлэж болно. Мөн Сэнгийн Эрдэнэ гуайн өгүүллэгээс авахуулаад монгол зохиолчдынхоо утга уянгын туужуудаас уншдаг байсан. Тогтоосон нь бага, бүүр түүрхэн санаад байдаг зохиолуудаасаа дахин уншмаар бодогдоод л захиж авчруулдаг даа. 

Сүрхий ном уншдаг бололтой, бас нүүрномдоо сүрхий сүрхий юм бичээд байдаг нэг залуу энэ номны тухай оруулсан байхаар нь уншмаар санагдаад. Энэ цор цор хийдэг хийдэг хүмүүс ер нь юу уншсан байдаг юм? Юу уншаад байдаг юм гэж бодогдоод. Аминдаа суралцах гэсэн санаа байхдаа, хөөрхий минь. Өдий насандаа сурна гээд явах...

Владимир Обручев зохиолчийн Санниковын газар хэмээх ном нь уран зөгнөлт, адал явдалт зохиол байлаа. Багадаа уншсан бол үнэхээрийн агуу сэтгэгдэл үлдээж, дахин дахин унших байсан ч байж магад. Хэдийгээр хайр дурлалтай номонд илүү дурладаг байсан хэдий ч "Усан доогуур 20000 бээр аялсан нь", "Ахмад Грантын хүүхдүүд" гэх зэрэг зөгнөлт ном уншиж л байсан хүн шүү. 

Эдгээр номнуудыгаа дахин унших юмсан гэж сэтгэлийн мухарт тээж л яваа. "Усан доогуур 20000 бээр аялсан нь" ном номын тавиур дээр минь өрөөстэй байгаа. Нэг нартай сайхан өдөр уншина, гүйцээ. 

Тэртээ 1955 онд хэвлэгдээд, 1988 онд монгол хэлээр орчуулагдсан юм байна. Умард мөсөн далайн Арктикийн сав газар захаарөө том жижиг олон арал бүхий газар хавьцаа ор сураггүй алга болсон барон Толль, түүний нөхдийн эрэлд мордсон экспедицийн гишүүдийн аялалын адал явдлын тухай гарна. 

Балар эртнийхээрээ байгаа хүмүүсийн тухай уншсан чинь саяхан уншсан "Заан залуудай" романтай төстэй байлаа. Тэдний ахуй амьдрал, гарч буй зэрлэг араатан амьтан, омог хоорондын тулаан гэх мэт нь шүү. 

Өнөөдөртөө ингээд төгсгөе. Чадвал үргэлжлэл бичнэ ээ. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Цас ба цонхолсон нь

Сая амралтаар цас хаялав. Нэлээд том ширхэгтэй, тогтуун малгайлж орж харагдсан юм. Орой нь унтахаасаа өмнө цонхоор харахад л. За энэ ч овоо орох нь дээ гэсэн, яг л хэлснээр орсон байв. Өглөө нь цонхоороо харахад. 

Цас яг орж байхдаа сайхан л даа. Дараагаар нь ажил ундарна. Энэ тухай их бичиж байгаа дөө, тийм ээ? Энд дахин бичих нь илүүц байх...

Хөшгөө нээгээд харахад ийм болсон байв. Хөшиг хэрэггүй юм биш үү, ээжээ? гэж зулзага хөөрч байна аа. Нээрээ тийм юм байна гэж хамтдаа хөөрөн, хамаг хөшгөө нээв.

Тэр өдрөө гарч тоглосонгүй. Учир нь хүйтэн байв. -2 хэм. Хамгийн гоё нь гэрийн сантехникийн автомат тохиргооноос анхааруулж байна аа. Хоолой хөлдөхөөс сэргийлж 15 см хэртэй ус тосох тохиргооны товчыг дараарай гэв. Хэрэв ингэж анхааруулга өгөхгүй бол бид мэдэхгүй усны хоолойгоо хөлдөөх нь байна шүү дээ.

Гадаах амбаарны дээр тогтсон цас. Ингээд засчихсан үсний засалт шиг. Ха ха. 

За тэгээд тэр өдөржингөө, шөнөжингөө орно гэж цаг уурын мэдээ зарлаад, гадуур дотуур хамаагүй орж гарахгүй байхыг анхааруулж байв. Зулзагууд ч маргааш "цонхлоосой" гэцгээв. 

Яг санаснаар нь цонхлов. Хэ хэ. Цонхолсон өдрөө гадаа цасаар тоглосон. Ээж харж баясаж, хайр хүрээд л суув. 

Цагаан сар болох гээд байдаг, бууз чимхэхгүй бол ч гэж бодсон хэрнээ нэг л онгод бууж ирэхгүй л байна.

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Шинэ сарын мэнд болон киви жимс

Шинэ сарынхаа мэндийг сарын эхэнд хүргэж амжихгүй юм аа. Яаж ийгээд л сарын дунд болчих юм. 2 дугаар сар ч эх оронд минь хөлтэй хөдөлгөөнтөй, бужигнадаг сар тийм ээ? Цагаан сардаа бэлтгэнэ. 

Японд ерөнхийдөө нам тайван. Гэхдээ цагаан сарыг сүр тэмдэглэдэг айлууд их бэлтгэдэг шиг байна лээ. Би ч яахав жаахан монголоо алдсан, ёс мэддэггүй, хэнэггүй, ажилгүй, завгүй гэсэн баахан гуншинтай юм болохоор монгол дахь ижий аав шигээ бужигнахгүй ээ.

Ойрд цас ихтэй л байна. Хань ижил уул хадаар "хэснэ". Тэгэхдээ хангайн хишгээс хүртэнэ. Энэ удаад киви жимс байлаа. 

Эзнийг нь таньдаг л даа. Энэ жил ургац арвин тул ирж түүгээрэй гэж хэлүүлсэн байсан юм. Амралтын өдрүүдэд яаж ийгээд л амжихгүй яваад байсан юм. Тэгээд л хань ижил намайг хараад байвал амжихгүй юм байна гэж бодсон байх түүж ирсэн. 

Хувин савгүй явсан хүн чинь ингэж малгайндаа түүсэн байна. Ноосон малгай нь сунадаг тулдаа их л жимс орсон гэнэ шүү. Бас мэдмээр амьдралын туршлага байна уу? Залуус минь мэдээд аваарай. Ха ха 

Худалдаанд гаргах зориулалтаар ургуулаагүй, сонирхоод л суулгасан шиг байгаа юм. Хэмжээ нь өөр өөр. Амт нь ч янз янз. Зөөлөн чихэрлэг нь ч байв. Хатуу исгэлэндүү ч байв. 

Гэснээс энэ киви жимс их царай муутай жимс юм тийм ээ, байгалиараа бол. Халуун оронд тариалдаг, худалдааны зориулалтаар тариалдаг нь царайлаг байдаг тийм ээ? Дэлгүүрийн лангуун дээр өрөөстэй харагддаг нь хачин царайлаг тийм ээ?

Байнга авч идэхгүй л дээ, хааяадаа л авч иднэ. Тэгээд ч юмны үнэ айхтар өсч байна өө. Ганц монголд ч биш, энд бас өсөж л байна. Цалин хүрэхгүй талдаа, хэдийг нь идээд, хэдийг нь зулзагууддаа сургууль, боловсролд нь зарцуулаад, бас хэдийг нь хадгалаад явах вэ? 

Бүсээ чангалах, нарийлах, хэмнэх, өөр чинь ямар үг байдаг билээ? Хэ хэ. 

Ингэхэд хамаг баярыг үнэхээрийн тансаг, элбэг дэлбэг тэмдэглэдэг монголынхоо тэрхүү чадварыг хараад үнэн "бахархах", "бишрэх" юм аа. Туршлага судлахаар нэг харьж ирмээр ч юм шиг...

Энэ дарга нар туршлага судлахаар ийш тийш гадны орон луу их л явдаг даг. Ха ха...

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Харуул Алтай 2

Үргэлжлэл бичмээр санагдаад өө. 1 сард 4 ном уншсан хүн байна даа. Хэ хэ. 2 сард унших номоо сонгоод, эхэлчихэн гэж байгаа. Ид эдээ. 2 сард цагаан сар, хувийн жаахан ажилтай тул их ном уншиж чадахгүй. 1 ном уншиж амжвал их юм гэж төлөвлөж байгаа. 

Гэснээс би нь нэлээд төлөвлөдөг болсон шүү. Ажил амьдрал тэгж шаардаж байна өө. Хагас жилийн цаадах ажил ч төлөвлөгдсөн байна энд. Мэдээж гэнэтийн зүйл гарна. Тэр бүрд нь өөдрөгөөр, эерэгээр, эрч хүчтэйгээр, сэтгэлд тааламжтайгаар биелүүлээд, гүйцэтгээд явна гэж төлөвлөж байна. 

Би юу? Миний дараа та нар шүү. Хо хо.

Оршил нэг иймэрхүү. 

Бадамыг бодохоор л гэнэн, тэнэгийг нь гайхаад л, одоо ч бодогдоод болдоггүй ээ. Тэгээд л бичмээр санагдаад байсан байх өө. 

Сэтгэлийн минь эмзэг утсыг хөндчихсөн шиг байгаа юм, энэ зохиол. Яагаад ч юм эх оронд минь эдүгээ ч дээдэс нь хөлөө олоогүй мэт аашлаад, хувийн эрх ашгаа нэгт, нэн түрүүнд тавиад буй нь харамсалтай, уйтай бөгөөд хэлэх үг олдохгүй л явна. 

Тэртээ олон жилийн өмнө буюу 100 гаран жилийн өмнө өрнөсөн хувьсгалт үйл хэрэг. Тусгаар тогтнож, биеэ дааж, хөлөө олж төвхнөх хүртэлх хэсэгхэн хугацаанд гарсан үймээн, самуун. Алслагдсан орон нутагт мэдээ мэдээлэл нь хоцорч хүрдэг, хүмүүсийнх нь сэтгэхүй, ухааны нь цар хүрээ, эрхтэн ямбатных нь хувийн эрх ашиг, өв хөрөнгийн төлөөх шунаг цэвдэг сэтгэлийн золиос болж төрс өссөн нутаг Харуул Алтайгаа орхин харь орныг зорьсон нэгэн хэсэн монгол угсаатан. 

Эвий эвий минь. 

Миний бие ч өөрөө эх орноосоо, элгэн саднаасаа хол ажиллаж амьдраад 20 гаран жил болчихсон л явна. Бадам гүнжийн харьд өнгөрүүлсэн хугацааны тал нь гэсэн үг. Хэдийд нутагтаа харих юм бүү мэд. Яахав зундаа нэг нисэж оччихоод л байна, боломжтой үедээ. Санхүүгийн боломж шүү. Онгоцны тийзний үнэ бага зэрэг хямд байдаг бол зөндөө л нисээд очмоор...

Олон олон дүр гарна. Бордье, Равдан, Дүгэр, Сүрэн, Хаян, Чой, Цэрэн, Баадай, Раазан, Жүгдэр, Авирмэд, Аюурдоо, Азамат, Банчин эрдэнэ, Ли овогт, Шэн овогт гээд л. Бүгд өөр өөрийн гэсэн онцлогтой, ааш зантай...

Алтай гэхээр баруун тийш тийм үү? Ижий аавын минь төрсөн нутаг мөн баруун зүгийнх. Баруун зүгийн нутгийн үзэсгэлэн, магтаал, зүйрлэл сонсох дуртай байдаг, яагаад ч юм. Магадгүй Бадам бүсгүйн нэгэн адил нас нэлээд яваад ирэхээрээ эх нутгаа, монгол орныхоо баруун аймгуудын, баруун тийш сэтгэл зүрх минь тэмүүлэх магадлал өндөр ч юм шиг санагдаад, совин татаад...

Бас нэгэн сэтгэлд хоногшсон нь "хар чоно"-ын тухай домог. Удам угсаа нь чононоос гаралтай, өвөд дээдэ минь биднийг урд зүгт чиглүүлж байна, дуудаж байна, бла бла гэсэн домог яриа, цуу яриа, мухар сүсэг, мухар бишрэл, нэг хүнийг шүтэн бишрэх, өөрийн үзэл бодолд итгэлгүй, бусдын үгэнд орох нь ямар их гарз хохирол, аюул дагуулж болдгийг бэлхэнээ харуулсан байлаа.

Хаа очиж уг зохиолд гардаг эрчүүдийн хувь заяа бас ч гэж дажгүй, алдаж онох нь бий ч зөв зам, зөв гольдролдоо амархан орсон мэт. Бүсгүйчүүдийн хувь заяа нэлээд хэцүү байлаа. Тэнүүлчдийн, дээрэмчдийн, тонуулчдын хүчинд автан, хүчирхийлэлд өртөж буй дүр зураг үнэхээрийн зүрх шимширнэм байлаа. Ямар ч үед бүсгүй хүний эрх ашиг маш их хөндөгдөх юм даа л гэж гуниглав. 

За тэгээд хүнд эх орон шиг үнэт зүйл байдаггүй, адуу хүртэл эх нутгаа гэж гүйдэг, харь нутагт хичнээн сайхан байсан ч аз жаргалыг эдлэхгүй ээ гэсэн үг өгүүлбэр ихтэй байлаа. Ийм мөрттэй таарах бүртээ толгой дохин уншсан. Надад л хэлээд байх шиг...

Тийм ээ, хүнд эх орон шиг үнэт зүйл үгүй ээ, үүнтэй санал нийлнэ. 

"Өсөхийн жаргалыг жаргалд бүү бод, өглөөний нарыг наранд бүү бод" гэдэг үг байдаг даа. Аав минь их хэлдэг юм. Бадам ахайтны хувь заяаны тухай уншихад энэ л үг санаанд орно.

Хойшид ард иргэд бид их хашир, их хянамгай, хардамтгай, холыг хардаг, наадах цаадахыг тунгаан боддог, мэдээлэл сайн олж авахыг хичээдэг байх хэрэгтэй юм байна шүү. Хайнга, нэг л талаас нь хардаг, хэт итгэмтгий байх нь дэмий юм байна шүү. 

Төгсгөлд нь би эх орондоо очиж ясаа тавина шүү, Бадам эмгэн шиг. Та нар битгий ад үзээд байгаарай. Би зөндөө зөндөө мөнгө эх орон луугаа шилжүүлсэн байдаг шүү. Хойшид ч бага багаар шилжүүлэх байх. Тийм учраас эх орондоо тодорхой хэмжээгээр, өөрийнхөө чадлын хэмжээнд хувь нэмрээ оруулсан шүү. Ха ха. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Харуул Алтай

1 сарын сүүлээр уншиж эхлээд 2 сар гарахаас өмнө хичээсээр дуусгав. Багадаа уншиж байсан тул дахин уншмаар санагдаад. Нэлээд дээхэн  захиж авчруулсан. Зузаанаас нь халгаад, өөр ном дугаар дайрч уншигдаад, клубын төлөвлөгөөт номнуудыг уншаад гээд л хойшлуулаад байсан юм. 

Энэ жил хойрго зан, хойшлуулдаг зангаа бага зэрэг даван туулан санаатай л байна. Тэгээд л номын тавиураасаа сугалаад гаргаад ирсэн чинь юу вэ? 766 хуудастай байдаг юм даа. Яахав, хэмжээ нь жижиг А5ын хэмжээтэй л дээ. Гэхдээ байна аа үсгийн хэмжээ жижигхэн юм билээ шүү. 

Их л зориг шаардсан шүү, эхлэхэд. Нэг эхэлчихсэн байхад харин сонирхолтой тул хурдан уншигдана. Сонирхолтой. Ялангуяа гол баатар болох бүсгүйн тухай. Түүнээс өнөөх л лам нарын хорчин үйл, ноёд түшмэдийн шунахай сэтгэл гэх мэт нь дээхний зохиол бүтээлд гардаг сэдэв. 

Аргагүй дээ, цаг үе нь, нийгэм нь социалист үзэл сурталтай байсан тул шашныг хар тамхи гэж ухуулж, сэнхрүүлсэн агуулгатай л бичихгүй л бол хааж боогоод хэвлэдэггүй байсан биз дээ гэж дотогшоо би өмөлзөв. 

Доржийн Гармаа зохиолчийн "Харуул Алтай" 20-р зууны шилдэг роман. Агуулгыг нь бүдэг бадаг санаад л, сэтгэлдээ тээгээд л явсан. 

Нэгэн монгол бүсгүй эх нутгаасаа хувь заяаны эрхээр хагацаж, харь газар 40 гаран жил амьдарсаар, нас нэлээд дээр гарсан хойноо нөхрөө даган эх нутагтаа хөл тавина. 

Үүнээс өөрийг санахгүй байсан юм. Дахин уншаад нээрээ ийм үйл явдал гардаг билүү? гэж бодон бодон уншив. 

Сайхан бүсгүй болж төрөх хэцүү юм аа, тийм ээ? Үзэсгэлэн гоо дээр нь нэмээд дураараа зоргоороо, эрх танхи, тэнэгдүү байвал за тэгээд бүр л "замхарчих" юм аа. Олон олон эртний зохиолд "саруул ухаан"-гүй үзэсгэлэн гоо бүсгүйчүүдийн хувь тавилан ёстой нэг адармаатай болчихдог тухай гардаг юм. 

Агуулгыг нь бичих илүүц байх. Миний үеийнхэн, дээшээ үеийнхэн бол ихэнх нь уншчихсан байх. Залуу үеийнхэн бол нэг уншчихад зүгээр байх өө. 

Мэдлэггүй, мэдээлэлгүй, харанхуй, гэнэн итгэмтгэй байх нь ямар харалган үйл хийхэд хүргэдэг, хэн нэгний үгэнд оромтгой, одооны хэллэгээр бол тархиа угаалгачихдагийг харуулсан зохиол байлаа. 

Мэдээж тухайн цаг үед мэдээлэл авах, түгээх техник технологи нь хөгжөөгүй байсан л даа. Гэхдээ л... Одоо үед ч мэдээллээс хоцорчихдог, огт мэдээлэлгүй байх үе гардаг даа. 

За дараа үргэлжлүүлнэ ээ. Урт зүйл бичвэл хүмүүс уншихгүй тйим үү? Байнга зочилдог уншигчдынхаа тав тухыг бодохгүй бол тийм ээ. Хэ хэ. 

Багадаа идэж байсан, амсаж байсан амттаны амтыг дахин нэг амталчих юмсан гэж боддог шиг л, ямартай ч багадаа уншсан, сэтгэлд хоногшсон зохиолыг уншаад сэтгэл ханамж туйлаас өндөр байна өө. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Ид, залбир хайрла 3

Энэтхэгт аялсан хэсгээс нь бага зэрэг бичих гээд л. Индонезид аялсан хэсэг нь ч сонирхолтой л доо. Үзмэрч, уламжлалт эмч домчтой танилцана. Мөн нэгэн Юндэн гөөгөөтэй танилцаад, дурлалцаад, юу яагаад үзүүлж өгнө, Лийс. Тэрхүү азтай залуу нь 50 нас гарчихсан, Бразил залуу. 

Энэн гадныхны 50 нэмэх "залуучууд" чинь эмэгтэй хүнийг хэрхэн хайрлах, хэрхэн энхрийлэх, хэрхэн жаргаахаа мэдчихсэн байдаг юм байна. Мэдээж бүгд тийм биш байх л даа...

Манай монгол эрчүүд ямар бол? 

Хэд хэдэн тарни мэдэж авав. Цээжлэхгүй байх л даа. 

Ум Нава Шиваяа-Миний биед орших Шива Бурханд залбирмуй.

Санскрит хэлээр Йог гэдэг нь "нэгдэх, нийлэх" гэсэн утгатай.

Йогийн гол зорилго нь оюун ухаан ба бие махбод, хүн ба Бурхан, хүний бодол ба түүний шалтгаан, багш ба сурагч нарын хооронд чухам ямар уялдаа холбоо байдгийг олж мэдэх, зарим үед хэцүү ааштай хөрштэйгөө хүртэл учраа ололцон амар амгалан амьдрахад оршдог билээ. 

Таны сэтгэл хөдлөл өөрийн чинь бодлын боол бөгөөд яг эсрэгээрээ таны бодол тансы сэтгэл хөдлөлийн боол болдог юм. Өөрөөр хэлбэл та юу бодож байна тэр чинв таныг бий болгоно гэсэн үг.

Хүний оюун ухаан амьдардаг газар бол түүний зүрх нь байдаг. Өдөржингаа бусдын хэрүүл уруул, орчин тойрны дуу шуунд ядарсан оюун санаа зөвхөн нам жимийг  хүсдэг. Тэр нам жим газар нь хүний зүрхэнд байдаг. Чи тийшээ л очиж сурах хэрэгтэй...

...зөнд нь орхиод үз...

...юмсыг зөнд нь орхилоо гээд амьдрал үргэлжилдгээрээ үргэлжилнэ...

...Би өөрийн хувь тавилангийн дийлэнхийг удирдан залж чадахгүй боловч зарим нэг хэсгийг өөрөө зохицуулан залах боломжтой...

...Би цагаа хэрхэн өнгөрөөх, хэнтэй уулзах, хэнтэй хувийн амьдрал, мөнгө төгрөг, эрч хүчээ хуваалцах зэргээ өөрөө сонгох болно. Би юу идэх, ямар ном унших, юунд өөрөө суралцахаа өөрөө шийднэ...

...Хамгийн гол нь би юу бодохоо өөрөө сонгох эрхтэй юм шүү...

Тамхи хүний уушгийгяаж хордуулдаг билээ, атаа жөтөө хүний сэтгэл зүрхийг (сүнс) мөн тэгж хордуулна. 

...одоо байгаа амьдралаа үнэлж, түүндээ баясаж яваарай. Амьдралд байнга талархаж яв. Тэгвэл урт насална...

Бурхан чиний дотор орших лугаа чи ч бас түүн дотор орших ажгуу.

Бясалгал хийхийн тулд инээмсэглэхэд л хангалттай. Зүрх сэтгэлээсээ инээмсэглэ, нүүрэн дээрээ инээмсэглэлээ гарга. Тэгвэл чиний муу энерги арижл оронд нь сайн энерги ирэх болно. Бүр элгэн дээрээ инээмсэглэлээ гарга.

Хүн бол чөтгөр. Хүн бол Бурхан. Хоёулаа үнэн. 

Ингээд энэхүү номоо хаагаад, номын тавиур дээрээ өрөв. Дараагийн номоо уншаад эхлэв. 100 дахь тал хүрэв. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Цонхлов

Саяны цаснаар бага, дунд сургуулиуд бүтэн өдөр "цонхлов". Азны коля болцгоосон, зулзагууд. 

Гэхдээ байна аа, боловсролдоо анхаардаг айхтар улсууд чинь зүгээр нэг цонхлуулчихгүй байна шүү. Өглөө эрт босгох аргаа олчихож байгаа юм. Таблетийг нь өгч явуулаад, өглөө тэдэн цагт  ирц бүртгэнэ шүү гэж байна. 

Бага зулзага бидэн хоёр сүрийг бадруулаад л таблетаа холбов. Би бас урд өдөр нь гэрээсээ ажиллана гэж мэдүүлгээ өгөөд, ажлын пс-гээ авч ирсэн юм. Учир нь сургуулиас нь ухаалаг утсанд мэдээ ирсэн юм. Маргааш амарна гэж. 

Тэгэхээр нь би ч гэрээсээ ажиллаяа гэж хүсэлт өгөөд, хамтдаа гэрээсээ нэг нь ажлаа хийж, нэг нь хичээлээ хийсэн юм. Ээж л анх удаагаа гэрээсээ ажилласан тул пс-гээ холбох гэж мунгинав. Ажлын цагаас 5 минут хоцорч оров. Цагаа бүртгүүлэх ёстой юм. 

Гэртээ яг ажлаа хийж байна уу? гэж шалгах гэж тэр. Хэ хэ. Бас тайлангаа бичих ёстой юм билээ. Хийсэн юмтай хүн чинь юухан байхав, дор нь л тайлагначихна. 

Зулзага хөөрхөөн. Багшаасаа асуулт асуугаад л, асуултанд хариулж байна шүү. Эгдүү хүрээд, гүйж очоод тэврээд үнсээд авмаар л байлаа. Ха ха. 

Тэгснээ хажуугаар нь ээжтэйгээ бас яриад байх юм аа. Би ч санаа зовоод, мик-ээ хаасан юм уу? гэж асуугаад байна аа. Мик-ээ хаагаагүй байж хоёулаа энд хэлээ хазаад, хошуугаа цорвойлгоод ярьчихсан явж байвал дараа нь ангийхан нь шоолно биз дээ? Хи хи. 

Гайхал цас яасан бэ? гэхээр. Тээр нэг жилийнх шиг хунгарласангүй. Japan sea Polar air mass Convergence Zone гэдэг үзэгдэл болоод их хүйтрээд, цас их унах тул, сурагчдын аюулгүй байдлыг харгалзан үзэж амарсан, нэг өдөр. 

Маргааш нь хичээл ердийнхөөрөө явагдсан. Харин эцэг эх, асран хамгаалагчдад зориулсан нээлттэй хичээлийн арга хэмжээ цуцлагдсан. Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг харгалзан үзсэн хэрэг. 

Гэрээс ажиллах, хичээллэхийн нэг сул тал нь огтоос алхсангүй, миний алхалтын тоо 2000 ч хүрсэнгүй. Түүнээс ирж очихдоо алхаж буй тул овоо хэд алхчихдаг юм. Бага зулзага бас цаг зав гарвал л зурагт асааж байдаг шүү. 

Дунд зулзага өрөөнөөсөө цухуйхгүй байна шүү. Эрх биш нэг гарч ирж ходоодоо баясгасан. Ха ха. 

Давуу тал нь нүүр амаа янзална гэхгүй, юу өмсөх вэ гэхгүй. Хи хи. 

Өө тийм, маргааш нь хичээлийнхээ нэг цаг дээр цасаар тоглоно гээд, солих хувцас гэх мэт зүйлсийг бэлдүүлж аваад явсан. Хар хүйтэнд гадаа цасаар тоглосон. Орой нь гялгар ууттай нойтон хувцсаа авч ирсэн. Ээжийн ажилд ажил нэмж энэ тэр. Хо хо. 

За тэгээд энэ өвлөө өнөтэй давахын тулд хичээнэ дээ. Тийм үү? Цагаан сар ч болох нь. Бууз хийж хөлдөөнө дөө...

"Цонхлов" гэснээс, арван жилд байхад цонхлоход хичнээн баярладаг байв. Гэхдээ цагийг их дэмий өнгөрөөдөг байж дээ. Одоо бол ч баахан ном цүнхэлж яваад, уншихгүй юу. Ха ха. 

Гэхдээ ангиараа буу халаад, инээж хөөрөөд сайхан л байсан байх даа, тэдгээр өрүүдэд. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Ид, залбир хайла 2

Үргэлжлэл. 

Энэтхэгт аялсан нь буюу залбир гэдэг хэсэг нь. 

Бас л Энэтхэг явмаар санагдлаа. Ингэхэд би санахаас, мөрөөдөхөөс өөр чадваргүй байна өө, одоохондоо. Эргэн тойронд хүмүүс аялаад л, яваад л, залбираад л, иога хийгээд л байна өө. 

Инста зэргээс нь хараад бяцхан "атаархаад" л сууж байна өө. 

Энэтхэг орны тухайд аятайхан сэтгэгдэл толгойд нэг буудаггүй юм. Их л ядуу хүмүүс ихтэй, 00 энэ тэр нь бас л манайх шиг асуудалтай, онжиго энэ тэрээ гараараа усаар угаадаг гэж хүнээс сонсож байсан болохоор, нэг их сонирхдоггүй байлаа. Хэ хэ. 

Өнгө ижилсэн нь

Мэдээж жуулчдад зориулсан газраа, зочид буудалдаа аятхайн л байх л даа. Би л болсон хойно мөнгөө хэмнэж нэг их үнэтэй буудалд нь буухгүй байх. Хямдыг л сонгоно. Хямд газрын үйлчилгээ жаахан тааруу байх. 

Гэх мэтээр наана нь төсөөлөөд, за за гээд л өнгөрдөг байв. Хо хо. 

Өө, багадаа энэтхэг киног "хашраадаг" байсан шүү дээ. Кино театруудад гарч буй бүхий л энэтхэг киног үзсэн байх шүү. Гэр маань Бага тойрогт. Тухайн үеийнхээр Ялалт кино театрт их кино үзнэ ээ. 

Сүүлд Өргөө кино театрт үздэг болов. Гэр тийшээ нүүсэн юм л даа. Ард кино театр, Од кино театр гээд л мэр сэр орж кино үздэг театрууд байсан л даа. Ингээд бичсэн чинь би их эртний хүн болж таарлаа тийм үү? Та нар ч бас тэгж бодов уу? Ха ха. 

За тэгээд Лийс маань шөнө дөлөөр Энэтхэгт бууна. Байрлах газраа очно. Шууд л залбирч эхлэнэ. Энд ч гол баатар минь амьдрал нь сонирхолтой байсан бололтой. Залбирч сурах гэж нэлээд хичээнэ. Олон ч найзтай болно. 

Энэ хэсгээс йог гээч зүйлийн талаар бага сага ойлголт авлаа. Олон жилийн өмнө чухам гуалиг болох минь гээд нэг хэсэг йог хийсэн. Жин хасагдаагүй ч нэлээд уян болоод байх шиг санагдсан. 

Маш олон жил, нэг бол насаараа хичээллэж байж л энэ йог хийдэг гуалиг бүсгүйчүүд шиг галбиртай болох юм билээ. Би ч тэгсгээд хаячихсан. Одоо сэтгэлдээ бол йог хийгээд л, сүрхий сүрхий пооз аваад л явна. Хэ хэ.

Нэг нартай сайхан өдөр эхлэх юм шүү, бодитоор. 

Мөн нэгэн мэргэн санаа төрөв. Манайхны сүм хийдэд шавилан суудаг лам нар зүгээр л нэг завилж суугаад иргэдийнхээ мэдэхгүй хэлээр тарни уншиж суухаар, энэ йогчид шиг йог заангаа, бясалгах арга заангаа иргэдээ болон гадны жуулчдыг сэнхрүүлбэл тийм ээ? 

Тэгвэл давхар аялал жуулчлал ч хөгжих юм шиг ээ. Гадны жуулчдын сэтгэлийг татаад, олон сараар эх орныхоо хаа нэгтээ байгалийн үзэсгэлэнт газар тэднийг залбираад, бясалгаад суухад нь дэмжих, өөрсдөө ч ашиг олох...

За би гоё санаа өгсөн шүү. Хэрэгжүүлбэл тодорхой хувь авна шүү. Ха ха. 

Түх баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Цастай цэцэг

Цас орж байна өө. Хасах нэг, хасах хоёр хэм хүрч байна өө. Хөлдөж үхэх гэж байна өө. Хамаг дулаахан гэсэн болгоноо давхарлаж өмсөв өө. Тэмээ, ямаа, сарлаг, хонь гээд л монголоос ирсэн бүхий л хувцас минь өвөл цагт моодонд орно оо. 

Зуны цагт "ад" болно оо. Хэ хэ. Олон хувцас харахаар уур хүрээд байдаг болсон. Хааш нь хийхээ мэдэхгүй. Далд хийх, буцааж гаргаж ирэх гээд л цаг авдаг. Ха ха. Үнэн залхуу байна уу? Тэртэй тэргүй маргааш нь шахуу гаргаж ирээд өмсөх хувцсыг далд хийх гэж цагаа үрж байснаас номноосоо ганц мөр ч болтугай уншсан нь дээр биз дээ? 

Ажлын ойрхон, мужийн театрын байр. Миний хэлдгээр аймгийн улаан булан. Багадаа хөдөө аймагт өссөн хүн шиг л хэлж байна уу? Хэ хэ.

Багадаа тун цөөхөн хөдөө явсан. Ижий аавын нутаг жаахан хол. Тэр бүр яваад байх унаа хунш олддогүй байсан байх өө. Дээрээс нь улсын ажлаа хаяад л хөдөө гадаа явж чадахгүй, "аймхай" бөгөөд "хэнхэг" хоёр байж.

Нэг бодлын бас авууштай нь охин хүүхдээ замын унаанд суугаад хөдөө гадаа явуулчихаж зүрхэлдэггүй байсан байх, хөөрхийс. Түүнээс хань ижлийг замын унаанд суулгаад л хөдөө "цөлчихдөг" байсан гэсэн, ээж нь. Ха ха. 

Энэ мөн л өнөөх улаан булангийн нэг буланд нь ургасан байдаг мод. Би ажлын өдрөөр бараг өдөр бүр энэ замаар алхаж, нэг нэрийн дэлгүүр орж өдрийн хоолоо авч иддэг юм. Заримдаа гэрээсээ хоолоо авч явна, тэр өдрөө бол үүгээр явахгүй. 

Цас ороод, хүйтрээд би хөлдөх гээд байхад энд зарим нэг модод ногооноороо. Зарим нь бүр ингээд цэцэглэчихсэн ч байх шиг тийм ээ? Хүйтэнд тэсвэртэй сорт нь байх даа. Нэр ус нь юу билээ дээ? Тэрэлж шиг санаад байна. 

Энэ тэрэлж? модыг янз бүрийн хэлбэрт оруулаад засчихдаг юм билээ. Энэ зураг дээрх шиг өндөр ургуулахгүйгээр, намханаар зам дагуу ургуулах гэх мэт. Ногоонооро, ингээд цэцэглэчихээрээ хотын өнгө үзэмжийг үлэмж чимдэг юм билээ. 

Цагаан, ягаан гээд цэцэг нь ч өнгө алаглана. Хавар цагт сэтгэл сэргээгээд сайхан л байдаг юм. Өвөл ч гэсэн аятайхан л байна л даа. 

Гадаах хэм сонсоход дулаахан мэт боловч далайгаар хүрээлэгдсэн тул жиндүү, одооныхоо хэм дээр 15 орчим хэмийг нэмсэнтэй тэнцэхээр байдаг шүү. Хэ хэ. 

За тэгээд өвлийг өнөтэй сайхан давцгаана шүү, бүгдээрээ. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье.

Унжсан мөс

Эх оронд минь айхтар хүйтэн болж байна гэнэ ээ, тийм ээ?  Суугуул нутагт минь ч хүйтэрч байна өө, ойрын хэд хоног. 

Дээр нэг цаснаар зулзага минь "унжсан мөс" олчихоод баярлаад сүйд болов. Нүд нь гялалзах зулзагаа харж ээж нь мөн баясав. Ээж, аав нь багадаа зөндөөг олж, хугалж, долоож тоглодог байлаа гэж дурсав. 

Арай ч долоож барьсангүй, заримдаа ч буруу зүйл хэлчихлээ дээ гэж бодно. Бидний үед цаг сайхан байж, өнөө цагт цаг уур, агаар салхи ч өөр болсон тул, мөн амьдарч буй орчин нь ч тэр нүдэнд үзэгдэж харагдахгүй нян ихтэй. Тийм үү? 

Эсвэл би хэтэрхий хардаад байна уу? Хэ хэ. Монголд хөдөө хээр нутагт бол ориг мөс л байх байх. Тийм ээ? 

Багадаа ийм унжсан мөс олоод түүнийгээ идэж үзсэн хүн үүнийг уншиж байвал гараа өргөөрэй. Хэ хэ. Дулаахан оронд ингэж хөлдсөн байх нь өөрөө сонин содон зүйл болчихоод байна өө. 

Тайвань улсаас энд цана чаргаар гулгах гэж хүүхдүүдээ дагуулж айлчлан ирдэг юм. Цас их унадаг ч, ерөнхийдөө дулаахан тул мөстэй өвөл хойд нутаг болох Хоккайдо, Аомори гэх мэт мужуудад нь л үзэгдэх байх. 

Урд орой нь цас хаялж элхэх үеийн зураг. Нэлээд хүйтэрсэн. Гэхдээ өнөөдрийг гүйцэхгүй. Бас ч гэж нэмэх хэмтэй байсан юм. Өчигдрөөс эхлээд хасах руу оров. 

Хажуугаар нь цасаар шуураад байх юм. Нойтон, хүнд цас бас жаахан дэмий золиг байгаа юм. Тэгснээ үе үе бороо болж хувирна. Хайлна, нэг их мөстөөд байхгүй. 

Тэгж хайлахаараа шалбааг, шавар шавхай. Хаа очиж ус зайлуулах суваг энэ тэр сайтай тул нуур далай болохгүй. Гэхдээ л гутланд халгаатай. 

Зулзага минь томроод байна өө. Нялх жаахных нь үнэрийг мартах гээд байна аа. Хэ хэ. Сайтар эрхлүүлж авах юм шүү гээд л бидэн хоёр нялуунаараа дуудуулаад л явж байна дөө. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье.