Хөгжмийн эгшиг

Зээ хө багадаа уншиж байсан номоо дахин уншив. Хэдэн жилийн өмнө аавындаа очихдоо хуучин хэвлэлийг нь авчирсан л даа. Сүүлийн ганц нэг хуудас нь байдаггүй. 

Унших сэдэл төрөлгүй явсаар... 

Интерномын 2+1 урамшуулал худалдаагаар нэг ном минь дуусчихсан байсан тул оронд нь энэхүү шинэ хэвлэлийг нь худалдаад авчихсан. Үнэ нь ч яг тэр байхгүй байсан номын үнэтэй адил байсан. Ашгүй минь гээд л худалдаад авчихсан. Хэ хэ. 

Хуучин номоо яасан бэ? гэхээр дүүдээ өгчихсөн. Дутуу байна шүү дээ гэхээр нь төгсгөлийг нь өөрөө яриад өгчихье гэж бодоод л сууж байна. Ха ха. 

За тэгээд сүүлийн үед номнуудаа их зоригтойгоор барьж авч уншиж буй тул шууд л сонгоод уншлаа. Дууслаа. Сэргээлээ. Сэтгэлийн таашаал эдэллээ.

Эхэндээ ч огт уншиж байгаагүй ном мэт л байлаа. Гэтэл нэг үйл явдлыг уншаад л шууд санаж эхэлсэн. 

Эвий минь, эвий минь Янжинхорлоо бүсгүй галт тэргэнд дайруулчихдаг хэсэг... 

Сайнбилэг залуу хайрт бүсгүйгээ алдчихдаг, өнөөх л "Арван ембүү хараад алгаа тосдог аав уу даа" гэдэг дуунд гардаг шиг аав нь охиноо хятад залууд хүчээр эхнэр болгон өгөөд явуулчихдаг аав нь "галзуурчихдаг", охиноосоо хойш нэг их удалгүй хадан гэртээ явчихдаг хэсэг... 

Энэ хэсгүүд бага насны минь тархинд хадагдан үлдсэн байж ээ. Бага насны минь ой тоонд үлдсэн хэсэг гэж бас л агуу юм аа. Яаж ийгээд л агуулга нь тархины минь тэртээ доор орших архиваас гараад ирдэг юм байна. Ай хүний тархиа гэж...

Хаа очиж нэг таалагдсан нь Сайнбилэг залуу очсон газрынхаа хэл усыг нь гойд сайн суралцдаг нь. 

Учир нь гадаад дотоодод оччихоод тухайн газрынхаа хэл усыг нь суралцаагүй, сурах гэж мэрийгээгүй олон жилийг өнгөрүүлсэн байдаг хүмүүс байдаг даа. 

Би ч өөрөө тэдгээрийн нэг төлөөлөл. Яахав их сургуульд хальт сураад ирсэн юм болохоор огт сураагүй гэж хэлэхгүй ч гүнзгийрэн судалсан уу? гэвэл ичмээр дамшиг дөө. 

"Хөөрцөгдөх" гэдэг үгтэй таарав. Цай сүлэх, самрахыг хэлдэг шиг байна. Нутгаасаа хөөрцгөө авч гаран, харийн нутагт өтгөн сайхан сүү хөөрцөгдөж уухаар хөлс нь гараад гээд л гарна. 

Хань ижилдээ нэг сайхан цай хөөрцөгдөж өгдөг юм билүү? гэж бодов. Хэ хэ.

1965 онд хэвлэгдсэн бүтээл Монгол улс НҮБ-д элссэний 4 жилийн дараа хэвлэгдэж. Мэдээж тухайн цаг үе, нийгмийнхээ тогтолцооны тухай бичиж байж ном, зохиол бүтээлээ хэвлүүлдэг байсан биз? Хэдий тийм ч монгол хөдөөний ахуй, сонин содхон агуулга, зүйлс, монгол хүмүүний мөс сайтай зан чанарын тухай уншдаг тул дээхний зохиолд дуртай.  

"Зовлонгоос ангижрах гэж оролдох нь өөрийн толгой дээр өөрөө бас нэг шаналгаа нэмэхээс өөр юу ч болохгүй."

"Төрсөн газрын шороо алт." 

Ойр ойрхон эх орондоо оччихдог сайхан цаг үед амьдарч буй тул дээрх үгний утгыг нэг их ухаж төнхөхгүй л байх шиг би ч...

"Гуньж гутах нь үнэндээ хүнд саруул сайхан бодол өгдөггүй."

"Дэлхий сугаа хавчих" гэж хэллэгтэй таарлаа. Орчин тойрон уйтай санагдах гэдэг агуулгатай шиг...

"Алтан дэлхий сугаа хавчсан биш" гэж хэлдэг юм байна. Би өдийг хүртэл таарч байгаагүй санагдах. Бага уншдагтай минь л холбоотой байх тийм үү? 

Зузаан номоо зориглоод унш гэж хэлье дөө, одооны энэ өндөрлөгөөсөө. Хэ хэ. Одоо нэг зузаан ном хараа булаагаад л байж байна. Бүр 2 ч дэвтэр юм аа. Намар жаахан амсхийхээрээ барьж авна даа. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүьсе. 

Тойром

6 дугаар сарын төлөвлөгөөт ном. Нимгэвтэр ном байлаа. Зузаан ном уншаад байсан хүн чинь дорхноо л уншаад дуусгав. 

Нимгэвтэр тул замдаа уншина гэж төлөвлөөд, замдаа авч гарсан. Яг оносон байна лээ. Зузаан ном авч гарвал ачааны нэмэр, нимгэн, жижиг ном нь цүнхлээд явахад амар тийм ээ? 

Уншчихаад буцаагаад аваад ирсэн. Угтаа үлдээж болох ч номын клубынхны минь төлөвлөгөөт ном тул үлдээж зүрхэлсэнгүй. Тэгээд ч эндээ бас тэмдэглэж бичиж амжаагүй тул...

Ц.Гончиг гэж нэг хөөрхөн "хүү" байх шиг байгаа юм. Хүү юу? Ха ха. Дүү юм билээ, эгчээс нь. Тэгээд л... 

Өмнө нэг номыг нь унших гээд би өөрөө хайгаад ололгүй, найздаа захиж үлдээгээд. Тэр найз минь хаа байсан Хөвсгөл аймгаас зохиолчоос нь өөрөөс нь гарын үсэгтэй номыг нь олж өгч явуулсан шүү дээ. 

Маш их баярласан шүү. Одоо ч баярлаж явдаг шүү. Үргэлж сэтгэл гаргадагт нь... 

"Цул мөнгөн гүүр" хэмээх хөөрхөн ном байж билээ. Зохиолчийг нь цахим ертөнцөөс хайж үзсэн. "Хөөрхөн хүү" шиг санагдсан. 

Зохиолч миний энэ блогийг олж унших болов уу? Уншаасай... Хи хи. Жаахан аальгүйтэв...

Энэ удаагийн ном нь "Тойром" хэмээх роман. Гол агуулга нь шагайн харваа гарна. Миний мэдэх ганц нэг сонин хүмүүс шагайн харваа тоглоод байдаг юм. Тэгээд би ч шагай харвааг жаахан үл тоох маягтай байлаа. 

Тойромыг уншаад бодол минь 360 хэм өөрчлөгдөв. Шагайн харваа ямар ч буруугүй гэж. Мөн аавын минь шагай харвааны хашлага, сум нь энд надад байдаг. Хаа нэгтээ яваа. Олж аваад нандигнан хадгалах минь...

За тэгээд зөвхөн шагайн харвааны тухай бус түүнийг тойрон хүрээлсэн хүмүүний амьдрал ахуй, бодол санаа зэргийг яруу тодоор өгүүлсэн. 

Үгийн сонголт нь үнэхээрийн таалагдаад, яаж бичихээрээ ингэж бичдэг байна аа л гэж бодсон. Би ч ямар бичих биш, хааяадаа ганц нэг зүйл орчуулах гэхээр бяд дутаад байдаг юм. 

Тийм болохоор л монгол зохиолчдынхоо номыг алгасалгүй унших гэж хичээнэ. Ганц нэг үг, хэллэгийг тэмдэглэж авна. Мартчихсан л явна. Дахин сөхнө. 

Уламжлал ёсоороо хөөрхөн санагдсан хэлц зэргийг эндээ бичиж үлдээх минь...

Сүүлд уншихад "онц сонирхолтой" байдаг юм. Тийм үү? 

Зохиолчийн өөрийн хэлсэн "Шагайн харвааг хүн спорт, уламжлалт наадгай, сонирхол гэх мэт олон талаас нь харж болно. Харин би урлаг талаас нь хараад, түүнийгээ хүмүүст хүргэх нь зүй гэж санан бичсэн" хэлсэн байдаг юм байна. 

Нээрээ л хойшид урлаг талаас нь нэг харж үзэхийг хичээнэ ээ. 

"Хууччуул хашлагандаа хуруугаа нийлэхдээ эмэгтэй хүний хөхний товчинд хүрч буй лугаа мэдрэх ёстой гэдэгсэн..."

Эмэгтэй хүмүүс бид ийм л агуу. Хаа байсан шагайн харваанд хүртэл ингэж нөлөөлдөг байх нь. Ха ха. 

"Хамгийн гол нь сэтгэлээ л хичээж яваарай". 

Энэ хэлц уг номын хамгийн хамгийн нь юм шиг санагдсан. 

Хачин их гуниг төрүүлсэн нэг үйл явдал нь Чин Ван Ханддоржийн агь Дэнзэнжамцын хувь заяа... Манжийн хаанаас цээрлэл хүртчихдэг. Ийм л их үнэ цэнээр олж авсан эх орон минь, эрх чөлөө минь, тусгаар улс минь гэж өөрийн эрхгүй бодогдоод, хэсэгтээ сэтгэл хөндүүрлэнэ. 

Бод доо? Бага зулзагаа оронд нь тавиад үзэхээр үнэхээрийн тэвчишгүй...

"Хашлаганаас сугарсан сум, хагархайгаас унасан үг хоёрыг барьж болдоггүй юм даа."

"Хоосон гэдэг нь чухамдаа юу ч байхгүй гэсэн үг биш харин бүх зүйл өөрчлөгддөг, аливаа зүйл тогтсон нэг мөн чанаргүй гэсэн утгын тухайтад ойлголт юм."

"Хоосон чанарт бүх зүйл хоорондоо харилцан хамааралтай хэмээн сургадаг."

Най задлахгүй, зай холдохгүй нөхөрлөдөг хүмүүс. 

"Халхын заяа их ээ" хэмээн бичвэрээ өндөрлөе. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Тунгалаг Тамир 2

Саяхан л уншиж дуусгав. Уг нь сонирхолтой хурдан уншигдаад буй хэдий ч, дунд нь бас хувьсгалт үйл явдал гараад, сонирхол бууруулаад байна өө. 

Түүнээс монгол ахуй, Хонгор, Сүрэн, Бат, Солонго нарын хайр дурлал хөөрхөн. Итгэлт баян гэж хэдийд ч "өмхий"-гөө тавихгүй айхтар өвгөн юм. Кинон дээрээ л өвгөн дүртэй гардаг болохоос зохиолын эхэнд бол одоогийн надаас ч дүү гардаг юм билээ шүү дээ. Хи хи. 

Бат сүүлд их зоримог шийдвэр гаргаад Солонгыгоо ааваас нь салгаад, аваад явдаг нь урамтай байлаа. Хонгор эвий минь, ёстой л гэнэн хонгор, цайлган залуу ч юм уу? Үрэгдчихдэг нь золгүй...

Дээхний монгол зохиол унших гоё тийм ээ? Нэг тийм амар амгалан мэдэгддэг, хүмүүсээс нь. 

Мэдээж шунал ихтэй, шулам шиг хүмүүс байсан, одоо ч бий тул. Ха ха. 

Зохиолын ганц нэг баатар минь үнэхээрийн харамсалтайгаар төгсөв өө гэж... Одоо л нэг жаргах байх гэтэл...

Мэддэг, сонсож байсан хэлц үг, зүйр цэцэн үгнүүдээ шар өнгөөр тодруулсан. Аминдаа хэр их уран цэцэн хэллэг, тод яруу хэлц оруулж вэ? гэж тоолох санаатай. Одоогоор тоолоогүй байна өө, залхуу хүрээд. 

Хажуугаар нь өөр ном уншиж байгаа тул...

Засагт ханы Цахиур Төмөр бол үнэн агуа байлаа. Дулмаагаа олж аваад, хэдийгээр өөр хүнтэй суусан байсан ч гэсэн эрсхэн дагуулаад явж буй дүр төрх... Ээ дээ уужим дотортой монгол эр хүн гэж л бодов. Бусармаг хүмүүсийн гарт амиа алдчих нь тун тоогүй. Харамсаад байх юм. 

Тэгтэл Эрдэнэ гуай яасан? Долгорыгоо хаяад явчихдаг, тэгснээ өөрөө тэр өдрөө шахуу өөр эмстэй садарлаад. Эрчүүд ийм л зэвүүн гэж бодов. Ха ха. Долгор зайлуул их тэвчээр зааж байснаа, өөр хүнтэй суучихдаг нь бүр болж гэж бодогдмоор. 

Харамсалтай нь зохиолын эцэст Эрдэнийхээ төлөө яваад амиа алдчихдаг шиг, яг үхчихдэг нь тодорхгойгүй. Эсвэл би ойлгосонгүй юу? 

Сүрэн бас их айхтар дүр юм тийм ээ? Цоглог ч юм. Итгэлтийн тэр бэрээсээ айж байгээг ээ. Ха ха. 

Олон хүмүүс энэхүү романыг ширээнийхээ ном болгосон, байнга уншдаг тул би ч мөн адил үе үе гаргаж ирж уншина даа. Яруу тод хэлнийхээ баялагийг арвижуулахдаа анхаарна аа. 

Гэхдээ байна аа? Намайг өдий олон жил болчихоод эх хэлээрээ ёстой сайхан ярьж байна өө гэж хэлдэг л дээ. Мэдээж мэдлэг мэдээлэл дулимагаас минь болж ганц нэг үг орж ирэхгүй тохиолдол бий бий. Үнэнээ хүлээе. Хи хи. 

Номынхоо тавиурт зөөлөн зөөлөн буцаалаа. Дахин заавал сөхөж уншина аа...

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Тунгалаг тамир 1

Бас л дээхэн худалдаж авсан. Ковидын үеэр. Бараг энэ номын тухай сэтгэгдэл бичих нь илүүц байх тийм үү? Хэ хэ. 

Ч.Лодойдамба зохиолчийн "Тунгалаг Тамир" роман. Мөлжүүр ихтэй ном. Дүрүүд нь ч гэсэн мөлжүүр сайтай. Зарим нэг дүрээр нь бараг судалгааны ажил хийчихмээр... 

Задлан шинжлээд, бичээд байдаг даа ганц нэг дүрийг нь...

"Говийн өндөр"-ийг уншсан чинь цаанаасаа л монгол ном уншмаар санагдаад болох бус. Тэгээд гэнэт санаад л номын тавиураа ухсан. 2 дэвтэртэй. Угтаа өөр нэг монгол ном эхлүүлэх гэсэн чинь их зузаан юм аа. Тэгэхээр нь дараа сард уншина гэж төлөвлөв. 

Киног нь зөндөө үзсэн болохоор ч тэр юм уу? Номыг нь унших минь гэж боддоггүй байж. Аав ижий хоёр минь ном нь илүү сонирхолтой, ганц нэг үйл явдал нь мэдээж зөрүүтэй гэдэг байсан л даа. 

Гэрийн минь номын санд байдаггүй байсан юм болов уу? Би сонирхож хараагүй юм болов уу? Түүнээс манайх их номтой л айл байсан. Гэхдээ саяхан нэг харихдаа номнуудаа ухаж төнхөөд Лениний 12 боть зэргийг гаргаад, хая л гэлээ. Ха ха. 

Эх хэлээ сайн сурах, эх хэлнийхээ үгийн баялагийг сайжруулмаар байвал "Тунгалаг тамир" романыг олон унш гэх зөвлөгөөг уншсанаас хойш уншмаар санагддаг байлаа. 

За тэгээд барьж авав. Дээхний хүмүүс ярих нь үнэхээр л ийм уран цэцэн байсан юм уу? 

Элдэв байгалийн үзэгдэлтэй, амьтан ургамалтай зүйрлэж их жишээ авч ярих юм өө. Суралцмаар. 

Хэвлэлийн алдаа нэлээд харагдсан. Зарим нэг хэллэг нь бүхэл бүтэн үг орхиод хэвлэчихсэн юм болов уу? гэмээр ойлгомжгүй өгүүлбэр байсан. Хэвлэлийнх нь хяналтыг хийдэг, хариуцдаг хүн байдаг л байх даа тийм ээ?

Ийм сайхан номыг баллаад хаячих юм. 

За тэгээд гоё гоё дүр их гарна. Зэвүүн зэвүүн дүр ч их гарна. Одоогоор шилийн сайн эр Засагт ханы Цахиур Төмөрийг "краш"-ланхан уншиж байна. 

Нэг дэх дэвтрийг нь дуусав. Хоёр дугаар дэвтэртээ орсон. 

Араа гоожуулсан өгүүлбэр их гарна. Айраг их ууцгаах юм аа. Ха ха. 

Өө тийм. Эрдэнэ их өөдгүй тийм ээ? Долгорыг яаж байгаа юм бэ. Тэгснээ өөрөө болохоор хоёр өдөр "завхайрч" энэ тэр...

Гэх мэтчилэн сонирхолтой л байна. Харин цаг үеийн үйл явдал нь жаахан уйтгартай. Мэдэхгүй ээ, би иймэрхүү түүхийн бүтээл уншихдаа жаахан хойрго...

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Говийн өндөр

6 дугаар сард уншив. 624 хуудастай. Уран зохиолын бөгөөд монгол ахуй гарах тул хурдан уншигдана. Өдөрт 100 хуудас уншсаар, дуусгасан. Худалч хүнд гуравхан өдөрт уншчих шиг боллоо. 

20 зууны шилдэг роман.  Сормууниршийн Дашдооров "Говийн өндөр" хэмээх роман. Говийн нэгэн гүдэхсэн залуу болох Дамдингийн тухай гарна. Мэдээж олон дүр гарна л даа. Должин, Цогзол, Цэвэлжид, Өлзиймаа, Самбуу, Гэрэл, Тогоо, Чогдов, Жамбал гээд л... 

Дүр тус бүр өөр өөрийн онцлогтой. Дээхэн үеийн хөдөөнийхний ахуй амьдрал ёстой л "Монголын амар амгалан", "зүлгэн дээр гэрээ бариад зүгээр л нэг амьдрах" гэдгийн утгыг бүрэн утгаар нь үзүүлдэг байсан гэмээр.  

За тэгээд говь нутгийн онцлог, новь нутгийн өөрийн гэсэн үзэсгэлэнт төрх байдал, хүн зоных нь ааш араншин, зан аяг, аж төрөх ёсон зэргийг дурдсан, говьд очиж үзээгүй надад шинэ соргог бүтээл байлаа. 

Нэг нартай сайхан өдөр говь нутагт очиж, тэмээ унаж үзнэ, тэмээн дээрээс наран ойрхон дууг аялна гэсэн алс холын мөрөөдөл бол бий бий. 

Наана нь дууныхаа үгийг сайтар цээжлэх, аятайхан аялаад сурчих гээд ажил их их. Хэ хэ. 

Суугуул нутаг минь нэг элсэн манхантай, тэнд нь  ганц тэмээ бий. Хөөрхий тэрмуу ганц тэмээгээр их мөнгө олно оо, эд нар. Есөн жороор нь сурталчилна. 

Ингэхэд манайхан олон олон тэмээгээ ашиглаад, эх орноо сурталчлаад, ахиухан зоос олж чадаж байна уу? Хэлээрэй... 

Үзэл суртлын хувьд бол 1940-1950 оны үйл явдлыг хамарсан. Тухайн цаг үеийн, нийгмийн үйл явдлыг өгүүлсэн. Говийн тэр нэгэн жижигхэн суманд нэгдэлжих хөдөлгөөн хэрхэн өрнөсөн, ард иргэд хэрхэн хүлээн авсан, хэрхэн гар бие оролцсон, хэрхэн дөлсөн, ямар хүмүүс нь хэрхэн завшсан, ямар хүмүүс нь үнэнчээр зүтгэсэн гээд л гарна. 

Иймэрхүү утгатай зохиол уншихаар өөрийн эрхгүй хүмүүний тухай, хүмүүний мөс, чанарын тухай эргэцүүлдэг. Би өөрөө эдгээр олон дүрүүдийн аль нь бол? гэж мэгээд л тунгаана. 

"Зөв явбал зөөлөн зөөлөн замбуулин" гэх дууны үг хар аяндаа бодогдоно. 

Ихэд олзуурхсан зүйл минь их гоё гоё үгтэй таарна. Энэ утгаараа уншаад байгаа хэрнээ эх хэлний минь үгийн баялаг асар муу юм гэж мэднэ. Мөн хот газар төрж өссөн болохоор хөдөө нутгийнхны ахуй амьдралтай холбоотой үг маш тааруу мэддэг гэдэгтэйгээ эвлэрдэг...

Тийм болохоор ч тэр үү, хөдөө нутгийн үзэсгэлэн төгөлдөрт дуртай, энэ талаар өгүүлсэн зохиол бүтээлд татагддаг байх. Тэтгэвэртээ гарахаараа ёстой л зүлгэн дээр гэр бариад ном дэлгээд л сууна. Хань ижил тэнд хонь мал гээд л... Ха ха. 

Дамдин залуу маань яасан бэ? 

Жаахан мангардуу ч гэмээр гол дүрийн баатар минь төөрч будилж, мунгинаж  явсаар, сайн хүмүүс, сайн нөхөдтэй таарч, амьдралын эргүүлэгт хөл алдалгүй, хөөрхөн мандана. Нутагтаа үлдсэн ижий нь сэтгэл тэнийнэ...

Нэг сонин нь ижийдээ очихгүй явсаар зохиол дуусчихдаг. Ижийгээ ч нэг их дурсахгүй, хар элгийн Гэрэл, Өлзиймаа ч гэх шиг. Миний зулзага тэгвэл ч гомдох л юм билээ. Ха ха. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Монгол хэлц үгийн утга тайлах үлгэр

Бас л удаан хугацаанд зээлж, цүнхэлж явсан ном. Номын сангаас зээлсэн. Номын санд ийм ном байна гээд бод доо. Сүрхий байна уу? 

Суугуул муж маань Төв аймгийн Д.Нацагдоржийн нэрэмжит Төв номын сантай харилцан ном солилцоод 5 жил гаран болж байна. 

Миний мэдэхийн овоо хэдэн номтой болсон. Хүүхдийн ном, уран зохиолын ном, ганц нэг бөхийн тухай ном, Төв аймгийн танилцуулга ном гээд л олон төрлийн ном бий. 

Түүний нэг нь энэ. Тун дажгүй санагдаад, тухтайхан шиг уншина гэж зээлж явсаар өдийг хүрэв. 

Ш.Нарантуяа "Монгол хэлц үгийн утга тайлах үлгэр" гэдэг ном. Олзуурхууштай нь монгол бичгээр бас бяцхан тайлбартай. Би нь овоо уншаад байдаг шүү. 10 жилдээ монгол бичиг гайгүй сайн сурч байсан юм, энд ирснээс хойш л хойрго болчихсон болохоос...

94 богино хэмжээний үлгэртэй. Үлгэр бүрт хэлц үг орсон. Түүнийг тайлбарласан, ил утга, далд цаад утгыг нь тайлбарласан байв. Сонсож өссөн, одоо ч үе үе сонсдог хэлц үг байв. 

Хэлц үгийг өвөрмөц хэлц, хэвшмэл хэлц гэж ангилдаг. 

Үг илжирдэггүй

Үнэн балардаггүй. 

Үгэн дотор үг байдаг

Үхрийн нуруунд гуур байдаг. 

Үгэнд үхэхээр

Сүхэнд үх. 

Үгэнд дайрагдахаар 

Үхэр тэргэнд дайрагд.

Үгэнд ижилдвэл цэцэн болдог

Илдэнд ижилдвэл баатар болдог.

Дээхэн үеийн хүмүүсийн харилцан яриа зэргийг сонсохоор үнэхээрийн уран яруу ярьдаг байсан тийм ээ? Одоо бол хар яр, түс тас гээд л ярьчихдаг тийм ээ? 

Би өөрөөрөө жишээ авахад гэртээ бол жаахан даам царайлаад, тэг ингэ гээд шулуухан заагаад явчихдаг болоод байгаа, сүүлийн үед. Тэгэхгүй бол тэртэй тэргүй хийх ёстой зүйлээ хийхгүй утас маажих нь утсаа маажаад, тоглох нь тоглоод, унтах нь унтаад уур хүргээд байдаг юм аа. Ха ха. 

Энэ номыг уншсан чинь өөрийн эрхгүй уран яруу, хэлц үг зэргийг оролцуулаад ярьдаг болмоор, яриандаа өргөнөөр хэрэглэдэг болмоор санагдав өө...

"Аргатай бол арсланг унана."

"Аргат туулай арслана барина." Эдгээр хэлцийг санан санан, ажилдаа, амьдралдаа хэрэгжүүлнэ ээ. Хо хо. 

"Бага уувал бал, балбартал уувал мал." Энэ үгийг халбага дарс уухдаа санаж явах юм шүү. Ха ха. 

"Хэв жигд бол бичиг нь сайхан, Хэл цэгц бол яриа нь сайхан." Гараараа бичих ховордсон тул бичгийн хэв минь маш муухай. Гаргацтай л бичиж байвал болно доо, тийм үү? Буруу зөв яриад хүмүүсийн уурыг хүргэх тохиолдол их ээ их. Хи хи. 

Зарим нэг нь сонсож байгаагүй хэлц байлаа. 

"Бугын бөөр тасарч унахыг хүлээж чоно үлбэрч үхэв."

"Битон ч үгүй бяруу ч үгүй."

"Зам эвддэг ус, зан эвддэг архи."

"Бялуугаар зодвол иднэ, булгаар зүлгэвэл уйлна."

"Газар хороохгүй гахайн жороо морь."

"Гэрээс үгээ салхинд."

"Манзушир аварсангүй, манхны туулай аврав."

"Санаа нь дэлхий, чадал нь мэлхий." Зэ хө, санаж явна аа. Өглөө сэрэхдээ би санаа нь дэлхий, орой нь харьж ирээд чадал нь мэлхий болчихоод байна өө. Ха ха. 

Дараа дахин нэг зээлж аваад, дахин дахин нухацтай уншина аа. Хэлц үг орсон үлгэрүүд нь бас сонирхолтой юм. Нэг уншаад тогтоохгүй, зарим нэг үлгэрүүдийг бол уншсан, мэддэг байсан. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хзсье. 

Зам

Овоо хэдэн жилийн өмнө аав минь охиндоо авчирч өгсөн ном. Аав минь багадаа уншиж байсан ном. Олон жил хадгалаад, саяхан зориглоод номын тавиур дээрээсээ буулгаад, ойрхон байлгаж байгаад, уншиж дуусгалаа. 

Багадаа ч юм уу? Соц нийгмийн үед уншсан бол нэлээд, бүр онц сонирхолтой байж магад л роман байлаа. Эдүгээ үед бол мэдээж агуулгын хувьд нэлээд үзэл сурталтай, орос ах нарыг магтан дуулсан агуулгатай. 

Ядаж байхад орос нь дайн зарлаад, дайтаад байгааг ч хэлэх үү? Өмнөх дайнаасаа сургамж авдаггүй юм байх даа? Хэнд хэрэгтэй гэж дайтнав? гэж мэгж бодсон шиг суугаа өдий цагт оросыг өмөөрөх хүсэл төрөхгүйд гол учир байх шиг ээ...

За гэхдээ ганц энэ роман ч бус юм аа. Дээхний ихэнх романууд заавал оросыг магтан дуулсан, ардын намыг магтан дуулсан л биш бол хэвлэдэггүй, боож хаадаг байсан болохоор бүгд шахуу л хойд хөршдөө, нам засагтаа тал засдаг байж дээ. Өрөвдмөөр ч юм шиг...

Намсрайн Банзрагч "Зам" роман. Уртын дуучин Норовбанзад гуайн нөхөр гэж байна шүү. 

Аав минь "За яасан? Хоцрогдсон агуулгатай байна уу?" гэж асуусан. Хэ хэ. 

Хоцрогдох ч юу байхав, түүх л юм даа тийм ээ? 

Агуулгын хувьд монголд анх удаагаа "машин", "чийчаан" орж ирж байсан тухай, мэдэхгүй түмэн олон яаж хүлээж авч байсан тухай гарна. 

1965-1966 онд бичигдсэн гэхээр аргагүй аав минь бага байжээ. Уншсан цаг хугацаа нь өсвөр насандаа л болов уу? Хөдөө орон нутагт ном сэтгүүл бага зэрэг оройтож хүрдэг байсныг үгүйсгэхгүй. 

Монгол Трансын анхны жолооч болох Торгон Жанцан гэдэг хүний бодит амьдралаас сэдэвлэн бичсэн гэнэ. Орос, Чех, Румин, Белорус гэсэн хэлнүүдэд орчуулагдсан байдаг гэнэ. Их эд ээ. Хэ хэ. 

Монголын уран зохиолын дээжис 108 боть номнуудын 61-т цуврал болон хэвлэгдсэн байдаг гэнэ. 

Өлзий гэх анчны ганц хүү Дугарын амьдралын тухай өгүүлнэ. Багаасаа өнчин өрөөсөн өссөн түүний амьдрал адал явдлаар дүүрэн гэж юүхэв. Угтаа зам тээврийн тухай хэдий мэт боловч хүмүүний "амьдралын зам"-ын тухай, тэрхүү замаа хэрхэн зөв сонгох, буруу зам сонговол хэрхэн бүтэлгүйтдэг тухай өгүүлсэн ном байлаа. 

Дугарын дүрээр хар буруу санаагүй, гэнэн хонгор, ёстой л монгол хүний уужим, тусч, эгэл бор зангийн тухай, Сүхбатын дүрээр атаархуу, зальжин, шунаг зангийн тухай өгүүлнэ. Мэдээж их олон дүр гарна. Насанхүү гэгч сайхан монгол эмэгтэйн дүр ч бий. 

Хүний амьдралын нандин учрал, хайр дурлал, ээнэгшин дасах, хагацал, зовлон, үзэн ядалт, баяр хөөр, уй гуниг, шунал хүсэл, атаа жөтөө гээд бүхий л зүйл гарна. Тэр бүрт "нээрээ л тийм дээ, өө мангар аа, харамсалтай юм аа" гэж тухайн дүрүүдэд орж уншина. Тархин доторх хар мянган бодлоосоо ангижирч бясалгал болдог гэдэг нь ингэж номондоо орж уншихыг л хэлдэг байх тийм ээ? 

Хүний мөс гээч зүйл үеийн үед их чухал юм даа гэж бодогдох. 

Дээхний ном тул гоё гоё ишлэлүүд их таарна. 

"Нуур амар бол нугас амар".

Энэхүү зүйр цэцэг үгийг уншаад өнөөгийн монголын минь нийгмийн элдэв үйл явдлуудад яг таарах зүйр үг байлаа. Нэг л биш ээ, улс төр. Түүнийгээ дагаад иргэд бид нь бас бухимдалтай, ууртай, ирээдүйдээ итгэлгүй ч болоод байх шиг...

Болдогсон бол нисэж очоод бүгдийг нь байр байранд нь тавьчихмаар, өөрөө би еөк болчихмоор. Ха ха. Та нарт бас тэгж санагддаг уу? Ний нуулгүй хэлээрэй.

Зам гэснээс бид ч хүний амьдралын нэгэн жимээр энд өөрсдийн гэсэн замаар л хорвоогийн тоос хөдөлгөж байна даа. Өөрсдийн сонгосон зам, шулуун дардан бус ч өөрсдийн минь зам...

...Мөн Японд хаа очиж засмал зам нь бат бөх, олон салаа, хүн зоныхоо ажуй амьдралд асар том үүрэгтэй юм даа. Яг одоо бид Туул голоо сэтлээд гэчихэв үү? Хашиж байгаад гэчихэв үү хурдны зам барих тухай яригдаад, халуун сэдэв болоод байгааг ч хэлэх үү? 

Цэвэр усны нөөцтэй нь асар ихээр холбоотой ганц голоо үгүй хийчих гээд байх юм тийм ээ? Мэргэжлийн бус хүн болохоор байгаль эхээ л хайрлацгаая гэж хэлмээр байна өө. 

Түгжрэлийг арай өөр аргаар зохицуулж болмоор. Жижигхэн хотдоо бас алхаад байж болмоор... Энэ алхах нь нэг л гаргалгаа нь шүү. Түүнээс бүгдийг нь алхацгаа гээд байгаа юм биш шүү. Ккк. 

Романы тухай бичиж явснаа ихэд халих юм даа гэж. 

Ном уншмаар, ном уншуулмаар байдаг хүмүүс минь нэг уншаарай. Эх орныхоо нэгэн түүхэн он цагийн уран зохиолтой танилана шүү. 

Аавдаа баярлалаа. Хайртай шүү. Номонд дурладаг болсон минь ижий аавын минь нөлөө шүү дээ...

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Тархины блок

Жилийн өмнө байх аа, найз минь өгч явуулсан. Бас бус хэд хэдэн ном өгч явуулсан, унших юмсан даа гэж. Гэхдээ өрөөстэй номнуудаа маш эрчимтэйгээр буулгаж ирээд уншаад л байгаа, уг нь. Он гарсаар 12 ном уншсан байна. 

Одоо 13 дахь номоо эхлээд талдаа орчихсон яваа. Сард 4 ном уншаад байна. Энэ эрчээрээ 4 дүгээр сард ч 4 ном унших бодолтой. Номын клубынхаа төлөвлөсөн нэг ном, төлөвлөгөөгүй буюу сонирхлоороо гурван ном. 

Зарим номнууд нь жаахан зузаан бол тоог нь нэгээр цөөлж магад л юм. Ямартай ч энэ унших дадал бол "энгийн дадал" минь болжээ. Өдөрт заавал ганц хоёр хуудас уншина. Яаж ийгээд л үүндээ цаг зав гаргана. Дуртай зүйлдээ хүн чинь цаг гаргаад байдаг юм байна шүү дээ, та нар ч гэсэн оролдоод үзээрэй. 

Гэснээс энгийн дадал болгочихмоор ганц хоёр зүйл байдаг. Нэг л болж өгдөггүй ээ. Хичээнэ ээ, бага багаар. 

Ганбатын Мөнгөн "Тархины блок" гэдэг ном. "Хадгаламж өлсөхөөс эхэлнэ" гэдэг номыг нь уншаагүй л дээ. Энэ номных нь пдф-ийг хувилаад нэг залуу надад бэлэглэсэн шиг санаад байна. Өөр ном ч билүү? А4-н цаасан дээр хэвлэсэн тэр номыг нэг хайж олъё байз? Олон тавиурны минь хаа нэгтээ өрөөстэй л байгаа байх. 

Ингэхэд би их олон номын тавиуртай. Зулзагын өрөөнүүд, миний өрөө, мөн том өрөөнд минь гээд л. Саяхан том өрөөндөө эргэдэг номын тавиур авч тавьсан. Хэллүү? 

Уншиж буй номнуудаа, зээлсэн номнуудаа түр зууртаа өрж тавьж байх зориулалт бүхий номын тавиур хэрэгтэй байна гэж хошуугаа унжуулсаар байгаад зорьсондоо хүрсэн. Хэ хэ. Ахлах ангийн зулзага минь сонирхоод л, тусдаа гарахаараа авч тавина гэсэн, өрөөндөө. Хэ хэ. 

Зээ, тэрхүү Хадгаламж өлсөхөөс эхлэнэ номыг нь эргэн тойрныхон минь уншсан л байх тийм үү? Би ч өөрөө боломж нь гарвал олж уншихыг хичээнэ ээ. Санхүүгийн мэдлэг, туршлага зайлшгүй л хэрэгтэй зүйл, хүний амьдралд. Хадгаламжтой болох, зарлага нь орлогоосоо бага байх ёстой гэх мэт... 

Хөөрхөн хөөрхөн санаа байна шүү. Тэмдэглэж авав. Шууд номон дээрээ л тодруулчихсан л даа. Дээхнийх шиг дэвтэрт тэмдэглэж бичихээ байж дээ. 

Залхуугийн л шинж байх даа. 

Ийм бодол ч өөрөө тархи минь блоклогдчихсоны нэг шинж байх тийм үү? 

Залуу хүн гэхэд бусдыг зөв зүйлд уриалан, зөв зам руу чиглүүлэн, өөрөө үлгэрлэн яваад бахархмаар. Зарим нэг бэлэн мөнгөн дээр оччихоод "бүлт бүлт" үсрээд байдаг залуусыг бодвол тийм ээ? Хэ хэ. 

Ингэж бодох минь ч бас тархины блок байхдаа тийм ээ? 

Гэснээс эрэгтэй хүний иймэрхүү хүний хөгжлийн тухай ном уншсандаа олзуурхаад өө. Учир нь дандаа л эмэгтэй хүмүүс л энэ тухай бичиж, өөрчлөгдөцгөөе, хөгжицгөөе гэж бичээд, ном товхимол гаргаад байх шиг санагддаг юм. 

Эсвэл би өөрөө эмэгтэй болохоороо эмэгтэйчүүдээ дэмжих гээд тэдгээрийнхээ бичсэн номнуудыг түлхүү аваад байдаг ч байж магад. Далд ухамсар нөлөөлдөг ч байх. 

Нэг авууштай нь өөрийнхөө амьдралын туршлагад үндэслэн бичсэн нь. Надаас дүү залуу байж амьдралын ихээхэн арвин туршлагатай хүн шиг санагдсав. Эхэндээ ч надаас ах юм байх даа гэж бодсон чинь бацаан байсан. Хи хи. 

Гэснээс би ч одоо аниа гэж дуудуулдаг болсон шиг байна өө. Сая л гэхэд монголоос төрийн албан хаагчид ирээд. Бүгд л дүү байлаа. Хэдэн жилийн өмнө бол би өөрөө бацаан, энэ бацааны чих алт болчихлоо гэж хэлүүлдэг байсан юм л даа. Ха ха.

Олон л хөөрхөн санаануудаас нь хэрэгжүүлж болмоор нь "оройдоо хөнгөн хооллох". Үүнийг бол чи чадна. 4 сараас эхлэн 18 цагаас өмнө хөнгөн хооллох минь гээд хэрэгжүүлж байна. 3 л хонох гэж байна шүү дээ. Ха ха. Гэм нь найз нөхөдтэйгөө уулзах гэх мэт уруу татагсад их гарч байна шүү. Зохицуулаад л явна даа. 

Дэлгэрэнгүй мэдмээр байвал өөрсдөө уншицгаана биз дээ.

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Тренди бүсгүй 2

Шинэхэн 3 дугаар сарын мэнд ээ. Олон олон учрал тохиол авчирсан сар байгаа юм. Бүгдэд нь гялалзсан амжилт хүсье. 

Үргэлжлэл. 

Бичих гэсээр байтал 3 дугаар сар гарчихлаа. Энэ сард ч 3-4 ном уншихыг хичээнэ ээ. Учир нь хувь хувьсгалын ажил ихтэй. Тэдгээрийнхээ цаг цавыг харж байгаад, өөртөө унших цаг гаргаж байж л хэдэн ном унших байх даа. Мөн төлөвлөгөөт номоо гартаа оруулчихсан. Сэтгэл өег байна өө. 

Зохиогчийн нэрнээс харахад казак үндэстэн шиг байна тийм ээ. Гэснээс би өнгөрдөг жил нэгэн казак бүсгүйтэй танилцсан. 

Дараа гэрт нь очвол үндэснийхээ "каз" хоолоор дайлна гэсэн. Идэж үзээгүй болохоор сонирхолтой санагдаад байгаа. Нэг нартай сайхан өдөр очиж дайлуулах юмсан. Хэ хэ. 

Ютүб дээрх нэгэн бичлэгийг нь үзсэн. Дуу хоолойны өнгө, хэл ярианых нь хэлбэр таалагдсан. Зарим нэг хүүхнүүд хэт хичээгээд ганц нэг үгээ сонин сонин хэлээд, цаанаасаа нэг маяглаад байгаа нь мэдэгдээд байдаг дээ. Тийм биш байсан гэсэн үг л дээ. 

TRENDI гэдэг үгнийх нь тайлбар их хөөрхөн. Time-цаг хугацаа, Relationship-харилцаа, Education-боловсрол, Niceness-гоо, сайхан байдал, Diligence-дайчин чанар, Yoga-бясалгал, төвлөрөл, -бясалгал, төвлөрөл, амьдралын мөн чанар гэдэг англи үгнүүдийн эхлний үсгийг нийлүүлсэн үг гэж байна шүү, зохиолч бүсгүйн бодож олсноор.

Мэддэггүй ганц нэг анли үгээ мэдэж авлаа. Тогтоох байгаа? Мартчихалгүй л байх юмсан. Хэ хэ. 

Хүний хөгжлийн тухай маш олон ном уншаад, түүнийгээ нэгтгээд, базаад, хэрэгтэй гэсэн, өөрт таалагдсан зүйлсээ өөрийнхөөрөө баяжуулаад нэг ном болгочихсон сүрхий байна уу? Нэг их олон ном уншилгүй энэ ганц номыг уншихад л бараг болчихоор байсан шүү. Гадны зохиолчдын бичсэн, зарим нэг агуулга нь орчуулгаасаа болдог юм болов уу толгойд бууж өгдөггүй ном байдаг даа. Тэдгээрээс хавьгүй илүү байж мэднэ. 

Адаглаад л монгол бүсгүй, монголынхоо хөрсөнд тааруулж л бичсэн байж таарна. Монгол бүсгүйдээ, монгол охидоо нүдэндээ төсөөлж ирээд л бичсэн байх магадлал өндөр тийм үү?  

Иймэрхүү агуулгатай ном миний залууд хэвлэгдсэн бол ч тийм ээ? Би өдийд үзүүлээд өгсөн байгаа гэхгүй юу. Ха ха. Худлаа худлаа, тоглосон юм. Би чинь их залхуу төрлийн хүн гэдгээ мэддэг, үе үе сэтгэлээр унадаг ч, одоо нэг их тоохоо болиод эвлэрч эхэлсэн байна лээ, өөрийн мэдэлгүй...

Өнгө өнгийн наадаг цаас наас тэмдэглэсэн мөртлөө яг бичих гэсэн чинь аль хэсгээс нь бичих вэ гээд эргэлзчихлээ. Бичихэд та нарт нэлээд улиг болсон агуулга, уриа лоозон мэт санагдах юм шиг санагдаад байх юм. 

Уучил, таларх, бичиж тэмдэглэ, дасгал хөдөлгөөн, цаг төлөвлөлт, бүү гомдолло, өөдрөг бай, унш, суралц гээд л хөвөрнө. Талархал бичиж эхэлдэг юм билүү гэж бодогдоод. Бичиж талархдаггүй ч санахаараа бүх зүйлд талархаж байна гэж өөртөө хэлдэг юм. 

Үүнийгээ бүр нарийвчлан, тодорхой болгох ёстой юм шиг байна. Жишээ нь блогоо тасралтгүй бичиж буй өөртөө талархаж байна. Олон жил блог бичих орчныг бүрдүүлж буй эргэн тойрныхоо хүмүүст баярлан талархаж байна. 

Ном унших боломж олгодог найз нөхөддөө, гэрийнхэндээ талархлаа. 

Гэх мэт нэг бүрчлэн өдөр тутамдаа болж буй, бүтэж буй зүйл нэгд нэгэнгүй бичим талархах нь чухал шиг байна шүү. Зохиолч бүсгүй өөрийн талархдаг 60 зүйлсээ бичиж танилцуулсан байна лээ. Түүнээс нь будаа идэж болох юм...

"Ном бол оюуны хүн. Иймд залуудаа аль болох их ном унш" гэсэн байна шүү, хүүхэд залуус минь. 

Гэр бүл, нөхөр хүүхэд, ажил төрөл гэх арагшаа санаа зовох зүйлгүй байгаа дээрээ сайн унш гэж "аниа" нь бас нэмээд хэлье дээ. Нөхөртөө цаг гаргах, үр хүүхдэдээ цаг гаргах, гэр орондоо цаг гаргах, найз нөхөддөө цаг гаргах гээд нас чинь ахих тусам ном унших цаг хомс болдог шүү. 

Хичнээн супер дупер нөхөртэй байгаад гэртээ бол "том хүү" чинь юм шиг л байна шүү. Ха ха. За тэгээд энэ "өргөж авсан том эрэгтэй хүүхэд"-с чинь гадна өөрийн чинь төрүүлсэн хүүхдүүд гээд л сатаарах зүйл их их. Ха ха. 

За за олигтой зүйл бичээгүй байтал дахиад л уртаас урт бичвэр болчихлоо. Үргэлжлэхгүй ээ. Та бүхэн уншмаар байвал өөрсдөө худалдаж аваад уншина биү дээ? Нэг бол зээлээд ч юм уу. 

Гэснээс уг номыг нэг найз минь наддаа бэлэглэсэн юм, хүнээс авсан гээд. Тэр бэлгэнд авсан хүний нэр нь бичээстэй байсан.Тэр бүсгүйд таалагдаагүй байх, би болохоор дээр нь худалч хүнд хуудас бүрт нь цаас наагаад, шар өнгөөр тодруулчихсан. Хи хи. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Тренди бүсгүй

2 сард уншсан ном. Энэ сард би эрүүл мэндийн шаардлагаар цөөн ном унших байх гэж таамаглаж байсан чинь бусад саруудад уншдаг тооны ном уншсан байна. 3 дахь ном. Хажуугаар нь япон уншчихсан. Нийтдээ 4 ном. Маш том амжилт. 

Догь биз? Энэ маягаараа уншвал оны сүүлд 50 ном уншчихсан байж мэдэх л юм. Ямарав дээ? Энэхүү номд ч мөн адил ном уншихын ач тусыг онцолж бичсэн байна билээ. 

Өмнөх номны агуулгыг үгүйсгэсэн агуулга бүхий ч уншихад таатай байлаа. Бяцхан зөвлөгөө өгөхөд охидтой ээжүүд өсвөн насны охинтой бол уншуулахад дажгүй санагдсан шүү. Охин чинь ирээдүйд өөрийгөө хөгжүүлэх, өөрийгөө олох, амжилттай суралцах, амжилттай ажиллахад тодорхой хэмжээгээр сэдэл өгөх агуулгатай юм билээ...

Табигатын Гүлдаурен хэмээх бүсгүйн "Тренди бүсгүй" гэдэг ном. 

Цаг үетэйгээ хөл нийлүүлэн алхах эрхэмсэг бүсгүй "надад" зориулсан ном. Хи хи. 

Яг хөл нийлүүлж алхаж байна уу? гэж өөрөөсөө асуусан чинь "үгүй" гэдэг хариулт ирэв. 

Яахав, гэр бүлтэй, ажилтай, орох оронтой, цалингаас өөр орлого гэх зүйлгүй, жирийн л нэг дундаж? бүсгүй нь байна өө. 

Яахав, хааяадаа цалингаас гадуур ганц нэг орлого олдог л доо. Халтуур хийдэг. Ха ха. Ирээдүйд олох байгаа гэж мөрөөдөөстэй бас болоогүй ээ. Мөрөөдөхөд мөнгө төл гэсэн байсан шүү, энэ номд. 

За тэгээд наадаг цаасаа бараг хуудас болгонд л наав. Шар өнгөөр тодруулав. Би нь иймэрхүү агуулгатай номд бас ч гэж дургүй биш шиг байна лээ. Яг өнөө маргаашдаа хэрэгжүүлэхгүй ч, алсдаа хэрэгжүүлнэ гэж боддог шиг байгаа юм. Угтаа уншсаныхаа маргаашнаас ч юм уу хэрэгжүүлээд эхэлбэл ч ёстой нэг "тасарчих" гээд байна тийм ээ? Хо хо.

Энэ зохиогч бүсгүй их сүрхий бүсгүй байна өө. Ёстой нэг хэн нэгний "ментор" баймаар. Амьдралын көүч гэсэн шүү нээрээ. Цахим хуудсаараа олон олон бүсгүйчүүдэд үлгэр дуурайлал болдог, хичээл заадаг, зөвлөгөө өгдөг юм байна. 

Би сая л олж мэдлээ. Бахархаж байна аа. Соёлч боловсноор бусдад нөлөөлж буй чадварлаг бүсгүйд баярлалаа. Бусдад нөлөөлөгч байна гээд хэтэрхий бүдүүлэг, хэтэрхий ёс бус аашилдаг хэдэн бүсгүй бий дээ, манайд. Зоригтой, шударга хэлж буй гэж өмөөрөх хүн бий ч, зоригтой байна гээд бүдүүлэг байхыг, шударга байна гээд ёс зүйгүй байхыг хэлэхгүй байх өө. 

За дараагийн бичлэгт өөрт таалагдсан болон, бусдад хэрэг болохуйц ганц нэг зүйлсээс нь бичиж тэмдэглэнэ ээ. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Харуул Алтай 2

Үргэлжлэл бичмээр санагдаад өө. 1 сард 4 ном уншсан хүн байна даа. Хэ хэ. 2 сард унших номоо сонгоод, эхэлчихэн гэж байгаа. Ид эдээ. 2 сард цагаан сар, хувийн жаахан ажилтай тул их ном уншиж чадахгүй. 1 ном уншиж амжвал их юм гэж төлөвлөж байгаа. 

Гэснээс би нь нэлээд төлөвлөдөг болсон шүү. Ажил амьдрал тэгж шаардаж байна өө. Хагас жилийн цаадах ажил ч төлөвлөгдсөн байна энд. Мэдээж гэнэтийн зүйл гарна. Тэр бүрд нь өөдрөгөөр, эерэгээр, эрч хүчтэйгээр, сэтгэлд тааламжтайгаар биелүүлээд, гүйцэтгээд явна гэж төлөвлөж байна. 

Би юу? Миний дараа та нар шүү. Хо хо.

Оршил нэг иймэрхүү. 

Бадамыг бодохоор л гэнэн, тэнэгийг нь гайхаад л, одоо ч бодогдоод болдоггүй ээ. Тэгээд л бичмээр санагдаад байсан байх өө. 

Сэтгэлийн минь эмзэг утсыг хөндчихсөн шиг байгаа юм, энэ зохиол. Яагаад ч юм эх оронд минь эдүгээ ч дээдэс нь хөлөө олоогүй мэт аашлаад, хувийн эрх ашгаа нэгт, нэн түрүүнд тавиад буй нь харамсалтай, уйтай бөгөөд хэлэх үг олдохгүй л явна. 

Тэртээ олон жилийн өмнө буюу 100 гаран жилийн өмнө өрнөсөн хувьсгалт үйл хэрэг. Тусгаар тогтнож, биеэ дааж, хөлөө олж төвхнөх хүртэлх хэсэгхэн хугацаанд гарсан үймээн, самуун. Алслагдсан орон нутагт мэдээ мэдээлэл нь хоцорч хүрдэг, хүмүүсийнх нь сэтгэхүй, ухааны нь цар хүрээ, эрхтэн ямбатных нь хувийн эрх ашиг, өв хөрөнгийн төлөөх шунаг цэвдэг сэтгэлийн золиос болж төрс өссөн нутаг Харуул Алтайгаа орхин харь орныг зорьсон нэгэн хэсэн монгол угсаатан. 

Эвий эвий минь. 

Миний бие ч өөрөө эх орноосоо, элгэн саднаасаа хол ажиллаж амьдраад 20 гаран жил болчихсон л явна. Бадам гүнжийн харьд өнгөрүүлсэн хугацааны тал нь гэсэн үг. Хэдийд нутагтаа харих юм бүү мэд. Яахав зундаа нэг нисэж оччихоод л байна, боломжтой үедээ. Санхүүгийн боломж шүү. Онгоцны тийзний үнэ бага зэрэг хямд байдаг бол зөндөө л нисээд очмоор...

Олон олон дүр гарна. Бордье, Равдан, Дүгэр, Сүрэн, Хаян, Чой, Цэрэн, Баадай, Раазан, Жүгдэр, Авирмэд, Аюурдоо, Азамат, Банчин эрдэнэ, Ли овогт, Шэн овогт гээд л. Бүгд өөр өөрийн гэсэн онцлогтой, ааш зантай...

Алтай гэхээр баруун тийш тийм үү? Ижий аавын минь төрсөн нутаг мөн баруун зүгийнх. Баруун зүгийн нутгийн үзэсгэлэн, магтаал, зүйрлэл сонсох дуртай байдаг, яагаад ч юм. Магадгүй Бадам бүсгүйн нэгэн адил нас нэлээд яваад ирэхээрээ эх нутгаа, монгол орныхоо баруун аймгуудын, баруун тийш сэтгэл зүрх минь тэмүүлэх магадлал өндөр ч юм шиг санагдаад, совин татаад...

Бас нэгэн сэтгэлд хоногшсон нь "хар чоно"-ын тухай домог. Удам угсаа нь чононоос гаралтай, өвөд дээдэ минь биднийг урд зүгт чиглүүлж байна, дуудаж байна, бла бла гэсэн домог яриа, цуу яриа, мухар сүсэг, мухар бишрэл, нэг хүнийг шүтэн бишрэх, өөрийн үзэл бодолд итгэлгүй, бусдын үгэнд орох нь ямар их гарз хохирол, аюул дагуулж болдгийг бэлхэнээ харуулсан байлаа.

Хаа очиж уг зохиолд гардаг эрчүүдийн хувь заяа бас ч гэж дажгүй, алдаж онох нь бий ч зөв зам, зөв гольдролдоо амархан орсон мэт. Бүсгүйчүүдийн хувь заяа нэлээд хэцүү байлаа. Тэнүүлчдийн, дээрэмчдийн, тонуулчдын хүчинд автан, хүчирхийлэлд өртөж буй дүр зураг үнэхээрийн зүрх шимширнэм байлаа. Ямар ч үед бүсгүй хүний эрх ашиг маш их хөндөгдөх юм даа л гэж гуниглав. 

За тэгээд хүнд эх орон шиг үнэт зүйл байдаггүй, адуу хүртэл эх нутгаа гэж гүйдэг, харь нутагт хичнээн сайхан байсан ч аз жаргалыг эдлэхгүй ээ гэсэн үг өгүүлбэр ихтэй байлаа. Ийм мөрттэй таарах бүртээ толгой дохин уншсан. Надад л хэлээд байх шиг...

Тийм ээ, хүнд эх орон шиг үнэт зүйл үгүй ээ, үүнтэй санал нийлнэ. 

"Өсөхийн жаргалыг жаргалд бүү бод, өглөөний нарыг наранд бүү бод" гэдэг үг байдаг даа. Аав минь их хэлдэг юм. Бадам ахайтны хувь заяаны тухай уншихад энэ л үг санаанд орно.

Хойшид ард иргэд бид их хашир, их хянамгай, хардамтгай, холыг хардаг, наадах цаадахыг тунгаан боддог, мэдээлэл сайн олж авахыг хичээдэг байх хэрэгтэй юм байна шүү. Хайнга, нэг л талаас нь хардаг, хэт итгэмтгий байх нь дэмий юм байна шүү. 

Төгсгөлд нь би эх орондоо очиж ясаа тавина шүү, Бадам эмгэн шиг. Та нар битгий ад үзээд байгаарай. Би зөндөө зөндөө мөнгө эх орон луугаа шилжүүлсэн байдаг шүү. Хойшид ч бага багаар шилжүүлэх байх. Тийм учраас эх орондоо тодорхой хэмжээгээр, өөрийнхөө чадлын хэмжээнд хувь нэмрээ оруулсан шүү. Ха ха. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Харуул Алтай

1 сарын сүүлээр уншиж эхлээд 2 сар гарахаас өмнө хичээсээр дуусгав. Багадаа уншиж байсан тул дахин уншмаар санагдаад. Нэлээд дээхэн  захиж авчруулсан. Зузаанаас нь халгаад, өөр ном дугаар дайрч уншигдаад, клубын төлөвлөгөөт номнуудыг уншаад гээд л хойшлуулаад байсан юм. 

Энэ жил хойрго зан, хойшлуулдаг зангаа бага зэрэг даван туулан санаатай л байна. Тэгээд л номын тавиураасаа сугалаад гаргаад ирсэн чинь юу вэ? 766 хуудастай байдаг юм даа. Яахав, хэмжээ нь жижиг А5ын хэмжээтэй л дээ. Гэхдээ байна аа үсгийн хэмжээ жижигхэн юм билээ шүү. 

Их л зориг шаардсан шүү, эхлэхэд. Нэг эхэлчихсэн байхад харин сонирхолтой тул хурдан уншигдана. Сонирхолтой. Ялангуяа гол баатар болох бүсгүйн тухай. Түүнээс өнөөх л лам нарын хорчин үйл, ноёд түшмэдийн шунахай сэтгэл гэх мэт нь дээхний зохиол бүтээлд гардаг сэдэв. 

Аргагүй дээ, цаг үе нь, нийгэм нь социалист үзэл сурталтай байсан тул шашныг хар тамхи гэж ухуулж, сэнхрүүлсэн агуулгатай л бичихгүй л бол хааж боогоод хэвлэдэггүй байсан биз дээ гэж дотогшоо би өмөлзөв. 

Доржийн Гармаа зохиолчийн "Харуул Алтай" 20-р зууны шилдэг роман. Агуулгыг нь бүдэг бадаг санаад л, сэтгэлдээ тээгээд л явсан. 

Нэгэн монгол бүсгүй эх нутгаасаа хувь заяаны эрхээр хагацаж, харь газар 40 гаран жил амьдарсаар, нас нэлээд дээр гарсан хойноо нөхрөө даган эх нутагтаа хөл тавина. 

Үүнээс өөрийг санахгүй байсан юм. Дахин уншаад нээрээ ийм үйл явдал гардаг билүү? гэж бодон бодон уншив. 

Сайхан бүсгүй болж төрөх хэцүү юм аа, тийм ээ? Үзэсгэлэн гоо дээр нь нэмээд дураараа зоргоороо, эрх танхи, тэнэгдүү байвал за тэгээд бүр л "замхарчих" юм аа. Олон олон эртний зохиолд "саруул ухаан"-гүй үзэсгэлэн гоо бүсгүйчүүдийн хувь тавилан ёстой нэг адармаатай болчихдог тухай гардаг юм. 

Агуулгыг нь бичих илүүц байх. Миний үеийнхэн, дээшээ үеийнхэн бол ихэнх нь уншчихсан байх. Залуу үеийнхэн бол нэг уншчихад зүгээр байх өө. 

Мэдлэггүй, мэдээлэлгүй, харанхуй, гэнэн итгэмтгэй байх нь ямар харалган үйл хийхэд хүргэдэг, хэн нэгний үгэнд оромтгой, одооны хэллэгээр бол тархиа угаалгачихдагийг харуулсан зохиол байлаа. 

Мэдээж тухайн цаг үед мэдээлэл авах, түгээх техник технологи нь хөгжөөгүй байсан л даа. Гэхдээ л... Одоо үед ч мэдээллээс хоцорчихдог, огт мэдээлэлгүй байх үе гардаг даа. 

За дараа үргэлжлүүлнэ ээ. Урт зүйл бичвэл хүмүүс уншихгүй тйим үү? Байнга зочилдог уншигчдынхаа тав тухыг бодохгүй бол тийм ээ. Хэ хэ. 

Багадаа идэж байсан, амсаж байсан амттаны амтыг дахин нэг амталчих юмсан гэж боддог шиг л, ямартай ч багадаа уншсан, сэтгэлд хоногшсон зохиолыг уншаад сэтгэл ханамж туйлаас өндөр байна өө. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Заан Залуудай

Энэ жилдээ уншсан 2 дахь ном минь. Монгол зохиолчийн ном уншмаар санагдаад өө. Нэлээд дээхэн захиж авчруулсан. Нүдэнд өртөөд л байсан. Агуу хүний ном гэдэг утгаар нь жаахан эмээсхийгээд л явлаа. Хүмүүс багадаа уншсан гэх юм билээ. 

Би болохоор уншсан гэж ерөөсөө санахгүй байгаа. Огт уншиж байгаагүй, шинэ л зүйл шиг санагдсан. Би хаагуур нь тойрсноо сайн санахгүй байна өө. 

Бямбын Ренчин гуайн "Заан Залуудай" гэдэг ном. Их хөөрхөөн. Унших тусам Залуудай хөвүүн "Тарзан" шиг санагдаад. Эсвэл номных нь ерөнхий агуулга нь ч юм уу? Яг л Тарзан хүүхэлдэйн кино шиг санагдаад өө. 

Гарч буй балар эртний хүмүүсийн нэрс нь их инээдтэй. Чулуун зэвсгийн үе шүү. Алцгар, Үхүү,... гэх мэт. Анх уншчихаад юу билээ гэж хэсэгхэн зуур саатна. Сүүлдээ нээрээ энэ чинь балар эртний, бичиг үсэг дэлгэрээгүй үеийн хүмүүсийн тухай шүү дээ. Нэг иймэрхүү л хэл яриатай байсан байх гэж таана. Хэ хэ. 

За тэгээд Залуудай минь аавыгаа даган олон газраар явна. Нэг ёсондоо "аавын бийд хүнтэй танилц, агтны бийд газар үз" гэгч болно.

Зохиолын баатрын минь овог нь "гал" гаргадаг тул нэлээд хүчтэйдээ тооцогдоно. Аялалын явцад галаа манах, галаа алдах, галаас сүрдэх гэх мэт олон л овгийн хүмүүстэй таарна. 

Заримтай нь тулалдана. Заримтай нь нөхөрлөнө. Ураг сад болцгооно. 

Хүн дүрст дайснаас гадна, том том биет араатан амьтадтай ч тулалдана. Аварга хирс, махчин бар, арслан заан, баавгай, аварга могой зэрэг олон амьтадтай таарч тулалдана. Мэдээж ганцаараа бол барахгүй, олуулаа хүчээ нэгтгэн тулалдана. 

Аав Шонхолой нь хүүдээ хамаг бүхнээрээ үлгэрлэнэ, зааж сургана. Хүүг зөв хүн болж хүмүүжихэд зүгээр л үлгэрлэ, үглэж дуулж хэрэггүй гэдэг нь л энэ байх. Мөн аялалын явцад хамт явах буурай Ихэрэс нутгийн уулуул Бух өвгөн ч мөн мэдэх чадах бүхнээ хэлж өгнө. Нутагтаа хүрээд Залуудайг хүргэнээ болгочихоо бас мэднэ. Энэ буурлуудын ухаан ч дээр үеэсээ айхтар байж. Хэ хэ. 

Дайсагналцах нэг өдөр байхад эвлэрэх, хамтрах нэгэн өдөр бий гэгчээр байгалийн сүр хүчийг сөрж чадахгүй тул нэгэнтээ өширхөж тулалдсан улс нэгэндээ туслан байгалийн гамшгийг даван гарч буй нь ч залуу хүүгийн хүмүүжилд "хүн чанар"-аа гээлгүй, тусч байхыг үлгэрлэнэ. 

За тэгээд тэр бүр таараад байдаггүй, хэлж, хэрэглэж мэддэггүй үгтэй таарав. Тодруулж тэмдэглэв. Эдгээр үсгийг цээжлээд өдөр тутамдаа хэрэглээд дадчихвал ч миний монгол үгийн баялагаараа бусдыг хол хаях гээд байна тийм үү? Уншаад л байдаг байж, үгийн баялаггүй юм бэ? гэж хэлүүлэхгүй байхгүй юу. Хэ хэ. 

Мөн өтгөсийг үдэх ёсон нь зүрх шимширмээр юм өө. Ам барих ачтай боллоо гэдэг дээ, ам барьсан ач нь мэдээ орохоороо харамсах ч юм уу? нэг тийм гэмийн мэдрэмж төрдөггүй юм болов уу ч гэж бодох шиг...

1 сард 3 ном уншчих санаатай үзэж тарж л байна. Өнгөрдөг жил 51 ном уншсан хүн байна цаана чинь. Яаж амжуулаад байна вэ? Энэ хүмүүс. Нууц, туршлагаас нь асуух юмсан...

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Сэтгэлзүйн тууриуд

Ээлжит ном. Монгол зохиолчийнхоо номыг унших ч аяа бас жаргал шүү. Сэтгэлийн таашаал эдэлнэ. Учир нь хэл ам сугалчих гэсэн гадаад нэр ус байхгүй. Дүр, зураглал нь дотно сайхан.

Цэнд-Аюушийн Буянзаяагийн "Сэтгэлзүйн тууриуд". Мүракамигаас дутахгүй гоёхон, соньхон санагдсан шүү. Мөн л 18 тууриудаас бүрдсэн. Мүраками цаашаа шүү гээд хэлчихбэл шүтэн бишрэгчид нь уурлах юм болов уу? Хүн хүний сонирхол, таашаал өөр шүү гэдгийг ойлгоорой. 

Үзэл бодол жаахан зөрснийгөө өстөн болгочих гээд байдаг шүү, бид. Хи хи. 

Бас л сонин хачин нэртэй тууриуд нь цаанаа л нэг егөөдөөд байгаа мэт санагдана. Өнөөгийн ахуй амьдрал, дээхний тогтолцооны тухай л ёгтоор шүүмжлээд, хүүрнэн өгүүлээд байх шиг санагдана шүү. 

Хүний дотоод нэлээд руу өнгийсөн, юу бодож сэтгэдгийг яруу тодоор харуулсан мэт... Олноороо нийлээд ирэхээрээ бас л муйхар хүч, муйхар зан ч дийлчихдэг гэдгийг хэд хэдэн тууриас нь харж болохоор. 

"Шар харганын туурь" инээдтэй ч юм шиг хэрнээ залхуу хойрго улсуудын балаг, итгэмтгий гэнэн хүмүүсийн балаг, өөрсдийг нь сүйтгээд байхад л итгэл үнэмшилдээ автаад, домог мэт худал ярианд итгээд бүгд багтраа өвчтэй болж байгаа нь харамсмаар. 

Зэрлэгээ зулгаахгүй, хашаагаараа дүүрэн зэрлэгтэй. Өөрөөс нь өндөр ургасан шарилж дундаа өлгийтэй жаахан хүүхдээ бүүвэйлээд суух юм энэ бүсгүй гэж ижий минь өмнөөс нь бухимдаад, өлгийтэй жаахныг нь бодохоор л тэр өндөр ургасан зэрлэгийг нь түүгээд өгчихмөөр санагдаад гээд л нэлээд дээхэн хажуу хавирганыхаа айлыг шүүмжлээд байсан дүр зураг л буугаад байлаа.

"Үүдэл эцгийн туурь" бас л зэвүүн. Нэгэн овог айл ирсэн зочноо хэрхэн хүлээж аваад, хэрхэн харж хандаад, хэрхэн нүд үзүүрлээд, хэрхэн хөөж туугаад зэрэг үйл явдал гарна. Энэ туурьд гарсан нэг ишлэлийг бичих үү? 

"Өнгөнд шунан, жөтөөнд сохорсон эм хүн гэдэг үнэнд биш хүссэндээ итгэдэг."

Ер нь эмэгтэйчүүд бид их олон юмны утга учир, учиг нь болж байдаг гайхалтай хүмүүс юмдөө л гэж бодов. Хэ хэ. 

"Хондогын өвөлжөөний туурь"-д бас л эмэгтэй хүний нэгэн чанарыг ингэж бичсэн байдаг. 

"Эмэгтэй хүний мөн чанар нунж дорой санагдах эр хүнийг тэсэн тэвчдэггүй бололтой."

Үнэн ч юм шиг. Эрчүүд цаанаа л нэг зоригтой, чиглүүлэгч байвал гэж санагддаг даа. Гэхдээ эм хүйстэндээ зөөлөн байх ёстой. Хо хо. 

Энэ туурь бас л хөөрхийлөлтэй. Хондогын өвөлжөөн дээр хүн боогоод үхчихсэн байхыг хараад бусдадаа хэлж мэдэгдээд, тэгсэн дараахан нь өнөөх цогцос нь алга болчихоод. Хүмүүс түүний үгэнд итгэхгүй, эсрэгээрээ хий юм харлаа, хүн амьтан үймүүллээ гэж зэмлээд гээд л үйл явдал цааш өрнөнө...

Нэлээд сонин содон, тэр бүр хэл яриандаа хэрэглээд байдаггүй үгстэй таарна. Хэрэглээд сурчихвал ч тийм ээ? 

"Хуучин юмсын туурь" бас л сэтгэл рүү ёнк гээд л явчихна. Ижий аавууд хажуудаа байлгаад л байдаг нэг хүүхэд байдаг даа. Яахав тэр нь гэр бүлтэй, өөрийн гэсэн амьдралтай бол болж байна. Харин эсрэгээрээ тийм биш, гон бие гозон толгой байвал ч энэ туурьд гардаг Энхсүхтэй л адил амьдрал туулах юм болов уу ч гэж бодох шиг...

"Хүний төлөө амьдрах нь өөрийнхөө төлөө амьдрахаас ч илүү үнэ цэнтэй."

"Хүний амьдрах хүсэл үхэх хүслээс нь илүү үнэ цэнтэй."

"Булингарт голын туурь"-ийг уншихаар яг л өнөөгийн Улаанбаатар хотын дүр төрх нүдний өмнүүр жирэлзээд, сэтгэл хөндүүрлэв. Туул гол жаахан байхад минь их том сүрлэг гол байж дээ, би ч өөрөө жаахан байж дээ гэж бодон бодон уншив.

Гэснээс би "Морин уруул" номонд нь дуртай, хайртай. Дараа боломж гарвал бусад бүтээлээс нь ч авч уншина даа. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Хүүхдээ ойлгох ном 5

Энэ бичвэрээр төгсгөнө өө. 

"Хүчирхийллээс урьдчилан сэргийлэхийн тулд хүүхдэдээ анхнаас нь хүчирхийллийг хэзээ ч тэвчиж болохгүй гэдгийг заах хэрэгтэй. Хүчирхийллийг үл тэвчих гэдэг нь юу гэсэн үг вэ гэвэл, хүчирхийллээс зугтаах, хүчирхийлэгчтэй харилцаагаа тодорхой хугацаагаар ба бүрмөсөн таслах, хүчирхийлэлд өртсөн тухайгаа өмгөөлж хамгаалах хүнд хэлэх, ойр дотны хүмүүсийн өмгөөлөл хамгаалалд орох, хүчирхийллийн эсрэг ажилладаг байгууллагад мэдэгдэх эсвэл бүр цагдаа дуудах гэсэн үг юм. 

...өөрийгөө хүчирхийлэгч болгохгүй байх өөрт таарсан аргаа заавал мэддэг болох хэрэгтэй.

Хүчирхийлэлгүй амьдрах зорилго тавь..."

"Маргалдахдаа одоо цагт, ганц тоон дээр ярьж бай."

"Хүүхдээ ирээдүйн төлөвлөгөө, зорилготой байлга. Хувийн төлөвлөгөөтэй болж амжаагүй хүүхдэд "Эрүүл мэндээ хамгаална" гэдэг наад захын төлөвлөгөөний санаа өг."

"Хөдөлмөрлөж, алхам алхмаар зөв явж байж хүрсэн амжилт хамгийн нэр төртэй амжилт байдгийг сургаарай."

"Уураа гаргаж дуустал нь яриаг нь сонсоно. Ууртай үед нь буруутгаж загнахгүй, харин ч үнэхээр ойлгохыг хичээж сонсоно."

За тэгээд цааш нь "өөртөө итгэх итгэл, санхүүгийн дадлага, хувийн ёс зүй буюу дотоод торгон мэдрэмж, арчаа ба сахилга бат, нинжин сэтгэл, сониуч зан, зориг тэвчээр айдас, ялалт ялагдал, төлөвлөж сурахуй, ажил хийх дараалал, мэргэжлээ сонгохуй, интернэтийн орчинд, бие даах цаг боллоо" гэх мэт гарчгуудын дагуу бичсэн байсан. 

Сонирхож байвал өөрсдөө худалдаж аваад уншина биз ээ? Би ч эдгээр гарчгуудыг харж байгаад дахин унших хэрэгтэй гэвэл номоо сөхөн харна даа. 

Мөн ээж, аавынхаа тухай бяцхан танилцуулга бичсэн байсан. Их зарчимч улсууд байсан байна лээ. Тийм ээж аавын хүүхдүүд чадварлаг, хэрсүү, ёс жаягтай болж өсөх нь аргагүй л юм даа гэж бодон бодон уншив. 

Зээ, ингээд энэ номоо дуусган, номын сандаа өрлөө. Хамт уншсан уншигчдадаа баярлалаа. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье.

Хүүхдээ ойлгох ном 4

Үргэлжлүүлж бичихгүй бол санаа амардаггүй ээ. Бие минь ажил дээрээн, гэртээн мөртлөө сэтгэл санаа минь блог дотроо эргэлдээд байна. Хэ хэ. Мөн номоо номын сандаа өрж тавихгүй бол санаа амардаггүй ээ. 

Уншиж дуусаад номын сандаа номоо өрж тавих ч айдаа мөн чиг их сэтгэл ханамжийг мэдрүүлдэг тийм ээ? Уншдаг хүмүүсийн л мэдрэх сэтгэлийн таашаал байх даа...

"Гэр бүл, ойр дотны хүрээнд сайн үлгэр дуурайл байгаа бол тэр хүүхэд хамгийн азтай бөгөөд сайн хүн болох магадлал өндөр."

Үглэж дуулахаас илүүтэйгээр үлгэрлэх нь чухал гэж их ч уншиж байна дөө. Яг гэртээ ээж нь, аав нь үлгэрлэх гэхээр нэг л сэтгэлд буудаггүй ээ. Утсаа маажсан ээж аав хоёр л байгаад байдаг. 

Яахав ээж нь үе үе ном шагайж үлгэрлэдэг байх. Орсон гарсныг дайлдаг цайлдаг нь бас нэг үлгэр байж магад. Манайх оюутны гуанз шиг байна тийм ээ? гэж нэг удаа зулзага хэлж билээ. Хи хи. 

Гэрээсээ хол залуусыг өөрийн жаахан хүүтэйгээ зүйрлээд өө. Зарим нэг нь "өндөр ээж" гэж "өргөмжилсөн ч удаатай. Ооё. 

"Үнэт зүйл өвлүүлэх...

Үнэт зүйл гэдэг бол ганц таны хүүхэд төдийгүй олон хүнд хэрэг болох, аль ч цаг үед хаана ч хүндлэгдэх сайхан чанар юм."

"Хаа нэгтээ түүхийн явцад монголчууд бид хулгай хийдэггүй байсан үндэсний үнэт өвөө мартаж гээжээ."

Энэ их харамсалтай тийм ээ? Би ч хааяа малчин ахуйгаа магтаж ярихдаа өргөө цагаан гэрээ цоожилдоггүй, данхтай цай боорцог нь бэлэн, аяншиж ундаассан хүн орж цай уучихаад явчихдаг соёлтой байсан гэж танилцуулна аа. Хулгай зэлгий байхгүй шүү дээ гэж ирээд л. 

Даанч одоо цаг үед мартагдаад л байна гэж халаглахаа мартахгүй. Мөн Улаанбаатар хотод олон хөлийн газар түрийвч, мөнгө, гар утсаа алдав аа гэж байнга сануулж, бие хамгаалагч шиг нь явна шүү дээ...

Үндэсний үнэт өвөө сэргээх юмсан тийм ээ? Ядах байхад төрд байгаа ихэнх нь "хулгайч" болчихсон. Тэдгээрээс үлгэж жишээ авч буй хойч үе их гэж бодохоор...

"Хуультай танилцуулах...

Хүүхэд дагаж мөрдөж эхэлдэг анхны хууль нь Замын хөдөлгөөний тухай хууль юм. 

Хүүхэдтэйгээ хуулийн тухай ярьж бай...

Хууль ойлгож сурах нэг ноу-хау хэлэхэд заргалдаж үз."

Хөөрхөн ноу-хау байна уу? Яаж ийгээд л нэг удаадаа заргалдаад үзчихэд хэрэгтэй л юм байна. Гэхдээ л шүүх цагдаагаар явах нь манай улсад бол хохирогч нь өөрөө хэрэгтэн болчих гээд байдаг сул талтай гэж их уншиж, сонсох юм дөө. 

"Айл бүрт Моцарт бий. Тэд юу ажиглаж, юунаас суралцах вэ гэдэг нь л өөр. Гэхдээ гэр бүлийн гишүүд утсаа шагайгаад хоорондоо ярихгүйсуудаг бол хүүхэд хэнээс ч юу ч сурахгүй нь мэдээж. Харин гэрт нэгэн зүйл давтагдан болдог бол, тэр нь идэвхтэй ажил, хичээл бол хөгжмийн хичээд ажигласан гурван настай Моцарт хүү шиг л хүүхдэдээ гэрийн боловсролыг эрт эзэмшиж эхэлнэ." 

Гэртээ зулзагуудынхаа нүдэнд гар утсаа бага маажих гэж хичээж л байна. Огт маажихгүй байна гэж байхгүй л дээ. Ямартай ч олон цагаар, удаан маажихгүй байх санаатай үзэж тарж л байна. Хаа нэгтээ нүдэнд харагдахгүй газар тавьчих чинь зүгээр юм билээ. Нүдэнд ил байвал гар өөрийн эрхгүй утас луугаа явчихна...

"Айл бүхэн давтагдашгүй боловсрол олгох орчин юм. Та хүүхдээ бусдаас онцгой байлгах гэж янз бүрийн давтлага, дугуйлан, сургалтаар хэт бүү ачаалаарай. Зарим цагийг гэртээ, гэр бүлээсээ суралцахад нь үлдээгээрэй. Тэгсэн цагт хүүхэд тань жинхнээсээ бусдаас онцгой нэгэн болж чадна."

За тэгээд гэрийн ажлын чухлыг ч өгүүлжээ. Хамгийн гол нь тухайн гэрийн ажил нь нэг их түүртэхээргүй, сэтгэл ханамж төрүүлдэг байвал сайн.

"Хүүхдийн нүдийг хар. Гялалзаж, гялтганаж байна уу? Тийм бол энэ хүүхэд маш сайхан амарч, хорвоогийн бүх юмыг сонирхож, ид хөгждөг дээрээ байна. Хэрэв нүд нь гялалзахаа больсон бол ачаалал нь хэтэрч амрах, нойр авах эсвэл гадаа тоглох шаардлагатай болжээ. 

Хүүхэд гаднаа бараг ажил хийхгүй байгаа ч дотроо маш хурдацтай өсөж хөгжиж, энерги зарцуулж байдаг. Ийм учраас хүүхдэд өөрийн гэсэн цаг маш их хэрэгтэй. Энэ цаг дээр хүүхэд амарч болно, унтаж болно, тоглож болно, дуу хөгжим сонсож болно.Тэр хүүхэд зүгээр зөнгөөрөө байж болох цаг гэсэн үг."

Хүүхдийн мэдлийн цагийн тухай ингэж бичиж шүү. Зулзагуудаа хараад байхад яг  л энэ дээрх шиг байдаг. Гэртээ гэрийн ажил тэр бүр хийхгүй. Харин онгод нь буувал ёстой сайн хийнэ. Бидний бохир завааныг гайхаж ирээд л. Хэ хэ. 

Өдөрт сургууль дээрээ хамаг энергиэ зарцуулчихдаг. Гэртээ бол ёстой нэг зөнгөөрөө, залаад ирчихсэн бурхан мэт л байдаг даа. 

Ээж нь нэг иймэрхүү зүйл хаа нэгтээгээс олоод уншчихдаг тул хүлээцтэй тайван хандахыг хичээж л байна. Түүнээс миний өөрийн өссөн цаг үе чинь огт өөр байлаа шүү дээ. Хэ хэ. 

Энэ удаагийнхаа бичвэрийг үүгээр дуусгая. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Хүүхдээ ойлгох ном 3

 Энэ удаад зөвхөн номноосоо түүж бичнэ. Хэ хэ. Хов живэнд дургүй хүмүүс СБА шүү. Хэ хэ. 

"...харилцаж байх үедээ хүнийг дорд үзэхгүй, мэдэхгүй чадахгүйгээр нь шоолохгүй, өөлөхгүй, бас долигонохгүй, буруу зөвийг шүүхгүй, байцаахгүй, дарамтлахгүй, өөрийн бодлыг хэт тулгахгүй байхыг тэгш харилцаа гэдэг. тэгш харилцааны нууц нь харилцаж байгаа хүнээ сонсоход бэлэн байх, анхааралтай сонсох, асуулт хариулт, харилцан яриа нь нээлттэй байх явдал юм."

...тушааж, зааварлаж байхдаа ч хүүхэдтэйгээ зөв, бүрэн бүтэн ярь...

...та хүүхэдтэйгээ харилцахдаа маш тодорхой үгээр ярьж байгаарай...

...Хүүхдийн багадаа сурсан үг, багаасаа ярилцсан яриа түүний ирээдүйд өөр өөр боломж, үүд хаалгыг нээж байдаг...

"Бас тэгш харилцааны суурьтай хүүхэд өөрөөсөө ахмад хүмүүс буюу томчуудтай ярихдаа айдасгүй болсон байдаг тул сургуульд суралцах үедээ багшаасаа чөлөөтэй асуулт асууж, шинэ мэдлэг мэдээллийг түрүүлж олж чаддаг..." 

"...хүүхэд хэдийчинээ эрх чөлөөтэй сонголттой байна, төдийчинээ өөрийн потенциалыг гаргаж чадах хувь хүн болно. Гэхдээ сонголт бий болгох явц удаан. Үүнийг хүүхэд өсгөх гэж нэрлэдэг."

"...Хүүхдийн гол хөгжил бусад хүүхэдтэй чөлөөтэй харилцах, тоглох, өөрийнхөөрөө цагийг өнгөрөөх үед явагдана."

"...Хүүхдийг гэртээ хөгжихөд нь тусалж, хүүхдийн хөгжилд хэрэгтэй үг яриагаар гэр бүлийн орчноо баялаг байлгаарай гэж захья."

"Хүүхдийнхээ төлөө сонирхолтой байгаарай. Бас хүүхдийн асууж буй зүйлд хариулт өгч байгаарай. Хариуг мэдэхгүй бол төвөг удлаа гэж унтраахын оронд "Би мэдэхгүй байна, чи судлаад хариу олбол надад хэлээрэй" гэж сониуч занг нь өдөөж болно."

"Хүүхэд бүр өөр өөрийн хөгжих эрх чөлөөтэй. Түүнийг бүү хайрцагла. гэр бүл, орон нутгийн орчин бол хүүхэд өөрийн гэсэн онцлогтой хөгжих "онцгой" байршил юм. 

"Гэртээ эрүүл мэндийн гарын авлага, ном авч байнгын нэг байршилд байлгах хэрэгтэй."

"Эрүүл мэнд, орчны бохирдол, түүнээс гарах арга замыг байнга судалж бай."

"Нэг зүйл анхааруулахад, хүүхэд худал магтаалыг зөнгөөрөө мэдэрч эсэргүүцдэг. Хүүхдээ хэтрүүлж магтаж болохгүй. Долигоносон, аргадсан өнгөөр магтаалыг хэлж болохгүй. Матгаалийг хэт их сэтгэл хөдлөлгүйгээр, яг баримт дээр тулгуурлаж хэлж байгаарай..."

"...Магтаалыг цагийг нь олж, баримтад тулгуурлаж хэлэх ёстой бөгөөд магтаж байгаа зүйл нь яг таны ажиглаж олж харсан, аль эсвэл өөрийн тань үнэлэмжээр үнэ цэнтэй юм уу эсвэл магтууш тайчадвар шаардсан зүйл байх ёстой юм..."

"Хүүхдээ арав магтаж нэг шүүмжил. Хүүхэд шүүмжлэх эрхийг магтаж олж ав..."

"...Сургуульд сурч байх үед хүүхдийн тархи баясаж, сониуч зан нь дээд зэргээр идэвхжиж, тэр хэмжээгээрээ сургуульдаа явах дуртай болдог.

...Аав ээжүүд сургуулийг өөрчлөхөд асар их хувь нэмэр оруулж чадна. Багш нарт бэлэг өгөх нь сургууль өөрчлөх үйлдэл биш юм. Харин багш нартайгаа хамтарч хүүхдүүдийнхээ сурах орчныг сайн болгохын төлөө ажиллах нь олон хүүхдэд тусална. Хүүхэд аз жаргалтай, дарамтгүй орчинд хамгийн сайн сурдаг.

...Багшид хэт дааж давшгүй шаардлагыг сургууль ч, эцэг эхчүүд ч тавьж болохгүй..."

"...Үнэндээ багш нь стрессгүй, хүүхэд нь аз жаргалтайгаар сурч болох орчин байвал сургууль нь олон давхар байшин байна ууь ганц давхар байр байна уу, гэрт байна уу хамаагүй юм. Сайн сургуулийг төгссөн хүүхдүүдээр нь хэмждэг..."

Дөнгөж эхний 50 хуудсанд иймэрхүү гол санаанууд бичигдсэн байна. Дэлгэрэнгүй уншмаар байвал худалдаад авчихаарай. Түшигийн номноос дээр байж магад шүү. Ха ха. 

Мөн эцэг эхийн сургууль дээрх оролцооны талаар ёстой чиг хэрэгжүүлмээр, бүр хэрэгжүүл гэж тушаамаар санаа байсныг бичээд энэ удаагийнхаа бичвэрийг дуусгая. 

"Сургууль, ангийн номын санд жил бүр ном бүрдүүлэлт хийх. Book drive буюу ном цуглуулах ажлууд хуваарийн дагуу явагдах."

Гэж бичээд 7 зүйлийг дэлгэрүүлж санал болгосон байсан. Японы бага, дунд, ахлах, их сургуулиудад хийгддэг аргачлал ч байсан. Жишээ нь бага ангийнханд эцэг эхийн сайн дурын гишүүд сургууль дээр нь очиж ном уншиж өгдөг. Би нэг хэсэг уншиж байгаад, больсон.

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Хүүхдээ ойлгох ном 2

9 сарын сүүлийн өдөр уншиж дуусгав. 9 сард маш цөөхөн ном уншлаа. Угтаа 5-6н ном уншина гэж төлөвлөж байсан хэдий ч, яагаад ч юм амжсангүй. Яагаад гэдгээ сайн мэдэхгүй ч цаг төлөвлөлтөө л буруу хийсэн байх даа, тийм ээ? 

Хүн бүрт 24 цаг бий. Түүнийгээ хэрхэн ашиглах нь бидний сонголт...

Ц.Оюунгэрэл нь өнөө цагийн сэхээтэн бүсгүйчүүдийн нэг яах аргагүй мөн юм гэж дахин бодлоо. Дахин гэдэг нь угаасаа би хүндэлдэг. Эмэгтэй хүмүүсийг дээшээ ахицтай, амжилттай явахад нийгэм даяараа тийм ч дуртай биш ханддаг. Мөн элдвээр хэлдэг. Заримдаа ч маш бүдүүлгээр доромжилсон байдаг. 

Тиймэрхүү зүйлийг унших бүртээ хүмүүсийн ухамсар ямар дор, ямар муухай байгааг мэдэрдэг. 

Өөрсдөө үр хүүхэдтэй байж л адилхан бүсгүй хүнийг асар бүдүүлгээр доромжилсон байдаг нь заримдаа ч өмнөөс нь хэрэлдмээр санагддаг. Жишээ нь "та нарын охид ч хэн нэгний б..выг хөхөж байгаа шүү дээ, ирээдүйд хөхнө шүү дээ" гээд биччихмээр санагддаг. Ха ха. 

Тэгээд ч хүн хэлснээ гүйцдэг гэдэг дээ...

Яагаад? Гадаад хүнтэй суусан эрчүүдээ элдвээр хэлдэггүй юм бол? Яагаад? Яагаад? гэж боддог. Жишээ нь чухам энд үндэсний бөхийнх нь аварга болчихсон, япон эхнэртэй тэр монгол эрээ элдвээр хэлдэггүй, доромжилж бичдэггүй юм бол? Эрэгтэй болохоор нь л тэр үү? Мөнгөтэй болохоор нь тэр үү? Хүний эрээн дотроо могойн эрээн гаднаа гэж үг байдгийг мэдэхүү?

Тэр аварга нь бас л аймар аймар паян ихтэй, нэлээд гаж донтой байж мэдэхээрм л юмс сонсогддог. Түүнийг нь сонссон ч сонсоогүй царайлаад, өмөөрөөд явдаг юм билээ. Нүдэн балай чихэн дүлий царайлаад л...

Мөн ярилцлагууд нь ч өгөөжтэй. Би оролцсон подкастуудыг нь сонссон. Огт эргэлзэлгүй сонсдог. Улс төрийн чанартай яриаг нь бол нэг их сонирхдоггүй. Учир нь би өөрөө улс төрд сонирхол бага. 

Улс төрд байхдаа юу хийсэн юм? гэж хүмүүс бас их асуудаг, доромжилж бичдэг юм билээ. Овоо дэмжээд байсан хүмүүс ч улс төрд орохоороо сонин сонин зүйл яриад л явдаг. Эргэн тойрон, хажуу хавирга, сонгогдсон тойргийнх нь иргэдийн ухамсар, мэдлэг нь тийм сонин зүйл гаргахыг "шаарддаг", "хүсдэг", "аргагүй байдалд оруулдаг" байх гэж бодоод байгаа. Ха ха. 

Хамгийн гоё нь энэ бүсгүй маш ухаалгаар тэр бүдүүлгүүдтэй "байлддаг". Уншаад заримдаа болж муусайн юмнуудыг гэж бодно. Заримдаа писхийтэл инээх ч үе бий. Хо хо. 

За үндсэн сэдэвтээ орох минь. 

Хүүхдийн хүмүүжлийн тухай үнэхээрийн авууштай, мэдүүштэй зүйлийг бичжээ. Гол нь монгол ээжийн бичсэн ном. Монгол ахуй соёлд нийцсэн, монгол соёлд нэвтрүүлж болохуйц, мөн өвөг дээдсийн минь хүмүүжүүлэх арга зэргээс танилцуулсанд байлаа. 

Өнөө цагийн монгол ээжүүд минь аваад уншчихсан байхад үнэхээрийн санаа болохуйц ном шүү гэж хэлмээр байна өө. Би монголдоо байсан бол шууд л зулзагуудаа аваад малчин айлд очмоор л байна шүү. 

Мөн үнэхээрийн онц сурглагатан, судлаач, нөлөөлөгч, хайгуулчин, чадалтай ээж юм аа гэж бахархав. Суралцах юмсан...

Өнөө цагийн, ирээдүй цагийн ээж аавууд бид сониуч зантай, хайгуулчин, найз нөхөд, дөмөг түшиг болж чадахуйц гээд олон чадрыг эзэмшсэн байх ётсой юм байна гэж дахин ухаарах шиг. 

Авууштай, хэрэгжүүлбэл зүгээр санаа оноог нь дараагийнхаа бичвэрээр бичье дөө. Энэ удаад "зохиолч" бүсгүйг өмөөрсөн, өмгөөлсөн, бахархсан, хүндэлсэн агуулга бүхий болчихлоо. Урт ч зүйл бичээд баахан бурчихлаа байна. Хаа хамаагүй мөрөөрөө яваа хүн мүнийг оролцуулаад. Хо хо. 

Урт зүйлийг хүмүүс уншихаа байсан гэж сонсоод, уншаад буй тул ингээд өндөрлөх үү дээ. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Хүүхдээ ойлгох ном

Хүүхдээ ойлгодоггүй үе гарна гарна. Заримдаа ч зулзагууд минь ээ, ээжийгээ ойлго гээд загнах үе ч бий. 

Нэг айлын хүүхдүүд байж тус тусдаа өөр өөр, бие даасан, өөрийн гэсэн бодолтой зан ааштай тул бас яг нэг л аргаар хүмүүжүүлнэ гэж байхгүй, тийм ээ? 

Хүүхэд хүмүүжүүлэх тухай гадны ном их уншдаг би энэ удаад монгол хүний бичсэн номыг уншихаар болсон. Би ч гэждээ, номын клубын гишүүдийн минь сонголт. 

Би ч ном сонгоход нь нэг их оролцдоггүй юм. Учир нь манайхан чинь бүгд аварга уншигч, ихэнх номыг уншчихсан, энэ сайн, энэ дажгүй, энэ сонирхолтой, энэ өгөөжтэй гэж мэддэг хүмүүс байдаг. Сонгосон сонголтууд нь надад лав таалагддаг. 

Цэдэвдамбын Оюунгэрэл. "Хүүхдээ ойлгох ном". 

Өмнөх үгт бичсэн "...хүүхдээ хүмүүжүүлэх гэхээсээ илүү ойлгох гэж хичээдэг ээж болохоор хүүхэд ойлгох талын мэдээлэл хавьгүй их орсон байгаа." гэсэн нь таалагдав. 

Ер нь энэ бүсгүйг би таалдаг. Харьцангуй зөв "нөлөөлөгч" гэж боддог. 

Улс төрд байхдаа мэдээж алдаа оноо байсан л биз? Харин ч дийлэнх гишүүдийг бодвол хаа очиж хулгай хийгээгүй байх гэж найддаг. 

Хоёр хүүхдийнх нь хүмүүжлийг хараад их "зөв ээж" гэж үнэлдэг. 

Энэ номоо уншихдаа сонин би араас уншаад өө. Арын хэдэн хуудсанд хүүхдүүдээсээ асуусан асуултууд байсан юм. Номоо эргүүлж тойруулж үзэхдээ түрүүлээд олж харчихаад, сонирхолтой санагдаад уншчихсан. 

Бэрийх нь нэрийг, хүргэнийх нь нэрийг мэдэж авав, хамгийн түрүүнд. Хэ хэ. Би ч угаасаа Идэр-Одыг "крашладаг" л даа. Залуусыг хэл устай болоод, дэлхийн мэдээллийг гадаад хэлээр олж аваад, дэлхийн залуустай хөл нийлүүлж алхаачээ гэж уриалдагт нь дуртай. 

Гэм нь би л өөрөө хальт мулт сурсан япон хэлэндээ ханаж цадчихаад байгаа болохоос. Нэг хэсэг англи хэлийг ёстой чиг сураад өгдөг баатар болсон байхгүй ээ, монголын хууль гурав хоног болчихсон. Яалтай...

Ер нь их сүрхий хүүхдүүд байна шүү, тэр хариултуудаас нь харахад. Мэдээж багаасаа гадаад дотоодод суралцаад, надаас илүү боломжтой байсан ч ерөнхий хандлага нь их зөв юм аа. 

Хүүхдүүдээ хөдөө аваачиж, амраадаг, хэсэг хугацаанд өвөөтэй нь хамт амьдруулсан зэрэг нь бас их сайнаар нөлөөлсөн юм байна. Би боддог юм, хөдөө очиж амардаг, ганц нэг жил хөдөө амьдарсан бол ч өдийд гэдэс мэдэс арилгаад сурчихсан, үнээ ямаа саагаад сурчихсан, энд аягүй л бол өрхийн фермер ажиллуулчихсан явж байх магадлал өндөр шүү гэж. Ха ха. 

Монгол хэл усны минь чадал чансаа ч арай дөмөг байх байсан болов уу? гэж боддогдоно. Үнэн голоосоо ингэж боддог шүү. 

Идэр-Одын хариултууд их час хийсэн, илэн далангүй байлаа. 10 жилд байхдаа хөөрхөн охидтой үерхдэг байсан гэж байна шүү. Мөн их уншдаг хүүхэд байж. 

Комеди нь сонсууштай, хараал ерөөл хэлдэггүй тийм ээ? Монгол залуусын таван үг хэлэхдээ заавал нэг хараал хавчуулдагт нь дургүй гэж юүхэв. Үүнийгээ засмаар санагддаг даа. Идэр-Одоос суралц та нар. Хи хи. 

За үргэлжлэлийг дараа бичье. Тэгээд ч уншиж дуусгаагүй байгаа юм аа. Энэ 9 дүгээр сард цөөхөн ном уншиж байна өө. Амралтын өдрүүдээр хувийн ажил ихтэй байсан гэж шалтаг тоочихоос дөө. Хэ хэ. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Тагтаа

Тагтаанд бүргэдийн хүч байгаагүй

Тагтаанд шонхорын зориг байгаагүй

Тагтаа алтан гургалдай шиг дуулаагүй 

Тагтаа үнэн ба амьдралтай нийлээгүй...

Багадаа "Тагтаа" шүлгийг их уншдаг байж билээ. Цэцэрлэгт байхдаа шинэ жилээр тагтаа болж бүжиглэж ч явлаа эгч нь. Ха ха. 

Гэснээс энэ тагтаа чинь ёстой хачин дуугардаг юм билээ. Шүлэгт гардаг шиг нээрээ л алтан гургалдай шиг дуулдаггүй юм билээ шүү. Өглөөд хар үүрээр манай энд тагтаа "хүнгэнэлддэг". 

Би эхэндээ мэддэггүй байсан. Сүүлд хань ижлээсээ асууж байж мэдэж авсан. Тэгээд л тагтааны тухай миний төсөөлөл, үнэлгээ нэлээд буусан даа. 

Бас хэдэн жилийн өмнө гэр бүлд заавал байдаг нэг "празит" нөхдийг "Гандангий тагтаа" гэнэ ээ гэсэн томъёог олж уншчихаад ер нь л энэ тагтаа чинь онцгүй нөхөр байна гэж эргэлт буцалтгүй бодсон билээ. Ха ха. 

Ёстой догь оршил биччих шиг боллоо шүү. Хи хи. 

"Тагтаа паблишинг"-ийн гаргадаг "Тагтаа review" сэтгүүлийг бэлгэнд авсан юм. Бараг жилийн өмнө. Би авчирсан номнуудаа жилийн дараа унших нь их юм билээ. Хэ хэ. 

Боломж гарахаар нь л авчихдаг болохоор. Тэгээд л хадгалчихна. 

Цаг нь болохоор гаргаж ирээд уншаад явж байна даа. 5 секундын дүрмээр нүдэнд харагдвал шууд аваад, ил байлгаж байгаад, уншиж эхэлсэн. 

Анзаарсан биз дээ? Ойрдоо овоо эрчимтэй уншаад байгааг минь. Өөрчлөлт, амжилт юм даа. Амжилт чинь өчүүхэн мэт санагдах олон зүйлсийн, өдөр тутам амжилттай даван туулдаг энгийн дадлын минь цуглуулга юм аа. 

Үүнийг биччихээд аяга угаагчаа нэхнэ, бас нэгэн номоо эхлүүлнэ. Хоолоо хийнэ, маргаашдаа бэлдэнэ гээд л ажил ундарна аа гэж...

За тэгээд намайг унших гэсээр байтал сэдэв нь хуучраад, хүмүүс нь мартагдах шахаад л... 

Цахим ертөнцөөр уншиж, эчнээ танил болсон хүмүүсийн бичсэнийг, огт таньж мэдэхгүй хүмүүсийн тухай ч олж уншив. Сэтгүүл учир олон хүний бичсэн, ярилцлага, танилцуулга, өгүүллэгийн орчуулга байсан. Сонирхолтой...

Мо Янь зохиолчийн "Идэш" өгүүллэг аяа бас сэтгэлийн мяндсан утсыг хөндсөн, эмзэг, эх хүний хүүхдээ гэсэн сэтгэлийн агууг харуулсан агуулгатай байлаа. Бодит түүх гэсэн шүү, ээ бурхан будда минь. Хятад орон бас л үгээгүй ядуу байсан байгаа юм. 

Мөн сэтгүүл тул цаас нь гялгар юм аа. Уншихад гялбаад жаахан тиймхэн байсан л даа. Нуулгүй хэлэхэд. 

Цаас голж шилдэг хүн нь байна өө. Шар өнгөөр тодруулахад бас тохиромжгүй юм билээ шүү. Би яахав мэддэг юмаар маруухан хүн чинь байнга л тодруулаад явчихдаг юм. 

Гэсэн ч гоё өгөөжтэй, уншууртай сэтгүүл байлаа. Баярлалаа. Мөн тэр аян замын тэмдэглэлүүдийг илүү дэлгэрэнгүй уншмаар, Мо Янь зохиолчийн өгүүллэгээс ихийг уншмаар санагдсаныг нуух юун. 

Мэлхий зохиолыг авч уншина аа. Авч  ирээд өрчихсөн ч байгаа билүү? Хайя байз. 

Золжаргал найруулагчийн харах өнцөг, үзэл бодол таалагдлаа. Илүү бодит үзэгдлийг, илүү бодит нийгмийг бодитоор нь, байгаагаар нь олон түмэнд түгээгээрэй гэж хүснэм. 

За тэгээд Тагтаа паблишингийн гаргасан номнуудыг их уншина аа, хойшид ч. 

Гэснээс тагтаа дуугарахыг юу гэж хэлдэг вэ? Мэдмээр байна уу? Толь бичигнээс харахад "гүгнэх" гэж байсан. Нутаг нутагт, хөгшчүүлийн хэлж ярих нь бас өөр өөр хэллэг байдаг шиг байна лээ шүү. Шинэ монгол үг мэдэж авав. Баярлалаа, гялайлаа. 

Мөн тун догь сэтгүүл бэлэглэсэн номын клубын минь нэгэн аварга уншигч, гялалзсан бүсгүйд маш их баярлалаа. Харин бичгийн хэв нь үнэн гаргацгүй юм билээ шүү, чиний. Эмч болоогүй чинь яамай. Ха ха. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье.