Харуул Алтай 2

Үргэлжлэл бичмээр санагдаад өө. 1 сард 4 ном уншсан хүн байна даа. Хэ хэ. 2 сард унших номоо сонгоод, эхэлчихэн гэж байгаа. Ид эдээ. 2 сард цагаан сар, хувийн жаахан ажилтай тул их ном уншиж чадахгүй. 1 ном уншиж амжвал их юм гэж төлөвлөж байгаа. 

Гэснээс би нь нэлээд төлөвлөдөг болсон шүү. Ажил амьдрал тэгж шаардаж байна өө. Хагас жилийн цаадах ажил ч төлөвлөгдсөн байна энд. Мэдээж гэнэтийн зүйл гарна. Тэр бүрд нь өөдрөгөөр, эерэгээр, эрч хүчтэйгээр, сэтгэлд тааламжтайгаар биелүүлээд, гүйцэтгээд явна гэж төлөвлөж байна. 

Би юу? Миний дараа та нар шүү. Хо хо.

Оршил нэг иймэрхүү. 

Бадамыг бодохоор л гэнэн, тэнэгийг нь гайхаад л, одоо ч бодогдоод болдоггүй ээ. Тэгээд л бичмээр санагдаад байсан байх өө. 

Сэтгэлийн минь эмзэг утсыг хөндчихсөн шиг байгаа юм, энэ зохиол. Яагаад ч юм эх оронд минь эдүгээ ч дээдэс нь хөлөө олоогүй мэт аашлаад, хувийн эрх ашгаа нэгт, нэн түрүүнд тавиад буй нь харамсалтай, уйтай бөгөөд хэлэх үг олдохгүй л явна. 

Тэртээ олон жилийн өмнө буюу 130 гаран жилийн өмнө өрнөсөн хувьсгалт үйл хэрэг. Тусгаар тогтнож, биеэ дааж, хөлөө олж төвхнөх хүртэлх хэсэгхэн хугацаанд гарсан үймээн, самуун. Алслагдсан орон нутагт мэдээ мэдээлэл нь хоцорч хүрдэг, хүмүүсийнх нь сэтгэхүй, ухааны нь цар хүрээ, эрхтэн ямбатных нь хувийн эрх ашиг, өв хөрөнгийн төлөөх шунаг цэвдэг сэтгэлийн золиос болж төрс өссөн нутаг Харуул Алтайгаа орхин харь орныг зорьсон нэгэн хэсэн монгол угсаатан. 

Эвий эвий минь. 

Миний бие ч өөрөө эх орноосоо, элгэн саднаасаа хол ажиллаж амьдраад 20 гаран жил болчихсон л явна. Бадам гүнжийн харьд өнгөрүүлсэн хугацааны тал нь гэсэн үг. Хэдийд нутагтаа харих юм бүү мэд. Яахав зундаа нэг нисэж оччихоод л байна, боломжтой үедээ. Санхүүгийн боломж шүү. Онгоцны тийзний үнэ бага зэрэг хямд байдаг бол зөндөө л нисээд очмоор...

Олон олон дүр гарна. Бордье, Равдан, Дүгэр, Сүрэн, Хаян, Чой, Цэрэн, Баадай, Раазан, Жүгдэр, Авирмэд, Аюурдоо, Азамат, Банчин эрдэнэ, Ли овогт, Шэн овогт гээд л. Бүгд өөр өөрийн гэсэн онцлогтой, ааш зантай...

Алтай гэхээр баруун тийш тийм үү? Ижий аавын минь төрсөн нутаг мөн баруун зүгийнх. Баруун зүгийн нутгийн үзэсгэлэн, магтаал, зүйрлэл сонсох дуртай байдаг, яагаад ч юм. Магадгүй Бадам бүсгүйн нэгэн адил нас нэлээд яваад ирэхээрээ эх нутгаа, монгол орныхоо баруун аймгуудын, баруун тийш сэтгэл зүрх минь тэмүүлэх магадлал өндөр ч юм шиг санагдаад, совин татаад...

Бас нэгэн сэтгэлд хоногшсон нь "хар чоно"-ын тухай домог. Удам угсаа нь чононоос гаралтай, өвөд дээдэ минь биднийг урд зүгт чиглүүлж байна, дуудаж байна, бла бла гэсэн домог яриа, цуу яриа, мухар сүсэг, мухар бишрэл, нэг хүнийг шүтэн бишрэх, өөрийн үзэл бодолд итгэлгүй, бусдын үгэнд орох нь ямар их гарз хохирол, аюул дагуулж болдгийг бэлхэнээ харуулсан байлаа.

Хаа очиж уг зохиолд гардаг эрчүүдийн хувь заяа бас ч гэж дажгүй, алдаж онох нь бий ч зөв зам, зөв гольдролдоо амархан орсон мэт. Бүсгүйчүүдийн хувь заяа нэлээд хэцүү байлаа. Тэнүүлчдийн, дээрэмчдийн, тонуулчдын хүчинд автан, хүчирхийлэлд өртөж буй дүр зураг үнэхээрийн зүрх шимширнэм байлаа. Ямар ч үед бүсгүй хүний эрх ашиг маш их хөндөгдөх юм даа л гэж гуниглав. 

За тэгээд хүнд эх орон шиг үнэт зүйл байдаггүй, адуу хүртэл эх нутгаа гэж гүйдэг, харь нутагт хичнээн сайхан байсан ч аз жаргалыг эдлэхгүй ээ гэсэн үг өгүүлбэр ихтэй байлаа. Ийм мөрттэй таарах бүртээ толгой дохин уншсан. Надад л хэлээд байх шиг...

Тийм ээ, хүнд эх орон шиг үнэт зүйл үгүй ээ, үүнтэй санал нийлнэ. 

"Өсөхийн жаргалыг жаргалд бүү бод, өглөөний нарыг наранд бүү бод" гэдэг үг байдаг даа. Аав минь их хэлдэг юм. Бадам ахайтны хувь заяаны тухай уншихад энэ л үг санаанд орно.

Хойшид ард иргэд бид их хашир, их хянамгай, хардамтгай, холыг хардаг, наадах цаадахыг тунгаан боддог, мэдээлэл сайн олж авахыг хичээдэг байх хэрэгтэй юм байна шүү. Хайнга, нэг л талаас нь хардаг, хэт итгэмтгий байх нь дэмий юм байна шүү. 

Төгсгөлд нь би эх орондоо очиж ясаа тавина шүү, Бадам эмгэн шиг. Та нар битгий ад үзээд байгаарай. Би зөндөө зөндөө мөнгө эх орон луугаа шилжүүлсэн байдаг шүү. Хойшид ч бага багаар шилжүүлэх байх. Тийм учраас эх орондоо тодорхой хэмжээгээр, өөрийнхөө чадлын хэмжээнд хувь нэмрээ оруулсан шүү. Ха ха. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Харуул Алтай

1 сарын сүүлээр уншиж эхлээд 2 сар гарахаас өмнө хичээсээр дуусгав. Багадаа уншиж байсан тул дахин уншмаар санагдаад. Нэлээд дээхэн  захиж авчруулсан. Зузаанаас нь халгаад, өөр ном дугаар дайрч уншигдаад, клубын төлөвлөгөөт номнуудыг уншаад гээд л хойшлуулаад байсан юм. 

Энэ жил хойрго зан, хойшлуулдаг зангаа бага зэрэг даван туулан санаатай л байна. Тэгээд л номын тавиураасаа сугалаад гаргаад ирсэн чинь юу вэ? 766 хуудастай байдаг юм даа. Яахав, хэмжээ нь жижиг А5ын хэмжээтэй л дээ. Гэхдээ байна аа үсгийн хэмжээ жижигхэн юм билээ шүү. 

Их л зориг шаардсан шүү, эхлэхэд. Нэг эхэлчихсэн байхад харин сонирхолтой тул хурдан уншигдана. Сонирхолтой. Ялангуяа гол баатар болох бүсгүйн тухай. Түүнээс өнөөх л лам нарын хорчин үйл, ноёд түшмэдийн шунахай сэтгэл гэх мэт нь дээхний зохиол бүтээлд гардаг сэдэв. 

Аргагүй дээ, цаг үе нь, нийгэм нь социалист үзэл сурталтай байсан тул шашныг хар тамхи гэж ухуулж, сэнхрүүлсэн агуулгатай л бичихгүй л бол хааж боогоод хэвлэдэггүй байсан биз дээ гэж дотогшоо би өмөлзөв. 

Доржийн Гармаа зохиолчийн "Харуул Алтай" 20-р зууны шилдэг роман. Агуулгыг нь бүдэг бадаг санаад л, сэтгэлдээ тээгээд л явсан. 

Нэгэн монгол бүсгүй эх нутгаасаа хувь заяаны эрхээр хагацаж, харь газар 40 гаран жил амьдарсаар, нас нэлээд дээр гарсан хойноо нөхрөө даган эх нутагтаа хөл тавина. 

Үүнээс өөрийг санахгүй байсан юм. Дахин уншаад нээрээ ийм үйл явдал гардаг билүү? гэж бодон бодон уншив. 

Сайхан бүсгүй болж төрөх хэцүү юм аа, тийм ээ? Үзэсгэлэн гоо дээр нь нэмээд дураараа зоргоороо, эрх танхи, тэнэгдүү байвал за тэгээд бүр л "замхарчих" юм аа. Олон олон эртний зохиолд "саруул ухаан"-гүй үзэсгэлэн гоо бүсгүйчүүдийн хувь тавилан ёстой нэг адармаатай болчихдог тухай гардаг юм. 

Агуулгыг нь бичих илүүц байх. Миний үеийнхэн, дээшээ үеийнхэн бол ихэнх нь уншчихсан байх. Залуу үеийнхэн бол нэг уншчихад зүгээр байх өө. 

Мэдлэггүй, мэдээлэлгүй, харанхуй, гэнэн итгэмтгэй байх нь ямар харалган үйл хийхэд хүргэдэг, хэн нэгний үгэнд оромтгой, одооны хэллэгээр бол тархиа угаалгачихдагийг харуулсан зохиол байлаа. 

Мэдээж тухайн цаг үед мэдээлэл авах, түгээх техник технологи нь хөгжөөгүй байсан л даа. Гэхдээ л... Одоо үед ч мэдээллээс хоцорчихдог, огт мэдээлэлгүй байх үе гардаг даа. 

За дараа үргэлжлүүлнэ ээ. Урт зүйл бичвэл хүмүүс уншихгүй тйим үү? Байнга зочилдог уншигчдынхаа тав тухыг бодохгүй бол тийм ээ. Хэ хэ. 

Багадаа идэж байсан, амсаж байсан амттаны амтыг дахин нэг амталчих юмсан гэж боддог шиг л, ямартай ч багадаа уншсан, сэтгэлд хоногшсон зохиолыг уншаад сэтгэл ханамж туйлаас өндөр байна өө. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Ид, залбир хайрла 3

Энэтхэгт аялсан хэсгээс нь бага зэрэг бичих гээд л. Индонезид аялсан хэсэг нь ч сонирхолтой л доо. Үзмэрч, уламжлалт эмч домчтой танилцана. Мөн нэгэн Юндэн гөөгөөтэй танилцаад, дурлалцаад, юу яагаад үзүүлж өгнө, Лийс. Тэрхүү азтай залуу нь 50 нас гарчихсан, Бразил залуу. 

Энэн гадныхны 50 нэмэх "залуучууд" чинь эмэгтэй хүнийг хэрхэн хайрлах, хэрхэн энхрийлэх, хэрхэн жаргаахаа мэдчихсэн байдаг юм байна. Мэдээж бүгд тийм биш байх л даа...

Манай монгол эрчүүд ямар бол? 

Хэд хэдэн тарни мэдэж авав. Цээжлэхгүй байх л даа. 

Ум Нава Шиваяа-Миний биед орших Шива Бурханд залбирмуй.

Санскрит хэлээр Йог гэдэг нь "нэгдэх, нийлэх" гэсэн утгатай.

Йогийн гол зорилго нь оюун ухаан ба бие махбод, хүн ба Бурхан, хүний бодол ба түүний шалтгаан, багш ба сурагч нарын хооронд чухам ямар уялдаа холбоо байдгийг олж мэдэх, зарим үед хэцүү ааштай хөрштэйгөө хүртэл учраа ололцон амар амгалан амьдрахад оршдог билээ. 

Таны сэтгэл хөдлөл өөрийн чинь бодлын боол бөгөөд яг эсрэгээрээ таны бодол тансы сэтгэл хөдлөлийн боол болдог юм. Өөрөөр хэлбэл та юу бодож байна тэр чинв таныг бий болгоно гэсэн үг.

Хүний оюун ухаан амьдардаг газар бол түүний зүрх нь байдаг. Өдөржингаа бусдын хэрүүл уруул, орчин тойрны дуу шуунд ядарсан оюун санаа зөвхөн нам жимийг  хүсдэг. Тэр нам жим газар нь хүний зүрхэнд байдаг. Чи тийшээ л очиж сурах хэрэгтэй...

...зөнд нь орхиод үз...

...юмсыг зөнд нь орхилоо гээд амьдрал үргэлжилдгээрээ үргэлжилнэ...

...Би өөрийн хувь тавилангийн дийлэнхийг удирдан залж чадахгүй боловч зарим нэг хэсгийг өөрөө зохицуулан залах боломжтой...

...Би цагаа хэрхэн өнгөрөөх, хэнтэй уулзах, хэнтэй хувийн амьдрал, мөнгө төгрөг, эрч хүчээ хуваалцах зэргээ өөрөө сонгох болно. Би юу идэх, ямар ном унших, юунд өөрөө суралцахаа өөрөө шийднэ...

...Хамгийн гол нь би юу бодохоо өөрөө сонгох эрхтэй юм шүү...

Тамхи хүний уушгийгяаж хордуулдаг билээ, атаа жөтөө хүний сэтгэл зүрхийг (сүнс) мөн тэгж хордуулна. 

...одоо байгаа амьдралаа үнэлж, түүндээ баясаж яваарай. Амьдралд байнга талархаж яв. Тэгвэл урт насална...

Бурхан чиний дотор орших лугаа чи ч бас түүн дотор орших ажгуу.

Бясалгал хийхийн тулд инээмсэглэхэд л хангалттай. Зүрх сэтгэлээсээ инээмсэглэ, нүүрэн дээрээ инээмсэглэлээ гарга. Тэгвэл чиний муу энерги арижл оронд нь сайн энерги ирэх болно. Бүр элгэн дээрээ инээмсэглэлээ гарга.

Хүн бол чөтгөр. Хүн бол Бурхан. Хоёулаа үнэн. 

Ингээд энэхүү номоо хаагаад, номын тавиур дээрээ өрөв. Дараагийн номоо уншаад эхлэв. 100 дахь тал хүрэв. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Цонхлов

Саяны цаснаар бага, дунд сургуулиуд бүтэн өдөр "цонхлов". Азны коля болцгоосон, зулзагууд. 

Гэхдээ байна аа, боловсролдоо анхаардаг айхтар улсууд чинь зүгээр нэг цонхлуулчихгүй байна шүү. Өглөө эрт босгох аргаа олчихож байгаа юм. Таблетийг нь өгч явуулаад, өглөө тэдэн цагт  ирц бүртгэнэ шүү гэж байна. 

Бага зулзага бидэн хоёр сүрийг бадруулаад л таблетаа холбов. Би бас урд өдөр нь гэрээсээ ажиллана гэж мэдүүлгээ өгөөд, ажлын пс-гээ авч ирсэн юм. Учир нь сургуулиас нь ухаалаг утсанд мэдээ ирсэн юм. Маргааш амарна гэж. 

Тэгэхээр нь би ч гэрээсээ ажиллаяа гэж хүсэлт өгөөд, хамтдаа гэрээсээ нэг нь ажлаа хийж, нэг нь хичээлээ хийсэн юм. Ээж л анх удаагаа гэрээсээ ажилласан тул пс-гээ холбох гэж мунгинав. Ажлын цагаас 5 минут хоцорч оров. Цагаа бүртгүүлэх ёстой юм. 

Гэртээ яг ажлаа хийж байна уу? гэж шалгах гэж тэр. Хэ хэ. Бас тайлангаа бичих ёстой юм билээ. Хийсэн юмтай хүн чинь юухан байхав, дор нь л тайлагначихна. 

Зулзага хөөрхөөн. Багшаасаа асуулт асуугаад л, асуултанд хариулж байна шүү. Эгдүү хүрээд, гүйж очоод тэврээд үнсээд авмаар л байлаа. Ха ха. 

Тэгснээ хажуугаар нь ээжтэйгээ бас яриад байх юм аа. Би ч санаа зовоод, мик-ээ хаасан юм уу? гэж асуугаад байна аа. Мик-ээ хаагаагүй байж хоёулаа энд хэлээ хазаад, хошуугаа цорвойлгоод ярьчихсан явж байвал дараа нь ангийхан нь шоолно биз дээ? Хи хи. 

Гайхал цас яасан бэ? гэхээр. Тээр нэг жилийнх шиг хунгарласангүй. Japan sea Polar air mass Convergence Zone гэдэг үзэгдэл болоод их хүйтрээд, цас их унах тул, сурагчдын аюулгүй байдлыг харгалзан үзэж амарсан, нэг өдөр. 

Маргааш нь хичээл ердийнхөөрөө явагдсан. Харин эцэг эх, асран хамгаалагчдад зориулсан нээлттэй хичээлийн арга хэмжээ цуцлагдсан. Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг харгалзан үзсэн хэрэг. 

Гэрээс ажиллах, хичээллэхийн нэг сул тал нь огтоос алхсангүй, миний алхалтын тоо 2000 ч хүрсэнгүй. Түүнээс ирж очихдоо алхаж буй тул овоо хэд алхчихдаг юм. Бага зулзага бас цаг зав гарвал л зурагт асааж байдаг шүү. 

Дунд зулзага өрөөнөөсөө цухуйхгүй байна шүү. Эрх биш нэг гарч ирж ходоодоо баясгасан. Ха ха. 

Давуу тал нь нүүр амаа янзална гэхгүй, юу өмсөх вэ гэхгүй. Хи хи. 

Өө тийм, маргааш нь хичээлийнхээ нэг цаг дээр цасаар тоглоно гээд, солих хувцас гэх мэт зүйлсийг бэлдүүлж аваад явсан. Хар хүйтэнд гадаа цасаар тоглосон. Орой нь гялгар ууттай нойтон хувцсаа авч ирсэн. Ээжийн ажилд ажил нэмж энэ тэр. Хо хо. 

За тэгээд энэ өвлөө өнөтэй давахын тулд хичээнэ дээ. Тийм үү? Цагаан сар ч болох нь. Бууз хийж хөлдөөнө дөө...

"Цонхлов" гэснээс, арван жилд байхад цонхлоход хичнээн баярладаг байв. Гэхдээ цагийг их дэмий өнгөрөөдөг байж дээ. Одоо бол ч баахан ном цүнхэлж яваад, уншихгүй юу. Ха ха. 

Гэхдээ ангиараа буу халаад, инээж хөөрөөд сайхан л байсан байх даа, тэдгээр өрүүдэд. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Ид, залбир хайла 2

Үргэлжлэл. 

Энэтхэгт аялсан нь буюу залбир гэдэг хэсэг нь. 

Бас л Энэтхэг явмаар санагдлаа. Ингэхэд би санахаас, мөрөөдөхөөс өөр чадваргүй байна өө, одоохондоо. Эргэн тойронд хүмүүс аялаад л, яваад л, залбираад л, иога хийгээд л байна өө. 

Инста зэргээс нь хараад бяцхан "атаархаад" л сууж байна өө. 

Энэтхэг орны тухайд аятайхан сэтгэгдэл толгойд нэг буудаггүй юм. Их л ядуу хүмүүс ихтэй, 00 энэ тэр нь бас л манайх шиг асуудалтай, онжиго энэ тэрээ гараараа усаар угаадаг гэж хүнээс сонсож байсан болохоор, нэг их сонирхдоггүй байлаа. Хэ хэ. 

Өнгө ижилсэн нь

Мэдээж жуулчдад зориулсан газраа, зочид буудалдаа аятхайн л байх л даа. Би л болсон хойно мөнгөө хэмнэж нэг их үнэтэй буудалд нь буухгүй байх. Хямдыг л сонгоно. Хямд газрын үйлчилгээ жаахан тааруу байх. 

Гэх мэтээр наана нь төсөөлөөд, за за гээд л өнгөрдөг байв. Хо хо. 

Өө, багадаа энэтхэг киног "хашраадаг" байсан шүү дээ. Кино театруудад гарч буй бүхий л энэтхэг киног үзсэн байх шүү. Гэр маань Бага тойрогт. Тухайн үеийнхээр Ялалт кино театрт их кино үзнэ ээ. 

Сүүлд Өргөө кино театрт үздэг болов. Гэр тийшээ нүүсэн юм л даа. Ард кино театр, Од кино театр гээд л мэр сэр орж кино үздэг театрууд байсан л даа. Ингээд бичсэн чинь би их эртний хүн болж таарлаа тийм үү? Та нар ч бас тэгж бодов уу? Ха ха. 

За тэгээд Лийс маань шөнө дөлөөр Энэтхэгт бууна. Байрлах газраа очно. Шууд л залбирч эхлэнэ. Энд ч гол баатар минь амьдрал нь сонирхолтой байсан бололтой. Залбирч сурах гэж нэлээд хичээнэ. Олон ч найзтай болно. 

Энэ хэсгээс йог гээч зүйлийн талаар бага сага ойлголт авлаа. Олон жилийн өмнө чухам гуалиг болох минь гээд нэг хэсэг йог хийсэн. Жин хасагдаагүй ч нэлээд уян болоод байх шиг санагдсан. 

Маш олон жил, нэг бол насаараа хичээллэж байж л энэ йог хийдэг гуалиг бүсгүйчүүд шиг галбиртай болох юм билээ. Би ч тэгсгээд хаячихсан. Одоо сэтгэлдээ бол йог хийгээд л, сүрхий сүрхий пооз аваад л явна. Хэ хэ.

Нэг нартай сайхан өдөр эхлэх юм шүү, бодитоор. 

Мөн нэгэн мэргэн санаа төрөв. Манайхны сүм хийдэд шавилан суудаг лам нар зүгээр л нэг завилж суугаад иргэдийнхээ мэдэхгүй хэлээр тарни уншиж суухаар, энэ йогчид шиг йог заангаа, бясалгах арга заангаа иргэдээ болон гадны жуулчдыг сэнхрүүлбэл тийм ээ? 

Тэгвэл давхар аялал жуулчлал ч хөгжих юм шиг ээ. Гадны жуулчдын сэтгэлийг татаад, олон сараар эх орныхоо хаа нэгтээ байгалийн үзэсгэлэнт газар тэднийг залбираад, бясалгаад суухад нь дэмжих, өөрсдөө ч ашиг олох...

За би гоё санаа өгсөн шүү. Хэрэгжүүлбэл тодорхой хувь авна шүү. Ха ха. 

Түх баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Цастай цэцэг

Цас орж байна өө. Хасах нэг, хасах хоёр хэм хүрч байна өө. Хөлдөж үхэх гэж байна өө. Хамаг дулаахан гэсэн болгоноо давхарлаж өмсөв өө. Тэмээ, ямаа, сарлаг, хонь гээд л монголоос ирсэн бүхий л хувцас минь өвөл цагт моодонд орно оо. 

Зуны цагт "ад" болно оо. Хэ хэ. Олон хувцас харахаар уур хүрээд байдаг болсон. Хааш нь хийхээ мэдэхгүй. Далд хийх, буцааж гаргаж ирэх гээд л цаг авдаг. Ха ха. Үнэн залхуу байна уу? Тэртэй тэргүй маргааш нь шахуу гаргаж ирээд өмсөх хувцсыг далд хийх гэж цагаа үрж байснаас номноосоо ганц мөр ч болтугай уншсан нь дээр биз дээ? 

Ажлын ойрхон, мужийн театрын байр. Миний хэлдгээр аймгийн улаан булан. Багадаа хөдөө аймагт өссөн хүн шиг л хэлж байна уу? Хэ хэ.

Багадаа тун цөөхөн хөдөө явсан. Ижий аавын нутаг жаахан хол. Тэр бүр яваад байх унаа хунш олддогүй байсан байх өө. Дээрээс нь улсын ажлаа хаяад л хөдөө гадаа явж чадахгүй, "аймхай" бөгөөд "хэнхэг" хоёр байж.

Нэг бодлын бас авууштай нь охин хүүхдээ замын унаанд суугаад хөдөө гадаа явуулчихаж зүрхэлдэггүй байсан байх, хөөрхийс. Түүнээс хань ижлийг замын унаанд суулгаад л хөдөө "цөлчихдөг" байсан гэсэн, ээж нь. Ха ха. 

Энэ мөн л өнөөх улаан булангийн нэг буланд нь ургасан байдаг мод. Би ажлын өдрөөр бараг өдөр бүр энэ замаар алхаж, нэг нэрийн дэлгүүр орж өдрийн хоолоо авч иддэг юм. Заримдаа гэрээсээ хоолоо авч явна, тэр өдрөө бол үүгээр явахгүй. 

Цас ороод, хүйтрээд би хөлдөх гээд байхад энд зарим нэг модод ногооноороо. Зарим нь бүр ингээд цэцэглэчихсэн ч байх шиг тийм ээ? Хүйтэнд тэсвэртэй сорт нь байх даа. Нэр ус нь юу билээ дээ? Тэрэлж шиг санаад байна. 

Энэ тэрэлж? модыг янз бүрийн хэлбэрт оруулаад засчихдаг юм билээ. Энэ зураг дээрх шиг өндөр ургуулахгүйгээр, намханаар зам дагуу ургуулах гэх мэт. Ногоонооро, ингээд цэцэглэчихээрээ хотын өнгө үзэмжийг үлэмж чимдэг юм билээ. 

Цагаан, ягаан гээд цэцэг нь ч өнгө алаглана. Хавар цагт сэтгэл сэргээгээд сайхан л байдаг юм. Өвөл ч гэсэн аятайхан л байна л даа. 

Гадаах хэм сонсоход дулаахан мэт боловч далайгаар хүрээлэгдсэн тул жиндүү, одооныхоо хэм дээр 15 орчим хэмийг нэмсэнтэй тэнцэхээр байдаг шүү. Хэ хэ. 

За тэгээд өвлийг өнөтэй сайхан давцгаана шүү, бүгдээрээ. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье.

Унжсан мөс

Эх оронд минь айхтар хүйтэн болж байна гэнэ ээ, тийм ээ?  Суугуул нутагт минь ч хүйтэрч байна өө, ойрын хэд хоног. 

Дээр нэг цаснаар зулзага минь "унжсан мөс" олчихоод баярлаад сүйд болов. Нүд нь гялалзах зулзагаа харж ээж нь мөн баясав. Ээж, аав нь багадаа зөндөөг олж, хугалж, долоож тоглодог байлаа гэж дурсав. 

Арай ч долоож барьсангүй, заримдаа ч буруу зүйл хэлчихлээ дээ гэж бодно. Бидний үед цаг сайхан байж, өнөө цагт цаг уур, агаар салхи ч өөр болсон тул, мөн амьдарч буй орчин нь ч тэр нүдэнд үзэгдэж харагдахгүй нян ихтэй. Тийм үү? 

Эсвэл би хэтэрхий хардаад байна уу? Хэ хэ. Монголд хөдөө хээр нутагт бол ориг мөс л байх байх. Тийм ээ? 

Багадаа ийм унжсан мөс олоод түүнийгээ идэж үзсэн хүн үүнийг уншиж байвал гараа өргөөрэй. Хэ хэ. Дулаахан оронд ингэж хөлдсөн байх нь өөрөө сонин содон зүйл болчихоод байна өө. 

Тайвань улсаас энд цана чаргаар гулгах гэж хүүхдүүдээ дагуулж айлчлан ирдэг юм. Цас их унадаг ч, ерөнхийдөө дулаахан тул мөстэй өвөл хойд нутаг болох Хоккайдо, Аомори гэх мэт мужуудад нь л үзэгдэх байх. 

Урд орой нь цас хаялж элхэх үеийн зураг. Нэлээд хүйтэрсэн. Гэхдээ өнөөдрийг гүйцэхгүй. Бас ч гэж нэмэх хэмтэй байсан юм. Өчигдрөөс эхлээд хасах руу оров. 

Хажуугаар нь цасаар шуураад байх юм. Нойтон, хүнд цас бас жаахан дэмий золиг байгаа юм. Тэгснээ үе үе бороо болж хувирна. Хайлна, нэг их мөстөөд байхгүй. 

Тэгж хайлахаараа шалбааг, шавар шавхай. Хаа очиж ус зайлуулах суваг энэ тэр сайтай тул нуур далай болохгүй. Гэхдээ л гутланд халгаатай. 

Зулзага минь томроод байна өө. Нялх жаахных нь үнэрийг мартах гээд байна аа. Хэ хэ. Сайтар эрхлүүлж авах юм шүү гээд л бидэн хоёр нялуунаараа дуудуулаад л явж байна дөө. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье.

Ид, залбир хайрла

1 сард уншсан 3 дахь ном. Амжвал 5 ном уншчих санаатай байсан ч амжихгүй нь бололтой. Шуналтай байна уу? 2 сард цагаан сар, бас бус хувийн ажил давхцах тул угаасаа бага ном унших байх. Нимгэн бөгөөд жижиг ном сонгож унших санаатай. Ном л бол ном. Тийм үү? 

Уншигч та бүхэн хэд дэх номоо уншиж байна даа? Архагууд нь бол аль хэдийн тавыг бол уншчихсан байх өө. Анхан шатных нь нэг ном уншаад дууссан байх. Голж болохгүй ээ, амжилт шүү дээ. 

Амжилтыг заавал томоор, ихээр, гоё ганганаар, сүр дуулиантайгаар төсөөлөх гээд хэрэггүй. Өдөр тутмын чинь багахан зүйл ч гэсэн амжилтын чинь нэг хэсэг шүү. за ментор шиг үг хэлсэн үү. Хэ хэ. 

Энэ ном бас л хөөрхөн байсан. Зохиолчийн нэлээд илэн далангүйгээр, ичиж зоволгүйгээр өөрийнхөө тухай бичсэн нь таалагдлаа. 

Зоригтой бүсгүй юм. Итали хэлэнд тэгж их дурлах гэж тийм ээ? Би багадаа франц хэлэнд дурласан шиг. 

Би тууштай байж чадаагүй л дээ. Амьдралын эрхээр өөр зүйл оролдоод, өөр хэл үзээд явчихсан. Хөрөнгөтэй, бололцоотой айлын эрх охин байсан бол өдийд францад явж байж ч мэдэх. Хэ хэ. 

Элизабет Гилберт зохиолчийн "Ид, залбир хайрла" гэдэг ном. Хавтасны зурган дээрх охин эсвэл бүсгүйн зураг хөөрхөн байгаа биз? Нэг тийм дүрсгүй бүсгүй төсөөлөгдөөд. 

Ер нь л дүрсгүй нэгэн бололтой. Америкт байх үе, Италид аялах үеийнх нь тухай уншихад бол бүр нэг тийм хөдөлгөөнтэй, эрч хүчтэй, дураараа, зоргоороо нэгэн мэт санагдана. Гэхдээ байна аа, сэтгэл санаа асуудалтай, хөөрхий минь. 

Гэнэт сэтгэлээр унана, гэнэт цоглог болно. Шөнө нь унтаж чадахгүй, угаалгынхаа өрөөнд уйлж суух гээд л. Эмэгтэй хүмүүст их тохиолдох энэхүү сэтгэл санааны тавгүй байдал. Цаанаасаа л нэг ойлгож хүлээж аваад байгаа би ч...

"...Би хүний эхнэр баймааргүй байна..."

Хэрэв би орой хүнтэй суусан бол энэ мэт ааш гаргах л байсан байх. Гэрлэсэн л бол хүүхэд гаргах, гэр орноо авч явах, нөхрөө халамжлах гээд л. Орчин үед гэрийн ажлаа хамтарч хийдэг, үр хүүхдээ ээлжилж хардаг бож байна гэж ярьж буй хэдий ч бодит байдалд эмэгтэй хүмүүс илүү их ачаалал үүрдэг гэсэн судалгаа байдаг. 

Тийм болохоор л Элизабет шиг нийгмийн оролцоо ихтэй, дураараа байх дуртай, хүссэн зүйлээ хийгээд л явж байх дуртай бүсгүйчүүд энэ мэт л аашлах байх тийм үү? 

"...Хүүхэд мэдээж хөөрхөн, гэхдээ ээж хүн маш их ядардаг. Хайр дурлал мэдээж сайхан, гэрийн ажил түүртэй, цаг их авдаг..." Туйлын энэ үнэнг хүмүүс дотроо бол хүлээн зөвшөөрдөг ч гаднаа тэр бүр ил хэлдэггүй. Учир нь бусдын шүүмжлэл, хэл амнаас айдаг...

Гэснээс Итали явж үзмээр санагдтал бичсэн байна өө. Пицца, гоймон, бяслаг гээд л уншихаар чинь тэгнэ биз дээ? Ойрд пицца идээгүй, иднэ ээ ерөөсөө. Итали гэхээр мафиас өөр төсөөлөлгүй хүн нь шүү дээ. Залуус нь ээж амь байдаг, ээжийн үгнээс гардаггүй гэж сонсож байсан. Үнэн болов уу? 

Өө тийм, кино нь байдаг гэсэн. Жулиа Роберт гол дүрд тоглосон гэсэн. Чадвал олж үзнэ ээ. 

Дараагийн бичвэрт Энэтхэг, Индонези аялсан тухай нь бичнэ ээ. 

Заан Залуудай

Энэ жилдээ уншсан 2 дахь ном минь. Монгол зохиолчийн ном уншмаар санагдаад өө. Нэлээд дээхэн захиж авчруулсан. Нүдэнд өртөөд л байсан. Агуу хүний ном гэдэг утгаар нь жаахан эмээсхийгээд л явлаа. Хүмүүс багадаа уншсан гэх юм билээ. 

Би болохоор уншсан гэж ерөөсөө санахгүй байгаа. Огт уншиж байгаагүй, шинэ л зүйл шиг санагдсан. Би хаагуур нь тойрсноо сайн санахгүй байна өө. 

Бямбын Ренчин гуайн "Заан Залуудай" гэдэг ном. Их хөөрхөөн. Унших тусам Залуудай хөвүүн "Тарзан" шиг санагдаад. Эсвэл номных нь ерөнхий агуулга нь ч юм уу? Яг л Тарзан хүүхэлдэйн кино шиг санагдаад өө. 

Гарч буй балар эртний хүмүүсийн нэрс нь их инээдтэй. Чулуун зэвсгийн үе шүү. Алцгар, Үхүү,... гэх мэт. Анх уншчихаад юу билээ гэж хэсэгхэн зуур саатна. Сүүлдээ нээрээ энэ чинь балар эртний, бичиг үсэг дэлгэрээгүй үеийн хүмүүсийн тухай шүү дээ. Нэг иймэрхүү л хэл яриатай байсан байх гэж таана. Хэ хэ. 

За тэгээд Залуудай минь аавыгаа даган олон газраар явна. Нэг ёсондоо "аавын бийд хүнтэй танилц, агтны бийд газар үз" гэгч болно.

Зохиолын баатрын минь овог нь "гал" гаргадаг тул нэлээд хүчтэйдээ тооцогдоно. Аялалын явцад галаа манах, галаа алдах, галаас сүрдэх гэх мэт олон л овгийн хүмүүстэй таарна. 

Заримтай нь тулалдана. Заримтай нь нөхөрлөнө. Ураг сад болцгооно. 

Хүн дүрст дайснаас гадна, том том биет араатан амьтадтай ч тулалдана. Аварга хирс, махчин бар, арслан заан, баавгай, аварга могой зэрэг олон амьтадтай таарч тулалдана. Мэдээж ганцаараа бол барахгүй, олуулаа хүчээ нэгтгэн тулалдана. 

Аав Шонхолой нь хүүдээ хамаг бүхнээрээ үлгэрлэнэ, зааж сургана. Хүүг зөв хүн болж хүмүүжихэд зүгээр л үлгэрлэ, үглэж дуулж хэрэггүй гэдэг нь л энэ байх. Мөн аялалын явцад хамт явах буурай Ихэрэс нутгийн уулуул Бух өвгөн ч мөн мэдэх чадах бүхнээ хэлж өгнө. Нутагтаа хүрээд Залуудайг хүргэнээ болгочихоо бас мэднэ. Энэ буурлуудын ухаан ч дээр үеэсээ айхтар байж. Хэ хэ. 

Дайсагналцах нэг өдөр байхад эвлэрэх, хамтрах нэгэн өдөр бий гэгчээр байгалийн сүр хүчийг сөрж чадахгүй тул нэгэнтээ өширхөж тулалдсан улс нэгэндээ туслан байгалийн гамшгийг даван гарч буй нь ч залуу хүүгийн хүмүүжилд "хүн чанар"-аа гээлгүй, тусч байхыг үлгэрлэнэ. 

За тэгээд тэр бүр таараад байдаггүй, хэлж, хэрэглэж мэддэггүй үгтэй таарав. Тодруулж тэмдэглэв. Эдгээр үсгийг цээжлээд өдөр тутамдаа хэрэглээд дадчихвал ч миний монгол үгийн баялагаараа бусдыг хол хаях гээд байна тийм үү? Уншаад л байдаг байж, үгийн баялаггүй юм бэ? гэж хэлүүлэхгүй байхгүй юу. Хэ хэ. 

Мөн өтгөсийг үдэх ёсон нь зүрх шимширмээр юм өө. Ам барих ачтай боллоо гэдэг дээ, ам барьсан ач нь мэдээ орохоороо харамсах ч юм уу? нэг тийм гэмийн мэдрэмж төрдөггүй юм болов уу ч гэж бодох шиг...

1 сард 3 ном уншчих санаатай үзэж тарж л байна. Өнгөрдөг жил 51 ном уншсан хүн байна цаана чинь. Яаж амжуулаад байна вэ? Энэ хүмүүс. Нууц, туршлагаас нь асуух юмсан...

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Орно оо, хайлна аа

Ойрд хүйтэн байна өө. Цас ч оров. Тэгсгээд хайлав, ашгүй. Яг орж буй үедээ бол ч хөвсгөр зөөлөн цас хаялаад, романтик гэж юүхэв. Үргэлжлээд хэдэн өдөр орвол за тэгээд цас минь одоо болно оо гэж гуйна шүү дээ. 

Учир нь гадаах цасаа арилгана. Хамгийн гол нь ажил руугаа алхаж буй надад хэцүү. Мөн машинаараа дэлгүүр хоршоо орж хүнсээ цуглуулахад цаг орно. Цаг нартай уралддаг энэ улсад цас бороо нь өөрөө нэлээд төвөг удах юм хүмүүстээ. Хи хи. 

Өнгөрдөг амралтын өдрүүдээр муж дотроо байдаг нэгэн зочид буудалд очиж амрав. Цастай өдөр таараад, дээшээ өгсүүр замд машин минь хальтраад өгсөхгүй байсан. Буцаж ухраад, нөгөө талаас нь арай гайгүй налуу замаар явж буудлынхаа машины зогсоолд хүрэв. 

4 дугуй нь мааждаг, өвлийн дугуйтай байж л өгсөхгүй байсан. Сонин. Би ч тэгээд ямар машин мэдэх биш дээ? Монголд хүмүүс жолоо бариад л, сүрхий чадварлаг шүү. Тийм ээ? Бишрэв. 

Орой хүрсэн тул гадаах байгалийн зургийг нь маргааш өглөө нь дарав. Айлгаад байсан цасан авхай харин тун дажгүй, маш бага хаялжээ. Овоо шдээ гэж ирээд л цасандаа хайр зарлав. 

Халуун рашаанд орж, жаал суув. Гадаа цастай үед гадаа байдаг халуун рашаан нь бүр ч таатай. Амьсгалахад, өвлийн сэнгэнэсэн цэвэр агаар цээж дүүрээд л. Цаанаа нэг сэтгэл сэргэм. Цаснаас авч хацраа үрэв. 

Одоо хотын төвийн цас хайлсан. Замын хажуу дахь арай хайлж амжаагүй цас нь халтайсан л юм байна. Тэгэхээр энэ машины яндангийн утаа айхтар эд шүү тийм ээ? Болдог бол бүгд л над шиг алхах хэрэгтэй шүү дээ. Попров. Ха ха. 

Би ч алхаад л их өндөр оноо цуглуулж байгаа байх дөө, гэхгүй юу? Цуглуулсан оноогоороо юу яах билээ? Судлах юм шүү. Хо хо.

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Улаан үст бүсгүй

Шинэ оны хамгийн эхний ном шүү. Уран зохиолын ном уншмаар санагдаад л. Тэгвэл арай хурдан уншаад, олон ном уншина гэсэн зорилгодоо хялбархан хүрэх юм шиг санагдаад өө. Ха ха. 

Ер нь цагтай уралдаж л уншиж байж 50 ном унших юм шиг байна өө. Аминдаа л уралдаад л уншаад байсан хэрнээ дээрх тоонд хүрээгүй тул энэ жил яаж ийгээд 50 ном уншчих санаатай. 

Мөн хувь хувьсгалын ажил, эрүүл мэндээс минь ч их л шалтгаална л даа. Хичээх юм шүү. Та бүхэн ч гэсэн хичээгээрэй. Нөлөөлөгч шиг л үг хэлчихсэн үү? Хэ хэ. 

Орхан Памук зохиолчийн "Улаан үст бүсгүй" гэдэг ном. Нэг найз минь бэлэглэсэн юм. Байгаа юу? гэж асуугаад байхгүй гэсэн чинь өгсөн. Баярлалаа, найзууд минь. Талархаж явдаг шүү, та нартаа. 

Агуулга нь ч эхэндээ "худаг" гэдэг үгийг залхтлаа уншина шүү. Тэвчээртэй унших хэрэгтэй. 

За тэгээд л хэрхэн худаг гаргах вэ? Худаг ухаад, ус гарах уу? Худагчин хүний зөн совин, шаргуу хөдөлмөрч чанар. 

Худагчны туслах, шороо зөөх гээд л залхтлаа уншина. Худагчин нь харин сонирхолтой ч юм шиг, аймар ч юм шиг үүх түүх, домог яриа ярих нь бурхны аврал мэт санагдана. 

Дунд хэсгээс харин "улаан үст бүсгүй" гарч ирэн өсвөр насны хүүгийн сэтгэлийг эзэмдэн, догдолж буй нь хөөрхөн. Бас их эр ээ, улаан бүсгүйтэй "загас наадуулж" амжина. Энэхүү улаан үст бүсгүй харин ч нэг хэргийн эзэн хэнгэрэгийн дохио болно доо, төгсгөл хэсэгт. 

Тэр хооронд Жем залуу сургуульдаа шамдан суралцана, ажилд орно, бизнес эрхлэнэ. Хайр дурлалтай ч учирна. Гэм нь тэрээр хүүхэдтэй болохгүй л байна. Эхнэр нь харин их дажгүй бүсгүй санагдсан. 

Хайр дурлалын зохиол мэт болов чиг цаагуураа гэмт хүн гэлбэлзэнэ гэдгийг ч тод харуулсан. Учир нь худагчны туслахаар ажилласан хэсэг хугацаандаа Жем сэрэмж алдан хувингаа худагчныхаа дээрээс унагаж бэртээчихээд, аврахын оронд хаячихаад зугтчихна. 

Тэгж хаяж явсан нь түүний сэтгэлд үүрд л оршино. Мэдээж өдөржин, шөнөжин бодогдоно. Үхчихсэн болов уу? Хэн нэгэн аварсан болов уу? гээд л тархинаас нь салахгүй, зүүдэлнэ, хайртай хүмүүсээсээ нууна, төрж өссөн нутагтаа очихоос халширна. 

Бас нэг ээдрээтэй нь хоорондо ярьж хэлэлцэж байгаа түүх гэхэд хэцүү санагдам домог яриа яриад л байна. Эцэст нь тэрхүү домгийнхоо "хараал" гэх үү? "Ерөөл" гэхүү? Муур ёртой хүү нь эцгээ хороочихдог ёсоор нь "нууц" хүүдээ алуулчихдаг гол баатар маань. 

Хүү нь нууц гэхээр бас нууц биш ч юм шиг. Өөрөө ч мэдэлгүй явж байгаад 20 хэдэн жилийн дараагаар гэнэт өөрийх нь хүү гараад ирнэ. Тэгээд л бодлоо. Ээдээ эрчүүд минь энд тэнд тохиолдлын харилцаанд орохдоо хамгаалалт хийж байхгүй бол ч гэж. Тийм ээ? 

За тэгээд хүний амьдралд олон л зүйл тохиолдоно, тэр бүхэн нь цаанаа л нэг учир жанцантай. Хүмүүн бид амьдралынхаа туршид үйлдсэн сайн муу алив үйлдлийнхээ үрийг нь үүрээд л явдаг гэдгийг ойлгох ч шиг...

Мөн Турк улс явж үзмээр ч юм шиг, зурагтаар хаа нэгтээ хардаг гоёмсог дээвэртэй байшин барилгуудыг нь үзмээр ч юм шиг...

Орхан Памук зохиолчийн бусад номнуудаас боломж гарвал уншина аа гэж бодов. Зохиолч маань ер нь улаан өнгөнд дуртай шиг ээ. Миний анх уншсан ном нь "Миний нэр Улаан". Энэ удаагийнх нь бас "улаан" гэдэг өнгийг тодотгож, гарчгандаа, номынхоо агуулгад онцолсон. 

Дараа дараачийн унших номонд мөн л "улаан" өнгө зонхилох байх даа, аягүй л бол. Хэ хэ. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Шударга ёсны хордлого 2

Гэснээс би ойрдоо тувт япон зохиолчийн ном уншсан байна уу? Хэ хэ. Оршлоо богино, гол зүйлээ урт бичнэ ээ. 

Энэ жил зузаан, том номнуудаасаа түүж уншихаар шийдээд, нэлээд хэдэн ном буулгаад ирсэн. Энд гал тогооны ширээн дээр нэг, миний сандал дээр нэг, буйдан дээр минь нэг гээд л "нүүгээд" яваад байдаг. Хэ хэ. 

Яг одоогоор 4 ном яг хажууд минь байна. Нэгийг нь уншиж байна. Нийлээд 5 ном байна гэсэн үг. Уншаагүй өөр ном зөндөө бий. Эндээ авчихсан байхад яаж ийгээд л уншина даа, тийм үү? 

Юу бичих гэж орж ирлээ? Аан тийм, гарчгаа харж байж саналаа гэхгүй юу. Оршил минь буюу өмнөх үг минь яаж ийгээд л урт болчих юм даа. Хи хи. 

"...хүний тархи нь урваж итгэл алдсан эсвэл нийгмийн хэм хэмжээнээс гажсан этгээдийг олж, яллаж шийтгэхдээ таашаал мэдэрдэг мөн чанартай."

"Шударга ёсны дон хүний тархины бүтэцтэй хамаатай тул хэн ч автаж болно." 

"Би л шударга гэж бат итгэсэн мөчөөсөө хүн шударга ёсонд донтдог." 

"Шударга ёсны үүднээс бусдыг шүүх үед хүний тархины таашаалын төв цочирч, таашаалын даавар буюу дофамин ялгардаг."

"Яагаад миний тархи уучилж чадахгүй байна вэ? гэж өөрөөсөө байнга асууж, түүндээ хариу эрэх нь өөрийн амьдрал, бүр цаашилбал нийгмийн амьдралд ч эерэг нөлөө үзүүлэх болов уу гэж санана."

"Аль ч нийгэмд их бага тээг саад учрах нь жамын үзэгдэл бөгөөд хөгжин дэвжиж, өсөн дэвшихийн төлөө юун түрүүнд олон талт чанарыг зайлшгүй хадгалж явах ёстой."

"Настай хүн бусдаар үг хэлүүлэхгүй, зөвхөн өөрийн үзэл бодолд итгэж, огцом түрэмгий аашлах нь духны дэлбэнгийн урд хэсгийн үйл ажиллагаа нь доройтож буйгаас шалтгаалдаг байж болзошгүй."

Хүүе л дээ, нээрээ л нас ахиад тархи толгүй заримдаа ч сонин болоод л байх шиг санагддаг шүү. Ха ха. Гэснээс саяхан эргэн тойрны минь ганц нэг эмээ нар минь "зөнж" байх шиг байна лээ. Хүүхдүүд нь тэгж хэлсэн. Мартаж санаад байгаа, эм ууж байгаа гэсэн. 70 гарчихсан улс л даа. 

Монголд буй ижий аав минь ч үе үе мартаж санаад байх болжээ л гэдэг юм. Санаа зовж л суух. Настай ижий аавыгаа бусадтай сайн харилцаа холбоотой байлгаж, хөзөр даалуу тоглуулж байгаарай. Тархины үйл ажиллагаанд сайн гэсэн шүү. 

"...уур хилэн бадрах үед өөрийгөө анзаарч, сэтгэл хөдлөлөө хэтийдэн дэврэхээс өмнө "Шударга ёсны дон хүчтэй илэрч байна" гэдгээ мэдэж дүгнэж чаддаг байх..."

"Танд "Урьд цагт сайхан байж дээ" гэсэн бодол ойр ойрхон төрж байвал сэрэмжтэй байх хэрэгтэй. Урьд өмнөхөө санаглзан үгүйлэх нь префронтал котекс хөгширч буйн тэмдэг байх магадлалтай. Үүний цаана шударга ёсны донтой адил шалтгаан байж болзошгүй. Тархи нь өмнөх ой санамжаа өөрт тааламжтайгаар  өөрчилу бичдэг мөн чанартай."

"Бидний дурсамж хэмээх ой санамж үнэн хэрэгтээ болсон үйл явдлыг илүү гоёчилж дүрслэх хандлагатайг бас санах нь зүйтэй." 

Өдөр тутмын амьдралдаа анхаарвал зохих зүйлсээс хэдэн зүйл бичсэнийг үүндээ хуулаад биччихлээ шүү. Санаа оноо авна биз дээ? Мөн анхаарна биз дээ? 

1. Дасаж дадсан зүйлээ орхиж, шинэ зүйл турших. 

Үүнд байнга алхдаг замаа өөрчлөх, үргэлж ордог хоолны газартаа биш өөр газар орж хооллох гэх мэтээр жижигхэн зүйлийг л өөрчлөхөд болох юм байна шүү. 

2. Тайван бус, хүнд нөхцөлд орж үзэх. 

Энэ өнөөх тухтай бүснээсээ гарах гэдэгтэй адил мэт. Бага зэрэг сорилттой орчинд өөрийгөө зориуд аваачих. Мөн үе үе сонирхолтой орчинд орж үзэх. 

"Хэзээ ч уншихааргүй, огт сонирхдоггүй номоо гартаа барьж үз!"

гэж байна шүү, уншигчид минь. Энэ өгүүлбэрийг уншаад үнэхээр таалагдлаа. 

"Ном унших нь өөр орчинд орсонтой ижил мэдрэмж мэдрэх хялбархан арга юм. Бүр түүнээс илүү үр дүнтэй арга бол жирийн үед хэзээ ч уншихааргүй буюу огт сонирхдоггүй номоо зориуд сөхөж үзэх явдал."

"Нэг тал руу хэлбийсэн мэдээллээр тархиа бүү тэжээ." Интернетээс мэдээлэл олж уншихдаа номноос уншиж үзэх мэтчилэн аль болон олон эх сурвалжаас мэдээллээ хайж байх. 

3. Аливааг хялбар ангилж, шошго наахаас зайлсхийх.

Аливаа зүйлийг А болон Б гэж ангилахгүй байх. А бол ийм, Б бол тийм гэх мэтээр ангилж шошго наахгүй байх. 

4. Чөлөө завсрыг чухалчлах.

Ажил сургуульдаа зорчих цагаа багасга. 

Хоол хүнс ба ахуй амьдралын дадлаар префронтал кортексийг дэмжих нь: 

1. Тархийг эрүүл байлгах "Омега-3" тосны хүчил.

2. Дутуу нойртой байхаас сэргийлж өдөрт цаг гарвал унтах дадал.

Гээд л сүүлийн хэдэн хуудсанд бол их л хэрэгтэй зүйлсийг бичжээ. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Шударга ёсны хордлого

12 сард уншсан сүүлийн ном. 30-нд эхлээд 31-нд уншиж дуусав. Шинэ рекордоо давтав. Төвлөрөөд уншвал, яг таг суугаад уншвал номыг "уудаг" л хүн юм байна би чинь. Мэдэж авлаа. Хэ хэ.  

Санаандгүй нет хэсэж яваад, энэ номын тухай олж мэдээд, найздаа захиад, 12 сарын эхээр надад ирсэн ном. Түүнээс өмнө нь ёстой таарч байгаагүй ном. Би чинь захих номоо их судалдаг байхгүй юу? 

Агуулга нь хэр вэ? Өгөөж нь хэр вэ? Зохиолч нь хэн бэ? Гэх мэтээр судална аа. Мөн япон хэлээр орчуулагдаж уу гэж хайж үзнэ. Яагаад гэвэл эд нар муу зохиолыг бол орчуулахгүй шүү дээ. Тийм үү? Хэ хэ. 

Тэгсэн энэ номтой ёстой санаандгүй таарсан. Яг хаанаас олж уншсанаа ч мартчихаж. Захисаныхаа дараа ямар ном бэ? гээд хайж үзсэн чинь ганц нэг сүрхий хүмүүс ютүбээрээ танилцуулсан байна шүү. 

Зохиолчийн тухай ч япон хэлээр хайж үзэв. Залуухан бүсгүй байна. Тархи судлаач гэнэ. Чухам олон ном товхимол хэлүүлсэн гэж байна. Зурагтаар ч үе үе гарч, дуу хоолойгоо өргөдөг нэгэн байна. Би ойрд нэг их зурагт үзэхгүй байгаа тул мэдэхгүй л байлаа.

Харин энэ номын ачаар нэг ч гэсэн япон хүний тухай мэдэж авлаа. Бусад зохиол бүтээлээс нь уншихыг хичээнэ ээ. Хойшид уншина аа, унших юмсан гэсэн ном ямар их байна аа. Би өөрөө ганц. Ха ха. 

Накано Нобүко "Шударга ёсны хордлого" ном. Орчин үеийн, өнөө цаг үеийн нийгмийн тулгамдсан асуудал болох сэтгэлзүйн эмзэг үзэгдлийг шинжлэх ухааны үүднээс тайлбарласан байв. 

Интернэт орчинд үүсч буй бие биелүүгээ давшлах, шүүмжлэх, хараах, зүхэх гэдэг үйлдэл газар авч буй нь хүний өөрийх нь мөн чанартай холбоотой гэжээ. Нэг л их тал болцгоогоод ганц нэг хүн лүү дайрч давшлах, өөрийн үзэл бодлоо тулгах, миний зөв чиний буруу гэж мэлзэх нь нэг ёсны "шударга ёсны дон"-д автсаны шинж гэж байна шүү. 

Мөн ингэж бусдыг шүүж, буруутгаж, шийтгэх үед хүмүүс таашаал мэдэрдэг мөн чанартайн хувьд энэ нь донтолт болон хувирч болзошгүй гэнэ. Үүнийг зохиогч тархи судлаачийнхаа зүгээс тайлбарлахыг, тархины бүтэц, үйл ажиллагаатай холбон тайлбарлахыг оролджээ. 

Зохиогчийн хэлснээр шударга ёсны хордлогод буюу донтолтод та ч, би ч, бид ч, ер нь хэн ч автаж болзошгүй гэнэ. Үүний хамгийн тод жишээ нь ковид цар тахлын үеэр халдвар авсан нэгнийгээ нийтээрээ гадуурхах үзэгдэл гарч байсан нь энд өгүүлж буй дон хэрхэн илэрч, газар авч даамжирч болохыг харуулсан явдал юм. 

Мөн өнөө цагт цахим ертөнц нь бидний өдөр тутмын амьдралын салшгүй нэг хэсэг болсноороо бусдыг шүүх энэ дон улам газар авч, хүмүүс өөрийнхөө байр суурийг хэт туйлшруулан хамгаалж, "би л зөв ярьж байна, миний л зөв, би л шударга" гэсэн үзэл бодол, хандлагад гүн гүнзгий автахдаа амар байдаг байна.

Өөрөөр хэлбэл сошиал медиа нь шударга ёсонд донтогсдын хувьд хямд төсөр хэрэгсэл болсон нь нүднээ ил. Сошиал медиад бичиж үлдээсэн сэтгэгдэл, бичвэр нь хэдийгээр хүнд санаа агуулалгүйгээр хөнгөнөөр бичсэн байсан чиг уншиж буй хүндээ сэтгэлийн гүн шарх болж үлдэх нь, мөн нөхөж баршгүй хор уршиг ч дагуулах нь элбэг.

Уншиц буй явцдаа би өөрийгөө нэлээд донтойгоо олж мэдлээ. Нүүрномд нэг хэсэг их бурснаа бодоод, ичив. Хэ хэ. Жишээ, хамт архи ууж байгаад нэгнийгээ зодоод алчихсан алдартай бөх хүнийг их шүүсэн. Хэдийгээр их гавъяатай, алдар цолтой байсан ч ёс бус үйлдэл гаргасан л бол хариуцлагаа хүлээх ёстой гэж энд тэнд санаа оноогоо их бичсэн.

Ингээд бодохоор угтаа шударга ёсыг шаардаад буй болов чиг, тэр хүний зөв бурууг хууль нь шүүгээд явчих юман дээр илүү үглэснээ мэдэх шиг, толгой руу ёнк гээд л ороод ирэв. Хэ хэ.

Блогтоо бичих гэж бодсоор явтал шинэ он гарчихлаа. Шинэ оныхоо эхний номыг эхлүүлчихсэн л байна. Нэг их удалгүй дуусгана даа. 

Дараагийн бичвэрээр номонд бичсэн бас бус зүйлсээс бичнэ ээ. Сүүлд өөрөө орж уншина. Мөн Батцэцэгийн энэ номны тухай ярьсан бичвэрийг ютүбээр олж үзээрэй. Их хөөрхөн товчлоод, базаад ярьчихсан байна билээ.

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье.