2025 онд уншсан номнууд

Зээ, ийнхүү 2025 оноо үдэх гэж байна. Ямартай ч бүтэн нэг жилийн явцад ямар ном уншсан тухайгаа тайлагнах минь. 

2024 онд 37 ном уншсан. Энэ жил клубынхаа гишүүдийн араас нэхэж 50+ ном унших зорилт тавьсан байлаа. Сард дор хаяж 3 ном уншихгүй бол 50 хүрэхээргүй, зарим ном нь нимгэн, зарим нь зузаан. Зарим нь хөнгөн, зарим нь хүнд.

Угтаа зулзагадаа уншиж өгдөг зурагт номнуудаа тоолбол ч 100 хол давна л даа. Хэ хэ. 

Доорх номнуудын жагсаалтыг уншсан дор нь л бичээд явсан. Бүр он гараад л энэ хуудсыг нээгээд, номоо уншиж дуусахад нь л дугаарлаад бичээд явсан. Жилийн турш хамт байсан бичвэр. 

Ингээд дор бүр нь жагсаагаад бичих нь цаг хэмнэдэг юм билээ. Өнгөрдөг жил блогоо эхнээс нь ухаж төнхөж уншсан номоо тоолж цаасан дээр буулгана, тэгээд өнөөх цаасаа хайгаад олохгүй, дахин ухаж төнхөнө гээд л. Цаг нэлээд үрсэн. 

Энэ жилээс цагаа хэмнэх, үр бүтээлтэй байхын тулд ингэж нэг хуудсыг жилийн турш хөтлөв. Та бүхэн ч санаа авна биз ээ? Ирэх 2026 ондоо ч мөн адил уншсан номоо тэр даруйд нь ингэж жагсаагаад явна даа. 

Жилийн эцсийн тайлан гаргахад асар хэрэгтэй шүү. Пөөх, би ийм их ном уншаа юу гэж өөрөөрөө бахархана. Хүн чинь сэтгэлийн амьтан шүү дээ. Хэ хэ.

1. Дурсамж мартагдахаас өмнө

2. 14 настай чамд зориулав (Япон)

3. Хандлагын хүч

4. Шивэгчний үлгэр (Төлөвлөгөөт ном. 1 дүгээр сард)

5. Цагаан хоолтон 

6. Хөвүүн ирлээ

7. Чингис хааны нууц түүх (Төлөвлөгөөт ном. 2 дугаар сард)

8. Магма

9. Амьсгал (Төлөвлөгөөт ном. 3 дугаар сард)

10. Флоренцийн шидэт гүнж (Төлөвлөгөөт ном. 4 дугаар сард)

11. Тарган муур

12. Софийн ертөнц (Төлөвлөгөөт ном. 5 дугаар сард)

13. Ичгүүр

14. Нэгдүгээр биеийн ганц тоо (Төлөвлөгөөт ном. 6 дугаар сард)

15. Чөтгөрийн бясалгал

16. Цул мөнгөн гүүр (Төлөвлөгөөт ном. 7 дугаар сард)

17. Нэрийн дэлгүүрийн эмэгтэй

18. Вавилоны хамгийн баян хүн

19. Жолоодогч

20. Хөгшин чоно ульсан нь

21. 5 секундын дүрэм

22. Түүнийг гэх дурсамж

23. Хөрөг

24. Өвөл хавар

25. Морин уруул (Төлөвлөгөөт ном. 8 дугаар сард)

26. Халдвартай

26. Тагтаа 

27. Хүүхдээ ойлгох ном (Төлөвлөгөөт ном. 8 дугаар сард)

28. Алдагдсан охин (Төлөвлөгөөт ном. ...дугаар сард)

29. Шидэт мухлаг (Төлөвлөгөөт ном. ...дугаар сард)

30. Эмсгүй эрс (Төлөвлөгөөт ном. ... дугаар сард)

31. Сэтгэлзүйн тууриуд

32. Хүлээлт (Төлөвлөгөөт ном. ... дугаар сард)

33. Бэлэг

34. Уншигч

35. Намайг бүү явуулаач 

36. Тал нутгийн тэмдэглэл

37. Кафед өгүүлэх түүх

38. Нэг минутын уран уншлага (япон)

39. Шударга ёсны хордлого

Сүрхий юу? Айлын хүүхдүүд. Сүрхийгээс ч сүрхий айлын хүүхдүүд байна цаана чинь. Би бол хажууд нь жулдрайдна. 

Гэснээс 39 гэдэг тоог хараад ихэд бэлэгшээв. Учир нь япон хэлээр баярлалаа гэдэг англи үгийг "санкюү" гэж хэлдэг. Японжсон англи үг л дээ. Тэгээд би чинь 39 ном уншсан болохоор та бүхэндээ "Тhank you буюу санкюү". 

Миний ингэж олон ном уншихад минь их олон хүний хүч хөдөлмөр ордог тухай өмнө бичиж байсан даа. Та бүхэндээ үнэхээрийн их баярлаж, талархдаг шүү. 2026 онд ч зөндөө ном бэлэглээрэй, зөөж өгөөрэй, шууданч болоорой гэж хүснэм. Ингээд давраад байдаг юм тийм ээ? Хэ хэ. 

Энэ жил япон хэлээр ядаж 5 ном унших зорилттой байлаа. Амжсангүй ээ. Нэг номыг зээлж аваад, цүнхэндээ 2 сар гаран цүнхэлж яваад, сүүлдээ ч амжихгүй юм байна гэдгээ хүлээн зөвшөөрч, номын санд буцаагаад өгчихлөө. 

Энэ олон хоногийн амралтаараа уншина гээд 2 ч ном зээлчихсэн байдаг. Амжих болов уу? Хэ хэ.

За тэгээд 2026 ондоо ёстой чиг 50 ном уншихыг хичээгээд, эрчим хүчтэйгээр марш...

Бүгдэд нь амжилт хүсье. Түр баяртай. 

Кафед өгүүлэх түүх

2025 онд уншиж дууссан сүүлийн ном. 29-нд уншиж эхлээд 30-нд дуусгаад, дахин нэг ном эхэлчихлээ. Шинэ рекорд тогтоов. Гэснээс шинээр эхлүүлчихсэн номоо 31-нд амжиж дуусах болов уу? Хоол унд гэж гал тогоог эзэгнэнхэн төрөхгүй бол ч уншаад дуусгачихмаар л байна. Даан ч...

Гэснээс энэ 12 сард тувт япон зохиолчдын номоор дагнажээ. Нэгэн бодлын хувь заяа юм дагуу даа. Энэ улсад ирээд овоо хэдэн жилийн нүүр үзсэнтэй минь ч холбоотой байх. "Эморсон нь" шүү. Хэ хэ. 

Энэ жилийн 1 дүгээр сард энэхүү Кавагүчи Тошиказү зохиолчийн "Дурсамж мартагдахаас өмнө" гэдэг номыг нь уншсан. 12 сард "Кафед өгүүлэх түүхүүд" гэдэг номыг нь уншлаа. 

Бас л өвөрмөц агуулгатай тийм ээ? Манай япончууд чинь өвөрмөц зүйл сэтгэхдээ гаргуун дөө. Газар усны нэр, хүмүүсийн нэр, зан заншлын тухай уншихаар цаанаа л нэг дотно байна өө. Удаж байгаагийн шинж тийм үү? Орос зохиол, европ зохиол уншихаар нэр ус гээд л "гадаад" үгс чинь хэл ам сугалчих гээд байдаг болсон байна лээ. Ха ха.

Гэснээс саяхан нэг хөөрхөн орос үлгэр оросоор нь уншсан чинь бага нас, орос хэлний хичээлээ эргэн дурсаж, санав шүү дээ. Үе үе ингэж ойлгохгүй ч гэсэн орос хэлээр уншиж баймаар санагдсан шүү. Хэл ам зүгшрэх байх даа, ядаж... 

За тэгээд номын агуулгыг бичих илүүц биз ээ? Интерномын номын тухай танилцуулгыг уншихад л ойлгомжтой. Та бүхэн өөрсдөө олоод уншчихаарай. Дүрэм нь жаахан төвөгтэй санагддаг ч, ийм дүрэм журам гаргахгүй бол хүн чинь тэгээд давардаг даа тийм ээ? Тэгэхээр хатуу чанга дүрэмтэй байх нь зөв гэж бодсон шүү. 

Өнгөрсөнд очиж хэн нэгэнтэй уулзах бол би хэнтэй уулзах бол? гэж өөрөөсөө асуун асуун уншлаа. Хадам аавтайгаа уулзаж "асарч тойлж чадаагүйдээ уучлал гуйх" одоогоор ийм л зүйл санаанд орж байна. 

Нэг бол намайг энд ирсний дараахан бурхны орондоо заларсан эмээтэйгээ, мөн энд байх хугацаанд "яваад өгсөн" авгуудтайгаа ч уулзмаар. Нэг сайхан талархлын үг, урмын үг хэлэх юмсан гэж бодогном. 

"Амьддаа л бие биенээ хайрлая" гэх алдартай үг юутай үнэн бэ? Энд ирээд удаж буй тул уулзаж амжаагүй, сайн танилцаж ч амжаагүй төрөл садангууд минь тэнгэрт дэвшсэн дээ. Хааяа нэг нүүрномд таарч мэнд мэдэхээс өөрийг чадахгүй, өдрийн од шиг цөөн удаа эх орондоо очихдоо тэр бүр уулзаж амжихгүй. 

Ямар ч хамаагүй насны хүмүүс энэ номыг, мөн "Дурсамж мартагдахаас өмнө" гэх номыг ч уншаасай гэж хүсч байна өө. Дээр бичсэн "Амьддаа бие биенээ хайрлая" гэдэг үгийг өөрийн эрхгүй санагдуулах биз ээ? 

Хүний амьдралд тохиолдох ээдрээтэй зүйлс, ойлгомжгүй зүйлс, харуусал, ингэдэг байж, тэгдэг байж гэх халаглал, хэлж чадаагүй үгс, гүйцэтгэж чадаагүй үйлдэл гээд олон л зүйлс бий. Тэр бүгдэд харамсал тээж явдаг хүмүүс хорвоогоор дүүрэн бий...

Амжиж хэлээгүй үгс, амжиж хийгээгүй үйлдлээ яг одоо хэлцгээе, яг одоо үйлдэцгээе гэж хэлмээр санагдаад өө. Би яг өөрөө тэгж чадаж байна уу? гэвэл бас л чадаагүй, амжаагүй л байна өө. Гэрийнхээ ажилд дарагдаад, ямартай ч монгол руу ээж аавтайгаа ярилаа. Мэнд усыг нь мэдэж "том гавъяа" байгууллаа даа. Хэ хэ. 

...Өнгөрснийг өөрчилж болохгүй ч ирээдүйгээ бид өөрчлөх боломжтой тийм үү? Тэгэхээр өнгөрснөөсөө ангижирч, ирээдүй лүүгээ тэмүүлж амьдрах ёстойг хэлээд байх шиг...

Ирэх 2026 ондоо эргэн тойрныхоо хүмүүст аль болох эерэг, зөөлнөөр хандаж, чадлынхаа хэрээр аз жаргал түгээж, дулаан зөөлөн үг хэлж, чадвал бодитоор тус дэм болж явахыг хичээнэ ээ. 

Бүгдэд нь амжилт хүсээд түр баяртай. 

Тал нутгийн тэмдэглэл

12 дугаар сард уншсан гурав дахь ном. Ямартай ч он дуусахаас өмнө уншиж амжив. 12 сард уншиж буй 4 дэх номоо эхлүүлчихсэн. 31-ний орой гэхэд дуусчих санаатай үзэж тарж л байна. Уран зохиолын ном тул гайгүй, дуусчих байгаа? 

Гэсэн хэдий ч би энэ жил 50 ном уншина гэж төлөвлөсөн байсан ч амжихгүй. Яахав зулзагатаа уншиж өгдөг номнуудыг оролцуулбал төлөвлөгөө биелэх л байх л даа. Тэдгээр номнуудыг оролцуулах санаа анхнаасаа байгаагүй болохоор...

Энэ удаагийн ном японы ард түмнээ ихэд үнэлэгддэг, сайшаагддаг, олноо өргөгдсөн зохиолч болох Шиба Рёотарогийн "Тал нутгийн тэмдэглэл" гэх бүтээл. Япон хэлээр нь унших гээд бараагүй юм өө, олон жилийн өмнө. Япон хэлээр байтугай эх хэлээрээ ч түүхийн ном ховор уншдаг, хэл ам сугалчих гэсэн эртний хэллэгийг нь, хүмүүсийн нэр усыг нь цээжилддэггүй хүн шүү дээ би чинь. 

Тийм учир шалтгааны улмаас энэхүү Тал нутгийн тэмдэглэл номыг эх хэлээр нь буюу япон хэлээр нь унших гээд бараагүй юм. Түүнээс гэрийн номын санд минь өрөөстэй бий. Хүннү, Чин улс гээд л түүхэн нэр ус, томъёо гардаг юм. Тэр болгоны ханз үсгийг тольдож харах гээд ядарсан бөлгөө. Хэ хэ. 

Япон хэлний минь бяр, чадал тийм л байх нь. Өөрийгөө голдог шалтгааны минь нэг. Японы сонгодогуудыг, соруудыг унших гэхээл чадал дутаад байдаг юм. Зулзагатаа үлгэрийн ном, зурагт ном уншиж өгөөд л, түүнээсээ сэтгэлийн таашаал эдлээд л явж байх минь гэж үе үе бодогдоно. 

Зээ, Шиба Рёотаро зохиолчийг мэддэгүй хүн ховор байх өө, ялангуяа японтой ямар нэгэн жимээр холбогддог хүмүүс. Энэхүү ном ч гэсэн анх орчуулагдсанаа хойш 20 жилийнхээ ойг угтан, дахин хэвлэгдээд буй нь энэ аж. 

Эх хэлээрээ буюу монгол хэлээрээ уншихад таатай байлаа. Арын хуудсанд буй япон хэлээр бичигдсэн бичвэрийг уншихад бас ч гэж түгдрэлгүй уншчихаж байхыг бодоход хэл ус минь бага зэрэг сайжирч л яваа мэт санагдав. 

Агуулгын хувьд Шиба гуай хоёр дахь удаагаа монголд ирсэн тухайгаа, эхний удаад буюу 1973 онд  ирсэн тухайгаа дурдахаас гадна, хамгийн гол санаа нь анхных нь айлчлалын үеэр түүнд "газарчилсан" Цэвэгмаа гэх бүсгүйн талаарх дурдатгал билээ. 

Ингэж бичихдээ л зохиолч хүн тул бидний үүсэл гарал, угшил, зан заншил, сэтгэхүй, байгалийн зохицол, тэнгэр огторгуйтайгаа хүн зоных нь хамаарал, сүсэг бишрэл зэргийг давхар өгүүлээд явжээ. Япон хүмүүст зориулж бичсэн тул япончуудын дунд монголын тухай, монгол хүмүүсийн тухай ойлголт өгөхөд тун чиг сайхан, эерэг бүтээл.

Миний бие ч хойшид эх орноо танилцуулахдаа ашиглахуйц зүйрлэл олж уншлаа. Их л оройтож уншиж буй минь харамсалтай ч, мэдээж цаашид энэ оронтой, энэ хүмүүстэй харилцаатай байх минь тодорхой тул "оройтоогүй" ч мэт санагдана. 

Бусад зохиол бүтээлээс нь унших юм шүү. Гэхдээ байна аа, нэлээд эртний хэллэг, ханз, хэлц ашиглаж бичдэг тул уншихад их энерги зардаг гэж хэлэх япон хүмүүстэй ч таарч байлаа. Тэгэхээр бусад бүтээлээс нь уншихдаа монгол хэлээрээ орчуулгыг нь л унших байх өө, мөхөс би. 

Эх оронд минь хоёргүй сэтгэлээр хандаж, ард иргэддээ сайхнаар таниулж ирсэнд нь талархаж байна аа. Монголд их элэгтэй ханддаг зохиолч байж. Япон хүмүүст монголыг таниулж мэдэхэд, монголд татагдсан хүмүүс түмэнтээ. Монголд анхлан хөл тавихаасаа өмнө заавал Шиба гуайн номыг уншдаг, амьд сэрүүнд нь төрийн томчууд очиж зөвлөгөө авдаг бичигдээгүй шахуу хууль байж.

Нэг зүйл нэмж үглэхэд энэ япон хүмүүс ямарваа нэгэн улс руу явахдаа түүхийг нь тодорхой хэмжээгээр судалчихсан байдаг шүү. Бид бол нүүрномын хэсэгхэн мэдээлэл төдий л ирдэг юм билээ. 

Шиба гуай өөрийн зохиолч болох замнал нь их сургуульдаа хоёр дахь гадаад хэл нь "монгол хэлийг сонгож суралцсанаас үүдэлтэй" гэж хэлсэн байдаг юм билээ. Хэрэв монгол хэл сонирхон судлаагүй бол эдний агуу их зохиолч төрөн гарахгүй ч байх байсан юм билүү гэх өөдрөг, омголон бардамналтайгаар номоо уншиж, хаалаа шүү би нь. 

Та бүхэн ч гэсэн олж уншаарай. Цэвэгмаа гуайн амьдралын замнал, хань ижил болох Бүрэнсайн гуайн амьдралын харгуй гээд л түүхийн золиос болсон нь харамсалтай. 

Охиных нь ярилцлага нь Эгүүр сайтад нийтлэгдсэн байсан шүү. Сонирхоно биз дээ. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Нутгийн бренд

Япончууд энэ нутгийн брэнд гээч зүйлийг заримдаа ч хэтрүүлж хэрэгжүүлээд байдаг шиг санагддаг шүү, үнэнийг хэлэхэд. Нэг мужийнхаар зогсохгүй, тухайн мужийн нэг сум, тэгснээ бүр жижигхэн тосгоны брэнд хүртэл байна. Тэр болгоныг нь худалдаж аваад, хэрэглэж дадна гэвэл насны тоо гүйцэхээргүй шахуу. Угаасаа гүйцэхгүй ч байх. Хэ хэ. 

Эсрэгээрээ манай монголд энэ зүйл жаахан дутмаг санагддаг байлаа. Тэгсэн сүүлийн үед бас ч гэж тэр нутгийн, энэ сумын гээд бүтээгдэхүүн гарч эхэлжээ. 

Жишээ нь гэвэл өнөөх сүр дуулиантай хийж идсэн "далан давхар гурилтай хуушуур". Завхан аймгийн Их-Уул сумынхан их хийж иддэг, түүнийг нь сайхан сурталчлаад, хаа байсан японд суугаа би хүртэл хийж идэх вэ дээ. Тийм ээ? 

Зээ, энэ Төв аймгийн Батсүмбэр суманд үйлдвэрлэсэн шимийн архи. Хийдэг болжээ, савлагаа нь ч хөөрхөн болжээ. Одоо харин савлагааны чанарт анхаармаар байна аа. Хил, далай даваад ирэх гэж байгаа болохоор амсарт нь санаа зовоод скочоор сайтар баглана. 

Энд ирээд өнөөхөө хайчилж авах гэж бөөн юм болно. Хүнд бэлэглэх гээд, өнөөх авах хүн нь хүлээгээд л зогсоод байна. Ха ха. 

Мөн хуучин монгол бичгээр бичсэн нь хуулраад эхэлсэн байсан. Эд нар монгол хэл мэдэхгүй тулдаа л болж байна.

Өө тийм, үүнийг манай даргад бэлэглэсэн юм. Дарга тэгсэн ажил дээр авчраад, яг миний хажуугийн ширээн дээр тавьчихсан. Гэснээс тэр ширээн дээр үүнээс гадна нэг Соёмбо архи, нэг шар Чингис архи байна. Хэн хэзээ уух юм бүү мэд. Сая нийллэгээрээ уух юм байх гэж бодсон чинь уусангүй ээ.  

Батсүмбэр сумын нэр хаяг бүхий ааруул. Амт дажгүй байсан. Сүүлийн үед манайхан ийм бор ууттайгаар савладаг болсон байна билээ, тийм ээ? Таалагддаг. Хэт их гялгар биш. Цаанаасаа нэг тийм байгаль орчноо хайрладаг, газар шороогоо сэндийчихийг нүгэл гэж үздэг, айхтар алсын хараатай үндэстэн байсныг минь, байдгийг минь илтгээд буй мэт санагддаг. Хо хо. 

Одоо иргэд нь жаахан боловсроод, соёлжоод, мэдлэгжээд, сэтгэл хандлагаа өөрчлөөд, дээшлүүлчихвэл тийм ээ? 

Тавагласан байдал. Бага зэрэг исгэлэндүү амттай. Амандаа хийчихээд л суухад хөөрхөн амны зугаа болно. Хань ижилтэйгээ амтархан идсэн. Аймгаас нь аятайхан амттан ирсэн юм болохоор цаанаа л нэг маадгар байх шиг санагдсан. Хэ хэ. 

Хойшид иймэрхүү сум, орон нутгийн бүтээгдэхүүн бэлгэнд авахаараа блогтоо танилцуулж мөнхлөөд, сурталчилж байна аа. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Намайг бүү явуулаач

12 дугаар сард уншиж буй хоёр дахь ном. Гурав дахь номоо уншаад эхэлчихсэн. Уг нь хуудасны тоо цөөтэй, жижиг ном. Агуулга нь том том. Би ч тэгээд номоо сонгохдоо их судалж байж сонгодог дөө. Хэ хэ...

Харин энэ хоёр дахь ном зузаан байсан. Агуулга нь? Ээ л дээ, бас л айдас хүйдэс байсан шүү. Хэзээ нэгэн цагт биелчих ч юм шиг, ирээдүйд ийм тохиолдол бий болох ч юм шиг...

Түй түй, муу ёр.

Ишигүро Казүо зохиолчийн "Намайг бүү явуулаач". Түүний зохиолуудаас хоёр дахь номоо уншиж байна. Анхлан уншсан "Өдрөөс үлдсэн зүйл" ном тансаг хэллэгтэй, агуулга нь ч тун аятайхан байж билээ. 

"Намайг бүү явуулаач" болохоор 1970-1990 оны үеийн Англи улсад үйл явдал нь өрнөөд байх шиг. Мэдээж бидний төсөөлж буй Англи улсаас тэс ондо байх нь ойлгомжтой. 

Үндсэн иргэдээс нь тусдаа хүмүүс амьдардаг хэд хэдэн "газар" бий. Эдгээр тусдаа хүмүүсийг "клон" гэнэ. Клонуудыг ямар зориулалтаар өсгөж, бойжуулдаг вэ гэхээр эд эрхтнүүдийг нь донор болгож Английн үндсэн иргэд нь авдаг. 

Бас л зэвүүн байна уу? Нэг ёсондоо сэлбэг болгож тусад нь өсгөж байна гэсэн үг. Клонууд жаахан байхдаа бол өөрсдийгөө донор гэж мэдэхгүй ч насанд хүрэхээрээ өөрсдийгөө донор болдог гэж мэддэг хэдий ч энэхүү хувь тавилантайгаа эвлэрчихсэн, хэн ч юу хэлэхгүй.

Нэг клон дунджаар 2 хагалгаанд орно. Нэг ёсондоо хоёр эрхтнээ өгч байна гэсэн үг. Ингэж өгөхдөө яг өөрийнх нь хувилбар болох үндсэн хувилбар нь авдаг. Зарим нь эхнийхээ хагалгаагаар нас барна. Азтай нэг нь 4 дэх хагалгаандаа ч орж амжина. 

Азтай гэж хэлэх эвчгүй ч ямартай ч эхний хагалгааны үеэр амь насаа алдчихдаг нэгнээгээ арай урт насална гэсэн үг. Гэхдээ мэдээж сайхан өтөл насыг туулаад амьдарах учиргүй. Тувт л эмнэлгийн орон дээр, эмч нарын хараа хяналтын дор байж байгаад л хар залуугаараа "диваажин" луу залардаг. 

Зохиолын гол баатар Кэт.Ш клонуудын асрагчаар олон жил ажиллаад, удахгүй өөрийнх нь эрхтнээ өгөх ээлж ирэх үед өөрийн амьдралаа, хувь тавилан нэгт найзуудынхаа тухай дурсан санаж, туулсан амьдралаа хүүрнэн өгүүлж буй дистопи зохиоол...

Кэтийн найз Рут, Томми. Мөн хамтдаа Хейлшимд амьдарч байсан хувь төөрөг нэгтнүүдийнхээ дурсаж буй нь өр өвдмөөр. Тэд хэдий донор болгон бэлтгэгдэж буй ч жирийн л хүүхдүүд. 

Нэгнийгээ шоглоно, өмөөрнө, дуулна, бүжиглэнэ, сонирхоно, шохоорхоно, хайрлаж хүсэмжлэнэ, гомдооно, гомдоно, уучилна, бухимдана, зүхнэ, уурлана гээд л бид юу мэдэрдэг вэ? Яг л тийм, жирийнээс жирийн хүмүүс...

Гэсэн ч тэд донор. Эрт орой хэзээ нэгэн цагт эд эрхтнээ сэлбэг мэт өгчихөөд л энэ хорвоогоос явна. Үүргээ онцсайн биелүүлсэн, тэд чимээгүй баатрууд...

Хэдийгээр анагаах ухаан өдрөөр, цаг минут, секундээр ухралт буцалтгүйгээр хөгжиж, дэвшиж буй нь гайхалтай ч ингэж хүний ёсноос хазайвал ч тэгээд утгаа алдаад, энэ мэт зүйл зүрх зүссэн, цээж хөндүүрлүүлсэн зүйл тохиолдож болзошгүйг ухааруулсан, ухаараасай гэдгийг анхааруулсан мэт...

Унших явцдаа энэ хэд тэмцээсэй, босоосой, өөрсдийнхөө төлөө дуугараасай гэж битүүхэн хүсэмжлээд байсан ч ямар тэмцэл гарсангүй ээ. 

Ижий аавын хайр, гэр бүлийн хайр амсаагүй тэд нөхөрлөлийн зах зухаас амсана, хүүхэд нас нь хаа очиж аятайхан хүүхэд шиг өнгөрч буй нь энэ номны ганц сэтгэлд өег хэсэг байлаа.  

Өө тийм, тэд хэзээ ч хүүхэдтэй болохгүй. Угаасаа болох хугацаа ч байхгүй дээ...

Бас нэгэн сонин хэлж уншсан нь "тохиойгоо хазахад ч бэлэн". Англи хэлэнд магадгүй англичуудын дунд хэрэглэгддэг хэлц үг байх. Утгын хувьд "ихээхэн харамсалтай, тун чиг харамсмаар..." гэсэн утгатай юм болов уу гэж таав. Өгүүлбэрийн ерөнхий утгаас нь харахад. 

Яг таг сайн хэлж мэдэхгүй л байна. Англи хэлтэнгүүд л хэлж өгөх байх даа. 

Дахин хэлэхэд Ишигүро Казүогийн бусад номыг ч боломж гарвал уншина аа. Учир нь аргагүй л Нобелийн шагналтан юм гэж үнэллээ. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Нарита

Бас л 6 сард адал явдалтайгаар очоод, нисээд буцаад ирсэн. Энэ удаад хүн тосох гэж л очсон. Ирэх жил чадвал бас хүн тосоод, эсвэл өөрөө томилолтоор явах гээд энэ газарт дахин ирэх юм шүү. 

Ирэх оныхоо дэвтэрт бичиж тэмдэглэнэ ээ. Эх орондоо очоод ирэх, нисэх орж хүн тосох гэж томоос том бичнэ ээ. Бичсэн зүйл биелдэг гэж уншсан...

Хаанаас хүн тоссон нь ойлгомжтой. Танил үг харагдах ч цаанаа л нэг сайхан шүү. Олон жилийн өмнөхийг бодвол нэг их хоцроод байхгүй болсон, хүмүүс нь ч нааш цааш явж сурсан, ачаа бараа нь ч саатаад, шалгагдаад байх нь ховор болсон зэрэг нь том амжилт. 

Нүүр улайлгаад байх нь эрс багассан. Аэро Монголиа-г бодвол. Хэдэн жилийн өмнө бүтэн нэг өдрөөр шахуу хоцроод, дэмбэрэлтсэн. Хохироод л дууссан. 

Хоцрохгүй бол ажил алба ч харьцангуй цагийн хуваарийн дагуу явагддаг болсон.

Япончууд яс тас бэлддэг болохоор төөрөөд, будлиад байхгүй амар. Яг хаана бууж суух, хүнээ хүлээж байх хоорондоо буцаад явах зогсоол, суудлаа судлаад урьдчилаад очоод нягталчихна. 

Автобусныхаа билетийг худалдаад авчихна. Ер нь бэлтгэл ажлыг маш сайтар хангана. Заримдаа ч залхмаар, гэхдээ бас суралцмаар зан чанарых нь нэг. Олон жил болж буй би ч үе үе монгол зангаа гаргачих гээд байдаг шүү, нөхөр минь. Царгалдаж болохгүй шүү гэж өөртөө санууланхан явлаа. Хичээнэ ээ. 

Энд нэг өдрийнхөө өдрийн хоолоо идсэн. Хятадын зарим нэг нислэг цуцлагдаад тэгсэн үү? Хөл хөдөлгөөн зуныг бодвол багатай юм шиг л санагдсан. Ачаагаа өгөөд, суудлаа бичүүлэх гээд очсон аль хэзээний урт дараалал үүссэн байв. Ачаа ихтэй улс, том том ханхар залуус, хүүхнүүд. 

Жижиг хүмүүс дунд байхаар чинь том ханхар залуус, хүүхнүүд харахаар өөрийн эрхгүй л бахархах ч шиг болж байна лээ. Би өөрөө хажууд нь жижигхэн, гуалиг харагдах болохоор тэр шүү дээ. Ха ха. 

Жижигхэн, чөрийсөн хүмүүсийн дунд би том харагдаад байна, бүхий л талаараа. Хэ хэ. 

За ямартай ч хот хүрээ орж, сэтгэлээ нэг сайхан сэргээчихээд ирсэн. Жаахан л ядарсан. О.зулзага "ээж та гадуур ажилтай явж байхдаа хөгжилтэй, жаргалтай харагддаг" гэсэн. Үе үе ингээд гадуур явж байх юм шүү. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Ханэда

Зун 6 дугаар сард Ханэда нисэх онгоцны буудал орсон доо, нэлээд адал явдалтайгаар. Энэ удаад адал явдалгүй ч шинэ жилийн уур амьсгал ороод, гацуур модоо зассан Ханэда нисэх онгоцны буудал шинэ соргог байлаа. 

Одоогоос нэлээд олон жилийн өмнө бас шинэ жилийн уур амьсгал орчихсон байхад хэд хэд орж байсан л даа. Тухайн цаг үед нүүрном гэж байгаагүй, ухаалаг утасгүй байсан тул шууд ингээд гар утсандаа зураг буулгадаггүй байж. 

Зургийн аппаратандаа буулгана. Угаалгах нь ховор...

Энэ суугуул нутгийн минь онгоцны буудал. Би их эрт очсон тул ингэж хүнгүй зураг авч амжсан. Энэ сандалд угласан уут хөөрхөн санагдсан байх. Тэгээд л зураг дарсан байх өө. Заримдаа ч яагаад ийм зураг дарсан юм бол доо гэж бодоход хүрдэг. Хэ хэ. 

Мөн бүх зүйл ухаалаг утсаар явагддаг болж, их амар цаг хэмнэдэг ч болжээ. 

20 хэдтэй, 30 хэдтэй байхдаа орж үзэж байсан Ханэда нисэх онгоцны буудлын гацуур мод. Дэлгүүр хоршоо. Сэтгэл хөдөлсөн шүү. Худалдаж авахгүй ч ганган ганган дэлгүүр хоршоо хэсэх гоё тийм ээ. 

Тэгж хэсэнгээ нэг тийм хөөрхөн зүйл олоод худалдаж авах. Би 30 хэдтэйдээ үүгээр нэг дайрахдаа хань ижилдээ малгайны нэг хөөрхөн соронз авч билээ. Мөн гэртээ нэг хөөрхөн наалт авч байсан. Одоо ч гэрийг минь чимээд, хань ижлийн малгайнд өлгөөтэй байдаг юм. Тухайн үед охиддоо түлхүүрийн оосор авч байсан нь одоо ч гэрт харагддаг юм. 

Энэ удаад өөрийн эрхгүй сэтгэл гижигдсэн, бүр цаанаасаа нэг худалдаад авчих юмсан гэж бодсон зүйлтэй таарсангүй. Гэрийнхэндээ, ганц нэг хүнд бол амттан худалдаж авсан л даа. 

Оройн хоолоо Ханэда дээр идэцгээв. Нэг онгоцны буудлаас нэгний хооронд автобусаар явсан. Гадагшаа гарсангүй. Тэгэх цаг зав ч байсангүй тул нисэх дотроо нэг аятайхан гэсэн газар ороод л хооллосон.

Хааяа ч ингэж ажлын бөгчим өрөөнөөс гарч гадаах амьсгалаар амьсгалах ч сайхан шүү. Тийм үү? 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Ногоочин болохоо шахсан нь

Монгол улсаас ирсэн мэргэжилтэнтэй хамт хэд хоног яваад өө. Газар үзэж, нүд тайлж, шинэ зүйл мэдэж, мэдэрсэн долоо хоногийг үдэв. Блогоо бичигүй удсаны минь шалтгаануудын нэг. 

Дотор хүн минь бол өдөр бүр л блогоо бичээд явсан шүү. Хэ хэ. Гол нь пс-гээ авч явах боломж гараагүй. Авч явсан ч ажиллуулж чадахааргүй байсан. 

Суугуул нутгийн минь бренд. Урт сонгино, цагаан сонгино гээд нэршил нь янз янз. Энэ ил харагдаж байгаа ногоон нь гол биш, хөрсөндөө нуугдаж байгаа хэсэг нь цагаан. Тэр цагаан нь их чухал. Цагаан хэсэг нь 27 см байх ёстой гэсэн дунджаар.

Энэ урт сонгинод би дуртай. Шөлтэй хоолонд хийхэд их гоё амттай болдог. Түүхийгээр нь ч идэхэд тохиромжтой. Би ч тэгээд сонгино, саримс түүхийгээр нь идчихдэг, идэж чаддаг хүн л дээ. 

Энэ зун хөдөө орон нутгийн хүүхдүүдтэй хамт хооллосон чинь буузныхаа ч билүү хуушуурныхаа ч билүү сонгиныг түүгээд байсан. Өөрийн хүүхэд бол ч зад загнаад идүүлмээр л байсан. Хэ хэ. 

Эгч нь амаа хамхиж сурах гэж байгаа. Чадахгүй ээ, хааяадаа...  

За байз? Энэ чинь ямар ногоо билээ? Мэргэжлийн хүн биш тул мартчихсан байна өө. Хэ хэ. 

Ногоо тариалдаг хүмүүс чинь ногоогоо анддаггүй юм билээ? Хараад л шууд танина. Мэдээжийн зүйл бичсэн үү? Хэ хэ. 

Нэг сүрхий зүйл нь нутаг усныхаа онцлогт тохирсон шинэ сорт гаргаж авахад анхаарч, гаргаж авсан сортоо арчилж, ургуулж, хэр тохиромжтой байна зэргийг нь судлаад явдаг юм билээ. Оюутнуудаараа судлуулаад, арчлуулаад л явчихна. 

Манайх бол ихэвчлэн гаднаас сорт оруулж ирж тариалдаг шиг байна билээ шүү. Яг монголынхоо хөрсөнд ургахад тохиромжтой, хүйтэн сэрүүн улиралд л хурааж авч болохуйц сорт гаргаж ирээд, нутагшуулаад явдаг бол тийм ээ? 

За мэргэжлийн бус, мэддэггүй хүнд эрээн цоохор гэдэг шиг бурсан бол уучилна биз? 

Улаан лоольны хувьд мөн л хэд хэдэн сорттой. Тоос хүртээдэг, хүртээдэггүй, эрт болцын гэх мэт байх жишээний. 

Ганц улаан лооль ч биш л дээ. Бүхий л төрлийн жимс ногоонд байна. Мөн бүх ногоог тариална гэж үздэггүй юм билээ. Цаг агаар зэрэгт нь тохиромжгүй бол японыхоо бусад мужууддаа даатгаад, тэдгээрээс худалдаж авах. 

Хүнсний дэлгүүрүүд нь ямар аж ахуйн нэгжтэй гэрээтэй байна, өөр мужаас авах бол өөр мужаасаа авчихдаг, өөрсдийн орон нутагт тариалсан бол өөрсдийнхөө аж ахуйн нэгжүүдээсээ авна. 

Хувийн аж ахуйн нэгжүүдээс гадна өрхийн тариаланчид ч бий. Жишээ нь наддаа үе үе цагаан лууван, сонгино өгдөг хөршүүд шиг минь. 

Намайг сонгино аваад харих уу л гэсэн, даанч би даргынхаа машинд дайгдаад, мөн өдөржингөө гадуур явж байгаад нэлээд оройдоо гэртээ харих байсан болохоор нэрэлхээд авсангүй ээ. Хэ хэ. 

Хүний машиныг сонгинын үнэр болгочихно гэж санаа зовов. Хүнд гай болохгүй амьдрах...

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье.

Уншигч

12 сарын эхний ном. Өөр ганц хоёр ном гаргаж ирээд, ил тавьчихсан. Учир нь тэдгээрийгээ хараад цалгардаж болохгүй шүү, хойрго хандаж болохгүй шүү, зогсоо зайгүй уншаарай гэж өөртөө сануулна гэсэн үг. Тэгж байж жинхэнэ уншигч болно, тийм үү?

За тэгээд сиймхий л гарвал номоо барьж явсаар, дэлгэж суусаар уншиж дуусгасан. Бас л сонирхолтой, өвөрмөц агуулгатай ном байсан шүү. 

"Бичиг үсэггүйгээ нуух гэж, ном сонсох гэж хичээх бүсгүй"...

Ингээд бодохоор өөрийгөө бичиг үсэгт тайлагдаагүй байна гэж төсөөлөхөөс ч аюумшигтай. Уншихгүй байна гэж төсөөлөхийн ч аргагүй. Уншиж чаддагтаа, уншиж буйдаа туйлаас талархсан даа...

Бернхард Шлинк "Уншигч" гэдэг ном. 1995 онд бичигдээд, гучин хэдэн хэлээр орчуулагдаад, тухайн үедээ нэлээд шуугиан тарьж байсан ном гэнэ. Олон ч нэр хүндтэй шагнал хүртсэн гэнэ. 

Агуулга нь байна аа? Тун догь. 15 настай өсвөр насны нэгэн хүү өөрөөсөө 21 насаар эгчмэд бүсгүйд сэтгэл алдрана. Яваандаа учир ургуулна. Нэлээд дотно харилцаанд орно. 

Энэхүү харилцааныхаа тухай өөр өөр цаг үед өрнөж буйгаар нь дурсан хүүрнэнэ. Үндсэндээ гурван хэсгээс бүрдэнэ. 

Эхний хэсэг нь гол баатруудын учрал. Бие биелүүгээ тэмүүлж буй дүр зураг. Мэдээж насны зөрүүтэй юм хойно, олны өмнө ил уулзаж, учирч чадахгүй. 

Ямар ч туршлагагүй жаал хүү эмэгтэй хүнтэй хэрхэн харьцах, хэрхэн амраглах, хэрхэн өөртэй итгэлтэй болох зэрэгт Ханнатай учирснаараа нэлээд туршлагажина.

Жаалхүүгийн анх Ханна Шмиц гэх бүсгүйг олж харсан, хэрхэн сэтгэл нь хөдөлсөн, сэрлийг нь хөдөлгөсөн бүсгүйн уян налархай үйлдэл зэрэг нь хожмоо түүнийг нас биед хүрсэн хойно, хэд хэдэн бүсгүйтэй дотно харилцаа үүсгэхэд нь хэрхэн нөлөөлсөн тухай уншаад анхны бүхэн сэтгэлд гүн тод сийлэгдэн үлддэг байх нь ээ гэж дахин мэдрэв...

Жаал хүү болох Михаэль Бергээс гэнэт сураггүй холдоод явчихсан Ханнатай дахин таарсан нь хуулийн төгсөх ангийн оюутан тэрээр нацистын гэмт хэрэгтнүүдийг шүүх хурал дээр эмэгтэйчүүдийн хорих лагерийн харгалзагч байсан хүмүүсийн дотор Ханнаг олж харна... 

Өсвөр насны жаал хүүгийн гэр бүлтэйгээ харьцах харилцааны тухай өгүүлдэг хэсэг, ялангуяа аавтайгаа харилцаж буй нь тухайн цаг үеийн Германы нийгмийн байр байдлыг тод томруун харуулчихсан шиг.

Шүүх хурлаар Ханнаг дахин харснаар аавтайгаа анх удаа шахуу ярилцдаг хэсэг эрэгтэй хүмүүсийн бас нэгэн зан чанарыг ойлгуулж өгөх шиг болов. Ялангуяа эцэг хүний хүүхдүүддээ гаргадаг араншин...

Энэхүү шүүх хурлын үеэр Михаэль Ханнаг бичиг үсэггүй гэдгийг нь олж мэднэ. Учир нь анх уулздаг, бие сэтгэлийн жаргал эдэлдэг байхдаа жаал хүү Ханнад ном уншиж өгдөг байсан юм. Мөн нэгэн өдөр жаалхүүгийн гэрт очихдоо аавынх нь ажлын өрөөний номнуудыг хараад бүсгүйн биширсэн царай төрхийг эргэн санана. 

Төгсгөл хэсэгт Михаэль олон номыг чанга дуугаар уншиж хуурцагт буулгаад шоронд хоригдож буй Ханнад илгээдэг байсан. Хэдэн ном уншсанаа мартахгүй, санаж байхын тулд тэмдэглэл хөтөлдөг байсан. Өөрөө үүндээ нэлээд сэтгэл ханамжтай байсан. 

Харин нэг өдөр Ханнагаас зурвас ирнэ. Маш товчхон, хэдхэн үгтэй ганц өгүүлбэр бүхий зурвас. Бүсгүй уншиж бичиж сурчээ. Үнэхээр баярлууштай мэдээ. Шоронгоос суллагдахад нь байр, ажил зэрэг олж өгч туслахаар болно. 

Харамсалтай нь гарах өдрөө бүсгүй амиа хорлочихно.

Уншиж байх явцад гоё гоё сонгодог зохиолуудын нэр гарна. Мэддэг ч нэр ус таарна. Уншаагүй зохиол ч дурдагдана. Уншмаар санагдсан шүү. 

Мөн шүүх хурлын үеэр "Миний оронд та нар байсан бол чухам яах байсан бэ?" гэдэг Ханнагийн асуултад одоо ч хэн ч яг таг хариулчихаж чадахгүй биз ээ? Хэрэв би тэр цаг үед амьдраад, яг тийм тушаалаар, яг тийм ажил оноогдвол "гүйцэтгэх" л байсан байх гэж бодогдсоныг нуух юун.

Уншигч та чухам яах байсан бэ?...

"...Чамайг бүр жаахан байхад чинь юу сайн, юу муу болохыг өмнөөс чинь шийдлээ гэж ээждээ их уурладаг байснаа санаж байна уу? Хүүхдүүдийн тухайд ч энэ нь бүхэл бүтэн цогц асуудал байлаг. Хэдийгээр философи хүүхдийг судалдаггүй боловч энэ бол философийн асуудал. Философи тэднийг сурган хүмүүжүүлэх ухаанд найр тавиад өгчихсөн нь хүүхдүүдэд ашиггүй болж орхисон билээ. Философи хүүхдүүдийн талаар мартчихсан юм гээд аав над руу харж инээмсэглэв..."

Энэ хөөрхөн байна уу? Нээрээ л философи хүүхдийн тухай нэг их яриад байдаггүй тийм ээ? Судлаагүй орхичихсон тийм ээ? Хэ хэ. 

"...Чанга уншихын цорын ганц дутагдал нь илүү хугацаа авдагт байсан юм. Гэхдээ уншсан зүйл ой ухаанд илүү сайн хадгалагдана. Би маш олон зүйлийг одоо хүртэл тод санадаг..." 

Энэ үнэн шүү. Одооноос чанга уншиж байдаг юм билүү. Зулзагууддаа уншиж өгсөн номыг их сайн санадаг даа. Заримыг нь одоо ч дахин уншмаар санагдаад байдаг юм. 

"...Ерөөсөө амьдрал гэдэг оройтолт, алдагдал хоёроор дүүрэн болохоор надад гунигтай байсан юм. Хэрэв цаг алдсан юм уу ямар нэгэн юмаар чи удаан хугацаанд дутагдаж ирсэн бол дараа нь тэр нь ихээхэн хүчин чармайлтаар олдож, асар их баяр баясгалан авчирсан ч гэсэн нэгэнт оройтсон бол оройтсон л байдаг юм байна гэж надад бодогдсон билээ. Тэгэхдээ "дэндүү оройтсон" гэж ерөөсөө байдаггүй, зөвхөн "оройтсон" л гэж байдаг. Ер нь "оргүйгээс оройтсон нь дээр байдаг юм болов уу?" Мэдэхгүй юм даа...

Аяа бас юутай үнэн бэ? "Оргүйгээс оройтсон нь дээр". Огт уншдаггүй байснаас оройтсон ч гэсэн уншдаг болоорой. Хо хо. 

Зээ хө, ингээд "Уншигч" номоо дуусгая. Дараагийн ном бага зэрэг зузаан. Дуусах тун дөхчихсөн л дөө. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Эгдүүтэй зулзага мину зэ

Багахан зулзага минь эгдүүтэй эгдүүтэй. Үе үе мэдээж ааштай ааштай. Хэ хэ. Ганц нэг паянгаас нь бичих үү дээ. Бичиж амжихгүй л яваад байх юм. Нэг мэдсэн сахал самбаа ургачихсан дэнхийсэн том залуу болчих гээд байна шүү. 

Ингэхэд байна аа, жаахан хүүхдүүдийн 3-4 нас нь нэгээс дээш жил үргэлжилдэг бол тийм ээ. Жишээ нь 3 нас хүрээд хоёр жил гаран 3 настайгаа байдаг ч юм уу? Хэ хэ. 

Тэгэхгүй болохоор цаг хугацаа харвасан сум шиг өнгөрөөд, үр зулзагууд минь минут, секундээр өсөөд, багын хөөрхөн зан ааль, авир үйлдэл, үг хэллэг, тансаг сайхан үнэр танар нь алсраад байна өө. 

Саяхан уулын залуутай тоглоод л байсан юм. Би наана нь өөр юм хийгээд анзаараагүй. Тэгсэн ингэж нуугдаж тоглож байсан. Энэ өдөр их сайхан дулаахан өдөр таараад, мань хоёр гадаа наранд ээж хэвтсэн юм. Тэгэх зуураа ингэж тоглосон. 

Эдний нэг хөөрхөн үгтэй дуу байдаг юм, хүүхдийн. "Толгойгоо нуугаад бөгсөө нуусангүй" гэсэн үгтэй. Инээдтэй. 

Хөдөө хээр ууланд ингээд тоглоомоо хүртэл өөрсдөө сэтгээд, олоод тоглочихдог байсан даа бид гэж томчууд нь бага насаа дурсацгаав. Одооны хүүхдүүд чинь заавал нэг "юм"-аар тоглодог болжээ. 

Гэснээс нялх жаахан маамаагийн хөөрхөн хөөрхөн, эгдүүтэй төрхийг хармаар, базаад базаад үнсмээр, үнэрлэмээр болбол дахин нэг маамаа төрүүлэх хэрэг гарах байх даа тийм ээ? гэж хоорондоо ярилцсанаа, гэнэт юу билээ? гэж өөд өөдөөсөө харж "за болих минь чи" болцгоов. Ха ха. 

Түүнээс ч миний насан дээр төрөөд байгаа хүмүүс байна шүү, цаана чинь. Тэгэхээр би залуухан байна уу? Хи хи. 

Санта өвөөдөө захиагаа бичсэн. Тоглоом гэж хэлж нэг үзнэ лээ. Юу вэ? Гэрээр дүүрэн сонин сонин тоглоом байна шүү дээ л гэлээ. Сурагч хүн шүү дээ, угтаа. Эрчүүд гэхдээ үргэлж л хүүхдээрээ байдаг гэчихсэн үү дээ? Эсвэл 60 ч билүү хүрч байж том хүн болдог ч гэлүү? Ха ха. 

Эгч нь үе үе толгойгоо сэгсэрч харагддаг юм. Тэгснээ багадаа их хөөрхөн байж билээ? гээд л өнөөхөө их өднө өө. Өнөөх нь хааяа тоглоомыг нь даахгүй уйлна аа. Уйлж л байг, багадаа уйлж чаддаг байгаа дээрээ сайн уйлж байг гэж боддог болсон. 

Дараа өөр хөөрхөн эгдүүтэй зураг байвал оруулж байгаад дэлгэрэнгүй бичнэ ээ. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Бэлэг 2

Бага зэрэг үргэлжлүүлж бичнэ. Дуусгаад номын сандаа өрж тавина. Сэтгэл ханамж эдлэнэ. Дараагийнхаа номыг бол аль уже эхэлчихсэн л дээ. Эхний 40  хуудсыг уншсан. Энэ номныхоо дараа зузаан ном эхлэх санаатай. Уран зохиолын ном унших төлөвлөгөөтэй, 12 сардаа. 

Ядаж сонирхолтой, хурдан уншаад, оны эцэст тайлангаа тавихдаа ганц хоёр ном ч гэсэн нэмж хэлэх санаатай. Бас л санаатай байна уу? Хэ хэ. 

Тэгээд ч оны эцэс болоод тайлангаа бичих өдөр ч ойртож байна. Олон олон ном уншина гэсэн амлалт минь хэр амжилттай болсныг тайлагнана аа, та нартаа. Номыг уудаг хүмүүсийн дэргэд бол шалихгүй л дээ. Тийм ээ? 

Энэ жил ч аварга уншигч болоод зөндөө зөндөө номоор шагнуулах юмсан гэж мөрөөдөнхөн сууна. 

Энэ зурган дээрх химийн элемент их зүгээр санагдаад өө. Дараа номын дэлгүүр орохдоо худалдаж авна аа. Тэгээд гэрийнхээ ширээний хулдаасан дор тавиад, гэрээрээ үе үе хараагаа бэлчээж, нэг ч гэсэн зүйл мэддэг болох минь, тийм ээ? 

За оршлоо өндөрлөөд гол агуулгатаа орох минь. 

Хохирогчийн сэтгэлгээнээс салах эхний алхам бол юу ч тохиолдсон бай түүнийг хүлээн зөвшөөрөх юм. Гэхдээ энэ нь болж буй үйл явдалд дурла гэсэн үг биш. Харин эсэргүйцэхгүй байснаар та "Одоо яах вэ?" гэсэн асуултын хариултыг олоход шаардлагатай цаг зав, эрч хүчийг олж авна. Товчхондоо нэг газраа гацах бус урагш алхаж эхлэнэ гэсэн үг. 

...Гэхдээ өөрийгөө мартаж болохгүй. Тэгээд ч таныг өөрөөс тань илүү хайрлах нэгэн үгүй бөгөөд ганцаараа төрж, ганцаараа үхэх нь үнэн. Иймээс та өглөө бүр өөрийгөө толинд харж заншаарай. Ингэхдээ нүд рүүгээ эгцлэн харж байгаад "Би чамд хайртай. Би чамайг хэзээ ч орхихгүй" гэж хэлээд өөрийгөө тэвэрч үнсэж байгаарай. Заавал шүү!

Хүүе надад өглөө толинд харах зав байдаггүй, яанам бэ? Хальт хөмсөг зураад, нүдээ бага зэрэг будаад л болно. Ингэхдээ маш яаруу сандруу, хайш яайш будсан болж байна л даа. Нүүрэндээ нэгээс хоёр цаг гаран зураг зурдаг хүүхнүүд та нарыг шүтдэг шүү. 

Маргаашнаас ядаж том толиндоо харж байгаад дээрх хоёр үгийг хэлж байя аа. Санахаараа ч болтугай, тийм ээ? Огт хэлэхгүй байснаас л дээр байх...

...Хохирогчийн сэтгэлгээнээс салах өөр нэг арга зам нь ганцаардалтай дасан зохицох юм. Үнэндээ хүмүүс үүнээс хамгийн ихээр айдаг хэдий ч ганцаараа байна гэдэг ганцаардана гэсэн үг биш. 

...Сэтгэл хөдлөл гэдэг ердөө л мэдрэмж...

...Ер нь танаас гарч буй зүйл бус харин дотор тань үлдэж буй нь өвчлүүлдэг гэдгийг санаарай...

..."Та яагаад хорт хавдартай болсон гэж бодож байна?" хэмээн түүнийг асуухад аав нь "Яагаад гэвэл, би хэзээ ч уйлж байгаагүй" хэмээн хариулсан гэдэг. 

Энэ үг бас л цөөн үнэнийг хэлчихсэн байна уу? Эргэн тойрныхоо эрчүүдээр жишээ авахад л тодорхой. Жишээ нь аав минь нэг их уйлаад байхгүй ч нулимс нь ойрхон. Энхрий хайртай ач зээ нарынхаа тухай хайр хүргэмээр зүйл сонсохоороо л нулимс нь цийлэгнэж байдаг хүн. 

Хадам аав минь биднийг үдэж гаргахдаа байнга л нулимсаа арчиж зогсдогсон. Их том бүлтгэр нүдтэй. Ширүүн харцтай хүн нулимсаа арчиж зогсохыг харах сонин байж билээ. 

Хань ижил ч мөн адил, уйлахгүй ээ, над шиг. Харин сая өвөл аавыгаа алдахдаа бага зэрэг уйлсан байх...

Би чинь өөрөө эм хүйстэн гэсэндээ заримдаа ч өрөвдөж буйлна, заримдаа ч уур хүрч уйлна. Заримдаа ч шазруун хөдлөөд уйлна. Ха ха. 

Эрчүүд минь хааяа дэргэдэх хань ижилдээ туниад ч юм уу? Гомдоод ч юм уу? Эрхлээд ч юм уу? Уйлчихаж бай гэж хэлье дээ. Бидэнтэй л адилхан хүн юм чинь. 

Харин хэтрүүлж болохгүй шүү. Хэ хэ. Эрх жаахан, уйланхай зулзагын хажуугаар нэг дэнхийсэн хар юм байсхийгээд л уйлаад байвал хэцүүднэ шүү. Тэсэхгүй сөрсөн базаа хийгээд, үсэртэл нь алгадчихаж мэднэ. Ха ха. 

Ингээд өндөрлөх минь. Урт ч биччихлээ. Дараа залхуурахгүй бол үргэлжлэл бичнэ ээ. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Бэлэг

11 сарын сүүлээр уншиж дууссан. Бичих гэсээр байтал 12 сарав гарав. Энэ сардаа ч чадвал 4 ном, чадахгүй бол 3 ном унших юмсан даа. Гэхдээ байна аа? 12 сард ч ачаалалтай сар тийм ээ? 

Санта өвөөг угтах, үдэх. Шинэ оноо угтах, хуучин оноо үдэх гээд л. Ажлын газрын "хуучин оноо мартах" нийллэг. Хо хо. 

Эдит Эгер гэдэг зохиолчийн "Бэлэг" гэдэг ном. Grandbook Publishing-нхны орчуулан гаргасан номнуудаас нэлээдийг нь уншсан. Энэ ном бараг 9 эсвэл 10 дахь байна уу даа? Сайн хөрөнгө оруулагч байна уу? Хэ хэ. 

Агуулга таалагдсан. Ерөнхийдөө амьдрал бол "БЭЛЭГ" юм шүү гэдгийг ойлгоосой гэж хэлэх гээд л байх шиг. Хүний эргэн тойронд олон бэлэг байдаг шиг. Бид түүнийг олж хардаггүй байх тийм үү? 

Өшөө хорсол, уур бухимдал, өдөр бүрийн стресс, сэтгэл хөдлөл гээд л олон хүчин зүйлээс болоод харалган болчихдог нь үнэн л дээ. Би ч эргэн тойронд минь буй олон олон бэлгийг амтлах гэж хичээж л явна. Жижиг зүйлд баярлах, жижиг зүйлээр баярлуулах гэх мэт...

Мөн төгсгөлийн хуудаснуудад "уур"-ны тухай өгүүлсэн байсан нь яг одоогоор толгойд хадагдчихажээ. 

Би ч ууртай. Уураа харин хаана хэрхэн гаргах вэ гэдэг чухал юм байна. Мэдээж уурлаж, гадагшуулж байх ёстой гэсэн шүү. Эзгүй газар очоод орилох, дэрээ балбах, яадаг юм аяга тавгаа хага шид. Гэх мэтээр уур хилэнгээ хүлээн зөвшөөрч, чөлөөлөл хэрэгтэй гэсэн шүү. 

"Таны амьдралыг аврах 12 сургамж" гэж бүлэг болгоны төгсгөлд байсан. Энэ талаар бага зэрэг тэмдэглэж бичнэ ээ. 

1. Хохирогчийн сэтгэлгээнээс салах арга замууд

2. Зайлсхийлтээс салах арга замууд

3. Өөрийгөө гаргуунд гаргахаас салах арга замууд

4. Нууцаас салах арга замууд

5. Гэмшил, ичгүүрээс салах арга замууд

6. Шийдээгүй уй гашуугаас салах арга замууд

7. Хөшүүн зангаас салах арга замууд

8. Өшөө хорслоос салах арга замууд

9. Айдсаас салах арга замууд

10. Шүүлтээс салах арга замууд

11. Цөхрөлөөс салах арга замууд

12. Уучлахгүй байхаас салах арга замууд

"Сэтгэл зүйн шорон" гэдэг ойлголт гарч ирнэ. Бидний бодол санаа, итгэл үнэмшил үйл хөдлөлийг маань чиглүүлж бас хязгаарладаг зүйл бол сэтгэл зүй юм. Өөрөөр хэлбэл, бидний юу хийх, эс хийхийг шийддэг гэсэн үг.  

Эрх чөлөөний үндэс нь сонголт хийх хүч чадал юм. 

Эерэг сэтгэлгээг дадал болгох аваас бид хөгжин дэвжих боломжтой болох юм. 

Сэтгэл зүйн шоронгоос чөлөөлөгдсөнөөр биднийг хойш чангааж байсан хүчин зүйлсээс ангираад зогсохгүй хувь заяагаа удирдах боломжтой болдог. 

Бэлэн болох хүртлээ бид өөрчлөгддөггүй. 

Хохирогч нэгэн "Яагаад би гэж?" гэж асуудаг бол тэмцэгч нэгэн "Одоо яах вэ?" гэдэг. 

Гэхдээ хүн бүр хохирогч байх, эс байхаа сонгох эрхтэй. Бидэнд юу тохиолдохыг хэлж мэдэхгүй ч тохиосон үед ямар хариу барихыг сонгох боломж үргэлж байдаг юм шүү.

Хохирогчийн сэтгэлгээ нь үхлээс ялгаагүй зүйл. Учир нь хохирогч болсноор өнгөрсөндөө, өвчин шаналалдаа, уй гашуудаа гацаж, чадахгүй бас байхгүйн мөнхийн зовлонд унадаг. 

Дэлгэрүүлж бичихийг хичээнэ ээ, дараагийн бичвэрт.

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье. 

Далан давхар гурилтай хуушуур

Шинэ сарын мэнд ээ. Шилдгүүд тодордог сар тийм ээ? Бүгдэд нь шилдэг нь болохыг хүсье. Би юуны шилдэг болдог юм билээ? Гэрийнхээ хамгийн их "сошиалчин"-аар л шалгаръя даа. Амжилт хүсээрэй. Дэмжээрэй. Сабскраб дараарай... Хи хи.

"Хөлдүү хуушуур" гэдэг гарчигтай бичвэрийг маань олон хүн уншдаг юм билээ. 

Энэ удаад "Далан давхар гурилтай хуушуур" хийж идсэн тухайгаа яруу тодоор болон өнгөтөөр бичихээр сууж байна. Олон олон уншигч минь орж ирээрэй. Хэ хэ. 

Санаандгүй интернетээс олж харчихаад хийж идмээр санагдсан. Хэд хоног бараг зүүлдэх нь холгүй байсан. Гэрийнхэндээ ч хэлсэн, ажил төрлөө зохицуулна шүү. Эртхэн хийж иднэ шүү гэж зарлигдсан. Ха ха. 

Нэрнээсээ л ойлгомжтой тийм үү? Яг л далан давхар гамбир хийх дарааллаар гурилаа зуурна. Гурилаа зуурахдаа бага зэрэг давс хийсэн. Бас өндөг хийсэн. Хань ижил өндөг хэрэггүй шүү, дараагийн удаад гэсэн. Тэгэхээр дахин хийх санаатай гэсэн үг. 

Дахин хийнэ ээ гэдэг чинь таалагдсан гэсэн үг. Эрчүүдийг ходоодоор нь...

Хамгийн царайлгаас нь зураг дарж оруулж байна шүү. Түүнээс шууд л алдаа оноогүй хийнэ гэж байхгүй. Анх удаагаа асар том хуушуур хийж буй тул хэрхэн хайрах, галаа хэрхэн тааруулах, мах нь болсон болов уу? гэх мэтээр бага зэрэг сандарсан. 

Хань ижил л чимхэж хайрдаг л даа. Би бол гурилаа л хариуцна. Мэдээж хажуугаар нь хэрэгтэй гэсэн тогоо шанага, тос энэ тэр, таваг зэргийг гаргаж өгөх, бэлдэж өгөх гээд л аар шаар, нэр хүндгүй ажлыг хийнэ. 

-Хайраа, хуушуураа юун дээр гаргах вэ? 

-Гаран дээрээ гаргачих уу? Заримдаа шууд ширээн дээрээ гаргаад тавьчих уу?

Гэсэн харилцан яриа болно. Миний хариулт зэвүүн, янзыг нь үзсэн, өдсөн хариулт байна уу? 

Угаасаа сонин асуулт байгаа биз дээ? Юун дээр гаргах вэ? биш ямар тавганд гаргах вэ гэж асууж болно оо доо? Ха ха. Тэгээд бөгс эргээд л таваг нь нүдэн дээр нь ил байхад асуугаад байдаг нь гайхалтай гэхээс өөр хэлэх үг олдохгүй. Эрчүүд гэртээ эхнэрээсээ бусдыг олдоггүй гэдэг ёстой үнэн тийм үү? Хо хо. 

Эхний ганц нэгийг түлсэн. Учир нь хайрч буй хүн нь нааш цааш холхих, чимхэх, морьтой явсан хоёр япон найздаа энэхүү хуушуурныхаа талаар тайлбарлаж өгөх гээд л анхаарал нь сарниад, хуушуураа бага зэрэг түлсэн хуушуураа нуучихлаа, та нараасаа. 

Гэснээс "танайх хуушуур хийж байна уу?" гэсэн шиг хоёр япон найз хонх дараад л ороод ирсэн. Надад нэг юм өгөх гээд л хүргэж ирсэн л дээ, хөөрхийс минь. Хэ хэ. Ор ор гэж гэртээ оруулаад, шууд хуушуураар дайлаад цайлчихдаг зочломтгой монгол айл шүү бид. 

Түүнээс япончууд чинь гэртээ оруулалгүй, гэрийнхээ үүдэнд ярьж зогсож байгаад л явуулчихдаг талтай. Яахав дотны найз нөхдөө бол оруулна л даа, гэхдээ заавал урьдчилан төлөвлөнө. Манайх шиг юм хум бэлдээгүй байж ор ор гэдэг айл ховор. 

Ёстой л байгаагаараа л дайлаад цайлчихсан. Манай хоёр ч хуушуур идээд явах уу? гэсэн чинь дуртай нь аргагүй тэгье л гэсэн. 

Тэгээд япон айл шиг мисо шөл энэ тэр ч хийсэнгүй. Салат ч хийсэнгүй. Ногоогоо хуушуурныхаа маханд хольчихсон шүү гээд хэлчихсэн. Ха ха. Үнэн л юм чинь. Байцаа, лууван, сонгино, саримс, гогод гээд л хийсэн дэг махандаа. Тэгээд л дан ганц хуушуураар л дайлчихсан. Гуриландаа гогод ногоо хольсон, холиогүй гэж хоёр янзаар хийсэн чинь гогодтой нь илүү гоё амттай юм байна гэж саналаа хүртэл хэлсэн. Миний талд орсон. 

Гэрийн эзэгтэйн талд орчихвол ч тэгээд болчихно дөө гэдгийг сайтар мэддэг хоёр байна уу? Хэ хэ. 

Угаасаа бууз, хуушууранд дуртай хоёр л доо. Үе үе ингэж дайлдаг болчихоод байгаа юм. Яагаав? Байсхийгээд л надад амттай жимс өгч явуулдаг хол ойрын минь хөршүүдийн нэг. Тэгэхээр чинь одоо гараа гарган дайлалгүй яахав тийм ээ? 

Маргааш нь үлдсэнийг нь оройн хоолндоо идсэн. Мөн үлдсэн махаар нь банш чимхэж идлээ, бэлэн гурил авчираад. Хуушуурны маань бас нэг онцлог бол бугын махтай худалдааны махыг хольж хийсэн юм аа. 

За өөр юу гэж яруу тодоор бичих билээ? Ингэсгээд өндөрлөхүү дээ. Цаг ч орой болж унтлаа. Ээжийнхээ улаан ногоон фен болох зулзага руугаа марш. 

Түр баяртай. Бүгдэд нь амжилт хүсье.